Toerist kan in spiegel naar zichzelf kijken

Nederlanders horen graag anderen over zich praten. Daar zijn ze gek op. Als de vrouw van de Amerikaanse ambassadeur vertelt dat Nederlanders wegpiraten zijn, maar dat ze wel eerlijk en open zijn - lees: een beetje bot - en zuinig en eigenwijs - lees: niet altijd even snugger -, dan...

Die nieuwsgierigheid hebben de meeste volken die beseffen dat ze niets voorstellen temidden van zes miljard andere wereldbewoners. De Noren lijden er ook aan bijvoorbeeld. Als je zelden figureert in het wereldnieuws, is het interessant als buitenstaanders je een spiegel voorhouden.

Sinds gisteren zijn er volop spiegels. In vijf vakantielanden heeft de stichting Retour in Nijmegen honderden mensen laten interviewen over toerisme en toeristen. Het resultaat is een Internetsite, waarop de Nederlander kan reizen naar plekken in Costa Rica, Bonaire, Tsjechië en Ecuador.

Een garagehouder uit de Ecuadoriaanse regio Otavala vertelt dat hij goed verdient aan de reparatie van jeeps waarin toeristen worden rondgereden. Voor hem is het een geluk dat de wegen daar bar slecht zijn.

Tegelijk ziet hij de ondergang van zijn cultuur naderbij komen. De beroemde ponchomarkt in Otavala draait steeds sterker om het toerisme. De cultuur van de indianen en de onderlinge solidariteit verwateren in hetzelfde tempo waarin de inkomens groeien. Indiaanse feesten, die voor toeristen interessant zouden zijn, zijn verdrongen. De indiaanse jeugd viert nu het Amerikaanse Halloween.

Frans de Man, directeur van de stichting Retour, vond het een fascinerende klus om honderden pagina's aan meningen te verzamelen. Er was in een van de landen een taxichauffeur die hooguit een kwartier tijd had, maar tenslotte vijf ritten liet schieten, omdat voor het eerst in zijn leven serieus naar zijn mening werd gevraagd.

De Man wil in een jaar of twee het aantal landen uitbreiden tot ongeveer honderd. Dat alles wordt betaald door een organisatie met de lange naam Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling, kortweg NDOC.

De NDOC vindt het terecht dat veel wordt gesproken over het milieu in toeristenlanden, maar dat de toerist ook moet kunnen nagaan hoe de mensen ter plekke erover denken. De site (www.vakantiemeter.ncdo.nl) geeft die meningen en ze komen uit alle lagen van de bevolking. Van een natuurbeschermer uit Tsjechië die zich verbaast over de verslaving van Hollanders aan hun auto. Of van de hotelbediende uit Costa Rica: 'Nederlandse toeristen zijn over het algemeen erg aardig tegen het hotelpersoneel. Maar van collega's in restaurants hoor ik dat ze nogal veeleisend zijn. Ze geven ons zelden een goede fooi, terwijl die voor ons broodnodig is.'

Tieners uit Bonaire waarderen de komst van het eerste fastfoodrestaurant. En zijn jaloers op de rijkdom van toeristen. Hun moeder moet ze steeds voorhouden dat die buitenlanders op vakantie zijn en dat zij thuis ook hard moeten werken.

Een van die moeders over zichzelf: 'Wij vrouwen zijn altijd vrij zelfstandig geweest. Dat moet ook wel, want het is hier niet ongewoon dat je man nog andere vrouwen heeft, bij wie hij ook kinderen heeft.

'Het toerisme heeft het aan de ene kant mogelijk gemaakt dat we beter voor onszelf kunnen zorgen, aan de andere kant groeit de druk op het gezinsleven. Toerisme levert vooral voor vrouwen werkgelegenheid op, maar we zijn vaker van huis. Dat betekent extra kosten voor de opvang van de kinderen, terwijl de prijzen door het toerisme al zijn gestegen. En zwanger worden betekent ontslagen worden.'

'Ik weet niet of we zonder toerisme beter af zouden zijn', zegt ze. 'Er zijn meer opleidingen. Kinderen zijn mondiger geworden en apen toeristen na.' En: 'Ik zou Nederlandse toeristen willen vragen zich een beetje aan te passen, aan onze rust en onze gewoonten. Topless zonnen vind ik maar niks. Het brengt onze kinderen op verkeerde gedachten en ook onze mannen.'

In totaal staan op de website zeventig pagina's met individuele verhalen. En niemand weet welke zegen of vloek het toerisme uiteindelijk zal worden. Of, zoals de garagehouder uit Ecuador het zegt: 'Toerisme is als een mooie, tere vogel. Houd je hem te stevig vast, dan stikt hij, te los en hij vliegt weg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden