Toeristen mijden 'hellegat' Brussel

Vanuit Berlijn vlieg je al voor 5 euro naar Brussel, maar toeristen mijden de stad sinds de aanslagen. Toch is er hoop dat de angst uiteindelijk wegebt. Zoals in Parijs, waar de zaken weer iets beter gaan.

Beeld An-Sofie Kesteleyn

Kunstenaar Yousef Ziaeian vouwt een stuk plastic om zijn kraam. Het moet zijn werk beschermen tegen de regen. Ook dat nog. Al 17 jaar maakt hij op de Grote Markt pentekeningen van het gotisch stadhuis van Brussel en de met bladgoud versierde gildehuizen. 'Maar de verkoop is met ongeveer de helft ingestort sinds de aanslagen', zegt Ziaeian. 'Er komen bijna geen buitenlanders meer.'

Zijn familie in Iran zag deze winter op het nieuws tanks op de Grote Markt staan. Een week na de aanslagen in Parijs werd het openbare leven in de Belgische hoofdstad stilgelegd wegens terrorismedreiging. 'Ik kreeg bezorgde telefoontjes', zegt Ziaeian. 'Mijn familie dacht dat ik midden in een oorlog zat.'

Zo snel kan het gaan met de beeldvorming. De Amerikaanse presidentskandidaat Donald Trump beschreef Brussel als 'een hellegat', maar ook dichter bij huis noemde een gerespecteerd stadgenoot als chef-kok Lionel Rigolet van Comme Chez Soi (twee Michelinsterren) Brussel 'stervende'.

Hoe erg is de patiënt er aan toe? Achter de receptiebalie van hotel Matignon, hartje stad, licht het gezicht van Sebastian Hancok (20) op in flikkerende journaalbeelden over de aanslagen. Zijn profiel wordt omlijst door klokken die het uur aangeven in Moskou, Tokio en New York. Aan tijd heeft Hancok geen gebrek. Vanavond is slechts de helft van zijn 37 kamers verhuurd, de meeste met flinke korting. 'Voorheen zaten we in het weekend altijd vol.'

Hij runt het driesterrenhotel samen met zijn vader en zijn oma. Wat de aanslagen in Parijs en Brussel betekenen voor dit familiebedrijf? Simpelweg 'une catastrophe'. Tegenover de receptie ligt het hotelrestaurant. Op de muur kleurige schilderingen van dansende paartjes in Le Moulin Rouge. Het contrast met het doodse restaurant kon niet veel groter zijn.

'Fermeture temporaire' staat er op de pui - de familie besloot op 3 januari de restaurantdeuren voorlopig te sluiten. 'Er kwam niemand meer, de kosten waren te hoog', legt Hancok uit. Twee koks, twee serveersters en een barkeeper kwamen op straat te staan.

Zij zijn niet de enigen. Eerst kwam Brussel tot stilstand na de Parijse aanslagen in november. En juist toen het aantal bezoekers in de aanloop naar Pasen weer wat leek op te krabbelen, ontploften er bommen op vliegveld Zaventem en metrostation Maalbeek. Afgelopen maand gingen in Brussel zeshonderd zaken failliet - tegen gemiddeld veertig per maand voor alle ellende begon.

Niet alleen de aanslagen zijn daar debet aan. Ondernemers in het centrum klaagden eerder al steen en been over de blokkade van een belangrijke avenue, die plots in een voetgangerszone veranderde. Samen met de afsluiting van een aantal cruciale tunnels maakt dat het stadshart lastig bereikbaar.

Beeld An-Sofie Kesteleyn

Parijs komt economische malaise langzaam te boven

Direct na de aanslagen van 13 november daalde het toerisme in Parijs op spectaculaire wijze. Voor het Louvre stonden geen lange rijen meer. Op sommige dagen kon je zo doorlopen naar de Mona Lisa. De bezettingsgraad van de hotels daalde in december met 20 procent, musea als het Louvre en het Musée d'Orsay trokken 30 procent minder bezoekers.

Plek genoeg

Taverne Le Cirio is zo'n plek waar het voorheen vechten was om een tafeltje. Door een entree van hout en glas stap je hier de tijd van Victor Hugo binnen. De wanden zijn behangen met art nouveau-patronen en spiegels, boven de bar hangt een enorme smeedijzeren kroonluchter in plantvormen.

Nu is er plek genoeg op de roodstoffen banken. 'Wij zijn deze rust niet gewend, het is vreselijk', zegt ober Ghazi Deggachi, keurig zwart gilet over een witte blouse. 'We werken nu allemaal maximaal zes uur per dag. Zo hoopt mijn baas ontslagen te voorkomen.'

Bedrijven die nog niet op de fles zijn kunnen een aanvraag indienen voor 'tijdelijke werkeloosheid wegens overmacht'. Dit is een regeling waarbij de overheid overbodig geworden personeel tijdelijk 65 procent van het loon doorbetaalt, om zo hun definitief ontslag te voorkomen. Minister Peeters van Werk verlengde de maatregel afgelopen vrijdag tot 30 juni. Er zijn al aanvragen ingediend voor 23 duizend werknemers.

Beeld An-Sofie Kesteleyn

Dit lot treft taxichauffeurs, schoonmakers, obers en verkopers van chocolade en kleding. Op zaterdagmiddag is Marie-Laure De Chavez de enige kracht bij chocolatier Elisabeth, weekendhulpen zijn naar huis gestuurd. De torens pralines en merengues in de etalage lonken naar voorbijgangers in de Boterstraat, maar de zaak is leeg.

'Internationaal is Brussel neergezet als de wieg van het terrorisme', zegt De Chavez, die met een lieve glimlach een proefschaaltje met wafeltjes en chocola aanbiedt. 'Toeristen zijn bang om hierheen te komen.' Niet volledig onterecht, vindt De Chavez. 'Ik ben een positief persoon, maar eerlijkgezegd heb ik het gevoel dat we nog niet alles hebben gehad. Mijn vrienden zeggen het ook. Er hangt een rare sfeer in de stad.'

De roep om publiciteitsacties om het imago van Brussel op te vijzelen, komt dan ook veel te vroeg, zegt ontwerper Dimitri Jeurissen van Base Design. Enkele jaren terug bedacht hij de interactieve campagne Be Brussels, die het gewest Brussel een steviger identiteit moest bezorgen. 'Alleen de façade opschilderen met een platte campagne, werkt nu niet', zegt hij. 'Daar trappen mensen niet in. Je kunt nooit een mediastorm van positieve aandacht optuigen die op dezelfde manier overrompelt als het negatieve nieuws van de afgelopen maanden.'

Beeld An-Sofie Kesteleyn

Identiteit

Hij ziet een oplossing pas opdoemen op de middellange termijn. 'Er is behoefte aan een overkoepelende boodschap van waar deze stad voor stáát. Een gemeenschappelijke identiteit die eensgezind wordt uitgedragen.' Jeurissen is de eerste om te erkennen dat dat nog niet mee zal vallen in versnipperd Brussel, waar de negentien gewesten de afgelopen maanden nogal langs elkaar heen bleken te opereren.

'Maar die verscheidenheid is ook de kracht van deze stad. Natuurlijk is het architectonisch een chaos, maar die mix is ook inspirerend. Alleen al in mijn bedrijf werken dertien nationaliteiten. Juist in die rijkdom van internationale invloeden doet Brussel niet onder voor Amsterdam of Berlijn. Ik denk dat we Brussel veel meer moeten gaan uitdragen als open wereldstad.'

Dan moet volgens Jeurissen eerst de veiligheidssituatie onder controle zijn en de militaire aanwezigheid uit het straatbeeld verdwijnen.

Maar voorlopig nemen de toeristen die er wél zijn nog selfies met de bewapende militairen op de Grote Markt. Zoals Sumayya Khan (24), een Indiase uitwisselingsstudente uit Berlijn, die nog geen halve dag in de Belgische hoofdstad rondloopt maar nu al als een wandelend uithangbord fungeert. 'De mensen zijn hier supervriendelijk', valt haar op. 'Niet zoals in Berlijn, daar loopt iedereen met een pokerface.'

Daar heb je bij de wervelende Summaya geen last van. Enthousiast kirrend wijst ze haar vriend een doos Belgische truffels aan. 'Heb je deze al geproefd? Die zijn superlekker!' De kerk die ze net hebben bezocht was oogverblindend. En het grappigste van al vindt ze het vliegticket, dat slechts 5 euro kostte omdat kennelijk niemand hiernaartoe wil. Khan: 'Wat een onzin, een aanslag kan overal gebeuren. Volgende maand komen we weer voor 5 euro en nemen we daarna de trein naar Parijs.'

Dankzij mensen als Khan zal Brussel langzaam weer op gang komen, voorspelt medewerker Paul De Wind zaterdagmiddag in een leeg toeristeninformatiepunt. 'De Brusselaars laten zich niet weerhouden. En de toeristen volgen dan vanzelf weer. Als u hier verderop nou eens visrestaurant Noordzee bezoekt, madame. Ge gaat daar lekker zitten op het terras en u drinkt een cavaatje. Dan begrijpt u wat ik bedoel met Brussel.'

Beeld An-Sofie Kesteleyn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden