Toenadering in Dayton blijft heel beperkt

Na een week onderhandelen in relatieve afzondering in het hart van de Verenigde Staten, is er nog weinig aanleiding tot optimisme over een akkoord tussen de partijen uit voormalig Joegoslavië....

KARIN VERAART

Van onze buitenlandredacteur

Karin Veraart

AMSTERDAM

Waarover praten die drie delegaties in Dayton? Officieel moet dat binnen de muren van de luchtmachtbasis Wright-Patterson blijven en is de buitenwereld afhankelijk van diplomaten die het op enig moment wijs achten iets los te laten. Maar inmiddels is duidelijk dat twee kwesties in het bijzonder de gemoederen bezighouden: Oost-Slavonië en het dilemma van de oorlogsmisdadigers.

Eind vorige week hebben de internationale bemiddelaars de partijen elk een honderd pagina's tellend document overhandigd met voorstellen over een grondwet voor het toekomstige Bosnië-Herzegowina: verkiezingen, de scheiding van de strijdmachten, de terugkeer van de vluchtelingen, toezicht op handhaving van de mensenrechten en rust en orde in de regio. Daarover is nu commotie ontstaan.

Dinsdag ontkenden de VS dat een bepaling is opgenomen die feitelijk leidt tot uitsluiting van Mladic en Karadzic van het bekleden van openbare functies in het toekomstige Bosnië-Herzegowina. De New York Times had melding gemaakt van een dergelijke regeling, volgens welke een ieder in Bosnië-Herzegowina zich verkiesbaar zou mogen stellen voor een negen leden tellende presidentiële raad en een zesendertig leden tellend parlement, behalve zij die zijn aangeklaagd of veroordeeld door het VN-tribunaal voor oorlogsmisdaden. Zowel de Bosnisch-Servische 'president' Karadzic als legerleider Mladic zijn door het tribunaal in staat van beschuldiging gesteld. De Servische president Milosevic onderhandelt in hun naam.

Woordvoerder Burns van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het betreffende bericht gisteren misleidend en zei dat er in Dayton over wel vier voorstellen voor een grondwet wordt gesproken.

De kwestie van de oorlogsmisdaders is naar voren geschoven door de Moslim-delegatie van president Alija Izetbegovic. In tegenstelling tot de Servische partij willen de Moslims graag een sterke federale regering die kan voorkomen dat de Servische 'entiteit' in Bosnië aansluiting zoekt met Servië zelf. In die regering willen zij geen als oorlogsmisdadigers aangemerkte nationalisten vertegenwoordigd zien. Al tijdens de onderhandelingen in New York, eind september, drong minister Sacirbey aan op opname van een regeling voor de oorlogsmisdadigers als onderdeel van het alomvattend vredesakkoord.

In Dayton zouden zij nog een stap verder zijn gegaan en hebben aangedrongen op uitlevering van de verdachten aan het tribunaal. Hoe dan ook, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Christopher schaarde zich tijdens de openingsceremonie al achter 'Sarajevo': hij verklaarde toen dat er geen Amerikaanse soldaten in Bosnië-Herzegowina worden gestationeerd zolang het duo Karadzic/Mladic aan de macht is.

Kennelijk voelt de Servische president Milosevic zich met de rug tegen de muur gezet. Verontwaardigd liet hij eergisteren weten dat er in Dayton opeens over dingen wordt gepraat die tijdens zijn gesprekken met Holbrooke nooit ter sprake zijn gekomen.

Formeel heeft hij wellicht gelijk, maar het staat vast dat de kwestie-oorlogsmisdadigers al eerder onderwerp van overleg was. Amerikaanse diplomaten hebben al vóór Dayton laten doorschemeren dat de Servische president niet ongenegen is zijn voormalige bondgenoten naar de achtergrond te dringen. Met name Karadzic zit hem al een paar jaar dwars en Mladic zou hem eens in populariteit naar de kroon kunnen steken.

Maar de Servische president kan dat niet luid en duidelijk in het openbaar verkondigen. Hij kan het niet riskeren het thuisfront tegen zich in het harnas te jagen door de Bosnisch-Servische kopstukken te verraden. Daarom zal Milosevic de kwestie van de oorlogsmisdadigers liever niet expliciet onderdeel maken van een akkoord.

Zijn Kroatische ambtgenoot Tudjman had de VS al weer verlaten en het onderhandelen aan zijn delegatiegenoten overgelaten. Maar vandaag keert hij terug, want ook de gesprekken over Oost-Slavonië verlopen niet zoals gehoopt; zondag wees de Servische delegatie een vredesvoorstel af.

De Kroatische regering heeft keer op keer gedreigd ook Oost-Slavonië met geweld in te nemen, wanneer er aan de onderhandelingstafel geen vorderingen worden gemaakt. Dit najaar werd men het in principe eens over de 'integratie' van de regio in Kroatië, maar de details vormen een groot struikelblok.

Tudjman blijft herhalen dat Zagreb het mandaat van de blauwhelmen, dat eind deze maand afloopt, niet zal verlengen. Als er rond die tijd geen akkoord over Slavonië is, moet de kwestie op de grond worden uitgevochten, vindt hij.

De herovering van de rest van de Krajina had plaats zonder noemenswaardige tegenstand, de plaatselijke bevolking sloeg massaal op de vlucht, hulp uit Servië zelf bleef uit. Het is echter maar de vraag of Milosevic Oost-Slavonië zonder slag of stoot zal laten gaan, ook al omdat dit gebied direct aan Servië grenst. En als er hier gevechten uitbreken, loopt ook het bestand in Bosnië weer gevaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden