TOESCHOUWERS OP KOUSENVOETEN

EN? ONLANGS NOG EEN JAPANNER ONTMOET? DE JAPANSE GEMEENSCHAP IN NEDERLAND BEWEEGT ZICH OP KOUSENVOETEN EN VERWONDERT ZICH IN STILTE....

In Nederland wonen 6800 Japanners. De grootste Japanse gemeenschap vind je in Amstelveen. Daar is een Japanse supermarkt, een Nederlandse Japans-sprekende visboer, een Japanse videotheek en verschillende Japanse restaurants. Een makelaar adverteert er zelfs in het Japans.

Antropologe Harriët Kroon volgde drie jaar lang de Japanse gemeenschap in Nederland. Ze reisde ook naar Japan om de bevolking te bestuderen. Soms werd ze gillend gek van de Japanse beleefdheid. 'Het moeilijkste aan het interviewen van Japan ners is hun gereserveerdheid. Je blijft een buitenstaander. Dus je komt nooit precies te weten hoe een Japanner zich voelt.' Kroon kreeg door de omgang met Japanners een spiegel voorgehouden: 'Nederlanders willen alles verbaal doen, Japanners doen meer met lichaamstaal.

'En tsja, we zijn in hun ogen vreselijk onverzorgd. Veel Japanners zijn als het ware gedrild. Ze hebben een aangeleerde gemanierdheid. Als een Japanner een glas neerzet, hoor je het glas de tafel niet raken.'

SO YASUYUKI jullie respecteren buitenlanders

Japan telt 126 miljoen inwoners. Voor de 26-jarige restauranthouder So Yasuyuki is het vergelijken van zijn land met Nederland alleen al om die reden niet makkelijk.

So is, zegt hij zelf, ook anders dan de gemiddelde Japanner. Dat leerde hij van zijn vader: anders zijn, voor jezelf kunnen zorgen.

So is niet gesloten. Met drukke handgebaren en een brede glimlach vertelt hij over zijn handel en wandel in Nederland. Over hoe hij hier kwam, zes jaar geleden, om als au pair te werken en hoe hij nu in zijn eigen Hakata Senpachi-restaurant alles 'Fukuoka-style' serveert. Zíjn stijl dus.

In de hoek van zijn bar ligt een aantal kickbox handschoenen. Daar heeft So iets mee; ooit ontmoette hij de Nederlands kickboxgoeroe Tom Harink. Op sommige donderdagen heeft hij bovendien een bijzondere gast: Ernesto Hoost, een kokujin (zwarte) kickboxer waarmee So in Tokio niet over straat kan. 'Hier in Rotterdam of Amsterdam is Hoost gewoon een passant, daar is hij een held. Japanners houden, veel meer dan Nederlanders, van het verafgoden van sterren in de film- of sportwereld.'

So is een handelaar. Hij houdt zich onder meer bezig met het exporteren van goedkope parels uit Kroatië naar Japan, en hij heeft de rolstoel ontdekt. Het is hem opgevallen dat het in Nederland stikt van die dingen, en dus verscheept So ze. 'Goed voor de gehandicapten', grijnst So, 'goed voor mijn business'.

Als mens past So niet in het huidige Japan. Alles is hem te geregeld, bovendien vindt hij Japanners maar kuddedieren. 'In Japanse winkels zie ik alleen moderne kleding die wordt voorgeschreven door commercials. Ik hou van Amsterdam omdat jullie niet zo gevoelig zijn voor marketing-shit'.

So wil in Nederland (lees: Amsterdam) blijven. 'Londen en Parijs zijn misschien beter voor mijn handel, maar hier voel ik me thuis.' Vooral de vriendelijkheid van Nederlanders bevalt hem. 'Dat komt omdat jullie zo veel buitenland heb ben, daarom respecteren jullie buitenlanders veel meer dan bijvoorbeeld Fransen. Die geven geen bal om Chinezen of Japanners, maar als je Aziatisch bent in Nederland zijn mensen meteen geïnteresseerd.'

So heeft veel vrienden. Ook Nederlanders. Hij weet wel waarom andere Japanners dat slechts moeizaam lukt: 'Ze zijn bang voor Amsterdam, ze vinden het er gevaarlijk en blijven liever in Am stel veen. Ik ga altijd naar het centrum van Am ster dam. Heerlijk op een terras hangen.'

KEIJI AIKAWA eindeloos gescheld

Zijn medespelers en supporters noemen hem Keesje, een Neder landse versie van Keiji, dat 'tweede respect' betekent, en slaat op het feit dat hij thuis de tweede zoon is. Keiji Aikawa (26) voetbalt, net als Feyenoord-sterspeler Shinji Ono in Nederland. Aikawa speelt bij de Veenendaalse hoofdklasser GVVV. Er was geen ruimte voor hem in de Japan-League 1 of 2, bij de Hol landse hoofdklasser wilde men hem wel hebben. Hij heeft geluk: 'Som migen van mijn vrienden in Japan die ook niet zijn door gebro ken, spelen nu voor het Subaru-team en verko p en als bijbaan auto's.'

In Veenendaal combineert hij het werk als amateurvoetballer met een parttime baan bij het Okura-hotel. Als voetballer is Aikawa behoorlijk geslaagd. Hij is een van de meest scorende spelers van de Veenendaalse formatie, maar hij moest wen nen aan het wat fysiekere spel in Nederland. Aikawa had het in het begin toch al moei lijk. Hij sprak geen Engels en geen Nederlands en wist weinig tot niets van de Europese cultuur. Hij las een reeks boeken over Europese ge schiedenis, het christendom en zelfs de islam. Toen Aikawa voor het eerst bij de trainer thuis kwam werd hij verrast: de familie was het huis aan het schilderen. Hij kon volgens zijn vriendin 'gelijk beginnen met de roller'. 'Dat doen Japanners eigenlijk nooit zelf.' Ook verbaasde hij zich over de lengte. 'Zelfs Hol land se vrouwen zijn groot. Soms groter dan ik! Misschien ligt het aan de zuivel.'

Op het veld verwonderde de voet baller zich over het eindeloze gescheld. 'In Japan scheld je niet, zeker niet tegen een team genoot. Ikzelf scheld alleen soms op de scheids rechter; heb ik hier geleerd.'

Ono's buiging toen hij een rode kaart kreeg tijdens de wedstrijd tussen Feyenoord en Heerenveen, is 'heel normaal' in Japan en typeert de 'ingetogen sportmentaliteit'.

Gisteren is in Japan en Zuid-Korea het WK voetbal begonnen. Aikawa denkt dat voor Japan een bescheiden rol is weggelegd. 'Als we één wedstrijd winnen ben ik al blij.'

CHIE HIRAI jullie stem is hard

Als Japanse studenten besluiten naar het buitenland te gaan, valt hun keuze meestal op Amerika of Engeland vanwege de taal. Voor Japanners is muziek studeren op de conservatoria in Den Haag of Amsterdam een eer, zegt studente Chie Hirai (27). Ze studeert op een instrument dat in Japan nauwelijks bekendheid geniet: de forte-piano. Haar eerste herinnering aan Neder land is de geur. Ze kan het niet beschrijven maar het is duidelijk anders dan in Japan. 'Ik voelde me wel opgelucht, eigenlijk zag Neder land er niet zo heel anders uit dan Japan. Toen ik ging communiceren, werd het moeilijker. Iedereen is bereid Engels te spreken, maar Ne der landers zeggen zo makkelijk ja of nee. Ik dacht dat ze me wegstuurden in de winkel, maar zo doen winkelmedewerkers kennelijk tegen iedereen.' Nederlanders zijn in de ogen van Hirai tamelijk luidruchtig: 'Jullie stem is hard. In de tram ook, dan staan ze als het ware door me heen te schreeuwen als ik in het gangpad sta. Japanners leren van huis uit beter rekening te houden met anderen, we leren onszelf weg te cijferen voor het collectief.' Hirai wil op haar 30ste terug naar Japan om zich te settelen. Als ze dit jaar is afgestudeerd in Den Haag, gaat ze voor nog eens twee jaar naar Amsterdam, om klavecimbel te studeren. 'In Nederland heeft een leraar respect en waardering voor ieders potentieel en identiteit. Niet iedereen hoeft precies hetzelfde te zijn. In Japan moet je miljoenen keren hetzelfde spelen. Dat is economisch en productief, maar fnuikend voor je creativiteit.'

De gehaastheid van Japanners valt haar in Nederland steeds meer op. 'Na vijven gaat iedereen naar huis. Dat is ongekend in Japan; daar blijf je werken tot de baas weggaat. Daardoor ken ik mijn vader nauwelijks.'

Hirai vindt, alles afwegend, het cultuurverschil tussen Nederland en Japan te groot. 'Wij appreciëren kleine dingen zo veel meer, en zorgen nog ouderwets voor elkaar. Japan is mijn thuis.'

SEKI KUNIAKI jongeren zijn hier veel armer

Japanners in Nederland willen vooral Japans blijven. Ze hopen op een dag terug te keren naar hun vaderland. Seki Kuniaki is een uitzondering, hij is van alle leraren het langst in Nederland. De 50-jarige doceert een 'soort maatschappijleer' en woont al meer dan de helft van zijn leven in Nederland. Hij kwam uit het bergachtige Sap poro in Noord-Japan als luitstudent naar het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij kreeg een baan aangeboden bij de Japanse school, ontmoette daar zijn (Japanse) vrouw en bleef.

'In Japan is het leven zo gehaast, mensen lopen zelfs veel sneller op straat.' Hier is alles anders. Hij hoeft geen extreem lange dagen te maken, heeft meer vakantie en kan dus zijn tweede grote liefde, de luit, vaker omhelzen.

Bijna iedere morgen functioneert Seki als sprekende nieuwsbrief voor zijn Japanse collega's, hij leest immers Het Parool. Seki: 'De Japanner nodigt soms iemand uit, maar als hij zijn agenda niet trekt, weet je dat hij het niet meent en slechts beleefd is. Dat kan tot pijnlijke situaties leiden wanneer iemand onbedoeld toch komt.'

Seki denkt directer te zijn geworden, al houdt hij de gereserveerdheid tegenover zijn bazen in ere. Hij spreekt dan de beleefde versie van het Ja pans en zegt niet altijd wat hij denkt. 'Als iemand ouder of hoger is, praat ik heel voorzichtig.'

Seki geniet vooral van de ruimte in zijn huis. Hij liet ook een open haard bouwen, iets dat volgens hem in Japan nauwelijks voorkomt. 'Daar woont een heel gezin op 30 vierkante meter.' Alleen baden levert hem af en toe problemen op. De gemiddelde Japanner gebruikt meer dan 300 liter water per dag, omdat Japanners de gewoonte hebben dagelijks hun lichaam te laten rusten in een gloeiend heet bad. De Nederlander verbruikt gemiddeld nog geen 150 liter.

'In Nederland zie ik veel mensen in een rolstoel boodschappen doen en zich gewoon op straat bewegen. In Japan zie je dat nauwelijks: onze straten zijn overvol en er zijn weinig voor zieningen voor gehandicapten. Zo goed als Nederland voor de ouderen zorgt, zo slecht hebben jongeren het. In Japan krijgen jongeren heel veel en leiden ze een gemakkelijk leventje. Sport wagen, dure kleding, uitgaan en reizen. Nederlandse jongeren zijn veel armer.'

MURAZU MAYUMI onverschillig op modegebied

De kanji of karakters waarmee je een naam schrijft, hebben in Japan een betekenis. Murazu's Mayumi (47) kanji staan voor 'Complete Boog' en 'Lagune'. Ze ontmoette haar man in de kantine van de Osaka University for Foreign Studies en trouwden twintig jaar geleden. Nu heeft ze een Nederlands paspoort.

Ze is voor de tweede keer in Nederland. Na een eerste verblijf van drieënhalf jaar keerde ze voor vijf jaar terug naar Japan waar haar man als Nederlandse expat aan de slag ging.

'Weiland, zuinigheid en gestructureerde levensstijl'. Zo karakteriseert Murazu Nederland. Het landschap deed haar in het begin denken aan dat van de Japanse kunstschilder Kiriko, bekend vanwege de 'leegheid' in zijn schilderijen. 'Weiland, weiland, weiland, en hier en daar een koe of schaap. En jullie land is zo winderig. Ik kan soms amper op het zebrapad blijven; als het zo stormt in Japan noemen we het een tyfoon en blijft iedereen binnen.' Bij haar schoonouders in Amsterdam leerde ze de gestructureerde levensstijl kennen. 'Nederlanders eten iedere dag hetzelfde als ontbijt: brood met ham, kaas en jam. En altijd koffie, nooit eens thee.' En dan die zuinigheid: 'Als er koek wordt rondgedeeld, mag je er ééntje pakken en dan gaat de deksel op de trommel en verdwijnt die weer in de kast.'

Eten, het blijft een moeilijk punt voor Japanners. 'Toen ik voor het eerst warm at in Nederland viel me de eenvoud op: vlees, aardappelen, groente, en allemaal op één bord en door elkaar. Dat is eten voor een paard, haha!' Murazu kookt dan ook altijd Japans, spreekt alleen Japans met haar kinderen.

Murazu noemt Nederlanders 'onverschillig' op modegebied. 'Zelfs in de zomer, als het bloed heet is in Japan, draagt iedereen nog nette, warme, kleren. Nederlanders denken ook niet zo goed na over kleurencombinaties.'

'Na verloop van tijd ben ik de Nederlanders meer gaan waarderen. Ze zijn tenminste duidelijk: je vraagt iets en het kan wel of niet worden gere geld.' Maar: 'Japanners zeggen konnichiwa met een glimlach en een lichte buiging, ze tonen res pect. Hier zeggen mensen zonder op te kijken ”d haaag.” De keel produceert even geluid, dat was het dan.'

FUJIO TORU nederlanders plannen overwerk

De meeste Nederlanders komen Japanners tegen op de werkvloer. Van de 6800 Japanners in Nederland is driekwart expat. De gevolgen van de economische crisis van de jaren negentig in Japan is ook in Nederland merkbaar voor de ruim 450 Japanse bedrijven die bij de Japanse Kamer van Koophandel in Nederland staan ingeschreven. De bedrijven sturen vanwege de hoge kosten nu liever jonge mannen zonder vrouw en kinderen naar het buitenland.

Fujio Toru (43) is expat, hij blijft vijf jaar in Neder land. Hij is chef-Europa van Canon Preci s i on in Amstelveen, waar ongeveer 30 procent van de werknemers Japans is. Het was nooit zijn bedoeling naar Nederland te komen, maar goed Engels sprekende Japanners zijn schaars, dus Fujio, die Engels studeerde aan Cambridge Uni versity en in Singapore en Australië woonde, was een logische keuze voor Canon.

Fujio woont in Amstelveen, boven een winkel complex in het centrum. Een huis met een 'kleine' keuken. 'Wij eten vaker per dag warm, met meer soorten gerechten, dus we komen in een Nederlandse keuken ruimte te kort. Ik heb altijd twee keer zo veel volle vuilniszakken als mijn Nederlandse buurman.'

Nederlanders zijn vrijer dan andere Europeanen, vindt Fujio. 'Nederlanders laten je met rust. En niemand eist van me dat ik Nederlands spreek.' De directheid en de botheid van Nederlanders blijft Fujio echter verbazen. 'Ik wilde eens stoelen reserveren voor de internationale trein naar Duitsland. ”Nee”, was het botte antwoord. Ik verwachtte minstens ”Nee, het spijt me. Zal ik voor u kijken hoe u op een andere manier in dezelfde tijd daar kunt komen?” Zo zijn Neder landers niet, je moet het vragen. Gelukkig viel me later op dat de mevrouw tegen iedereen 'nee' zei. Ik hoorde dat er nog steeds mensen zijn die negatief denken over Japanners vanwege de oorlog.

Vergeleken met Japanners maken Orandajin weinig uren. In Japan kent men een term voor 'dood door overwerk': karoushi. Neder landers gaan planmatiger en door dachter met de tijd van hun personeel om. Nederlanders plannen overwerk, terwijl het Japanners over komt.'

Of hij nog iets toe te voegen heeft? 'De negers op straat lijken hier gelukkiger dan in New York.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden