REPORTAGE

'Toen hij landde hing ik de vlag halfstok'

'Belevingsvluchten?', verzucht Ale de Vries (76). 'Wij beleven dit al veertig jaar. Maar er valt weinig aan te beleven.' In Marssum, op steenworp afstand van Vliegbasis Leeuwarden, is het geraas van straaljagers al sinds de komst van de F-16 in 1979 als liftmuziek. Maar het kan nog erger, vreest De Vries. 'Het zijn rotdingen.'

null Beeld EPA
Beeld EPA

Maandag, toen de eerste twee Joint Strike Fighters in Leeuwarden landden na een Atlantische oversteek, hing hij de vlag halfstok. Nu banjert hij op klompen door de voortuin, bewapend met een snoeischaar, in afwachting van de eerste echte test.

De Vries' overbuurvrouw aan de Binnenbuorren, Sijke Toonstra (73), glundert er juist van. 'Prachtig', vindt ze de hoogvliegers. 'Soms ga ik even naar de Vliegbasis om te kijken.' Aan het lawaai is ze na veertig jaar wel gewend. 'Weet je wat ik pas een vervelend geluid vind? Mekkerende geiten.'

'Het was een flinke opgave twee kisten hier te krijgen', zei minister van Defensie Hennis-Plasschaert maandag. 'Maar omwonenden hebben het recht te ervaren waar ze aan toe zijn.' Daarom worden vandaag enkele testvluchten uitgevoerd. Die omwonenden waren namelijk behoorlijk ongerust geworden toen uit Amerikaans onderzoek bleek dat de F-35 (zoals de JSF officieel heet) tot 28 decibel meer produceert dan de F-16.

Digitale enquête

Het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum heeft een digitale enquête uitgezet, zodat omwonenden hun ervaringen kunnen doorgeven. Maar De Vries en Toonstra hebben geen computer. Andere Marssummers zijn er niet voor thuisgebleven, ze wassen hun auto of maaien het gras.

Serge Soolsma (48) maakt zich er vooral niet druk om. Hij en zijn gezin wisten waar ze terechtkwamen toen ze hier negen jaar geleden kwamen wonen. 'Toen we in de stad woonden hadden we ook permanent lawaai. Zo'n straaljager is na een minuut weer gevlogen.'

Hij ziet zelfs wel voordelen aan de JSF, ondanks de 115 decibel die ze bij overvliegen kunnen produceren. 'Als ze meer herrie maken, dan wordt ons huis nog beter geïsoleerd.' Bovendien, vindt hij: Nederland heeft een sterk leger nodig. 'Als we IS niet afschrikken, stroomt het hier vol met terroristen.'

De Joint Strike Fighter (JSF of F-35) na de landing op Vliegbasis Leeuwarden. De minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert reageert in gesprek met een van de F35 vliegers. Beeld AFP
De Joint Strike Fighter (JSF of F-35) na de landing op Vliegbasis Leeuwarden. De minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert reageert in gesprek met een van de F35 vliegers.Beeld AFP
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

'Isoleren helpt nauwelijks'

De huizen rond de Vliegbasis zijn in de jaren tachtig al flink geïsoleerd om het geluid van de F-16's te dempen. Maar volgens Ale de Vries helpt het nauwelijks. 'Als ik het keukenraampje open heb staan, trillen de haren me van de kop.' Vergeet niet dat de Vliegbasis de omgeving een paar duizend banen oplevert, zegt Sijke Toonstra. 'Een paar honderd', spreekt De Vries tegen. 'En maar eentje uit ons dorp.'

Om half drie - een half uur later dan de bedoeling - vliegt de JSF over. Met naverbrander. Een harder maar vooral zwaarder geluid vergeleken met de F-16 die een paar minuten later over het dorp scheert.

'Dit hakt er wel in', moet zelfs Sijke Toonstra bekennen. 'Dit zullen ze tot in Harlingen horen.' 'En dan die avondvluchten', peinst Ale de Vries. 'Straks trillen de kinderen in hun bed.'

Naast de enquête verricht het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum op vijf plekken rond de Vliegbasis officiële geluidmetingen. De resultaten worden vrijdag door de Koninklijke Luchtmacht openbaar gemaakt.

null Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Leden van dorpsbelang Marsum meten het geluid van de JSF vlakbij de eerste huizen van het dorp als de JSF overvliegt. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Leden van dorpsbelang Marsum meten het geluid van de JSF vlakbij de eerste huizen van het dorp als de JSF overvliegt.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Verplicht maatregelen treffen

De bestelling van 37 JSF's zal er niet om worden afgeblazen. 'Maar we zijn wettelijk verplicht maatrelen te treffen om binnen de geluidsnormen te blijven', aldus een woordvoerder. Bijvoorbeeld met extra isolatie, andere vliegroutes of minder vluchten.

Net buiten het dorp in de berm heeft Dorpsbelang-voorzitter Geert Verf zijn eigen meetinstallatie opgesteld: een camera en een decibelmeter. Bij wijze van second opinion. Exacte gegevens wil hij nog niet prijsgeven om de enquête niet te beïnvloeden. Maar de eerste bevindingen zijn volgens hem 'opmerkelijk'.

De F-35 maakt inderdaad meer lawaai dan de F-16. Maar anders dan gevreesd was het geluidsniveau van de take-off met naverbrander (een soort turbo) 'aanzienlijk minder' dan van de landing afgelopen maandag. 'Toen zei iemand: ik moest me schrap zetten om niet in de sloot te vallen.'

null Beeld ANP
Beeld ANP
Vliegtuigspotters kijken vanaf een spottersplek naar de aankomst van de JSF's. Beeld ANP
Vliegtuigspotters kijken vanaf een spottersplek naar de aankomst van de JSF's.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden