Toekomstmuziek

Klinkt zijn muziek gruizig? Nee, Ben Frosts minimal music is nieuwer dan nieuw.

Ja, hij voelt wel enige verwantschap met de grote componisten uit de minimale muziek als Philip Glass en Steve Reich. Maar Ben Frost (32), die woensdag speelde op de openingsdag van het derde World Minimal Music Festival dat tot 7 april wordt gehouden in Amsterdam en Eindhoven, kende hun muziek niet toen hij zijn eerste schreden zette in die wereld.


'Die jaren zestig en zeventig, toen Reich en Glass hun muziek ontwikkelden en toen minimal music vorm kreeg, heb ik gemist. Ik kwam pas tot hun werk toen ik eind jaren negentig elektronische muziek leerde kennen.' Als bijverdienste werkte hij in een platenzaak. Daar nam hij kennis van de voor zijn carrière zo bepalende Warp-platen van Autechre en andere elektronische muziekpioniers. 'Door iemand als Aphex Twin kwam ik bij Brian Eno uit en vervolgens bij Steve Reich. Eigenlijk begreep ik door hun muziek pas waar ik zelf mee bezig was.'


De in Australië geboren, maar op het moment in IJsland wonende Frost was trouwens helemaal niet van plan componist/muzikant te worden. Eind jaren negentig meldde hij zich bij de kunstacademie. 'Mijn passie was beeldende kunst, ik volgde schilderlessen, maar hoe verf op het canvas te krijgen, dat was me te tweedimensionaal. Muziek gaf me veel meer vrijheid. Jezelf te verliezen in geluid, het bouwen van klank-sculpturen, daar zag ik een grotere uitdaging in.'


Toch denkt hij altijd vooral in beelden. 'Mijn composities komen dankzij beelden in mijn hoofd tot stand, eerder dan noten of muziek.'


Zo is de beklemmende geluidscollage By The Throat, zijn recentste solowerk, het gelijknamige album (2009) een vertaling van een donker, nachtelijk landschap vol modder en smerigheid met in de verte angstaanjagend wolvengehuil. De met computer gearrangeerde geluiden van organische instrumenten (blazers, piano, strijkers) en samples klinken bij vlagen angstaanjagend, dan weer dromerig om uiteindelijk de luisteraar beduusd achter te laten.


Maar het kan en moet nog veel extremer vindt Frost. 'By The Throat is eigenlijk nog te romantisch. De beelden zijn bekend, de muziek bevat nog te veel ornament. Mijn volgende plaat klinkt kaler en gespierder.' Zijn reizen brachten hem het afgelopen jaar naar Afrika waar hij gefascineerd raakte door de pulserende ritmes en de trance-opwekkende percussie.


'Gitaar, strijkers en andere instrumenten waarmee ik graag werk, zul je er niet meer op horen. Alles waarbij ik me vertrouwd en veilig voelde, heb ik overboord gegooid om er bijvoorbeeld een stel drummers voor in de plaats te zetten.' Het donkerbruin maakt in Frosts optiek nu plaats voor fluorescerende kleuren, het zwart voor verblindend hagelwit. 'De nieuwe muziek moet een weerslag worden van het beeld dat ik heb van hoe muziek over vijftig jaar klinkt. Een geluid dat zijn tijd een halve eeuw vooruit is. Daar zie ik al beelden bij, maar het definitieve klankbouwsel is nog in de maak.'


Als hij maar uit zijn eigen comfortzone komt, dat is de voorwaarde die hij zichzelf heeft opgelegd. Die gedachte komt voort uit de samenwerking met Brian Eno, met wie hij een paar jaar geleden door horlogefabrikant Rolex in de gelegenheid werd gesteld om samen te werken. 'Zij financieren het zogeheten Mentor en Protégé Arts Initiative. Ze koppelen een jaar lang een mentor, in mijn geval Brian Eno, aan een leerling.'


Ze zochten elkaar in 2010 met zekere regelmaat op en bleken 'exact dezelfde opvattingen' over kunst en muziek te hebben. De samenwerking heeft zich gecontinueerd. 'Het belangrijkste wat ik van Eno leerde, is die warme deken van veiligheid af te werpen en bij een nieuw project ook echt helemaal opnieuw te beginnen. Daar is lef voor nodig, maar het loont.'


Eno onderschreef Frosts gedachte dat er te vaak achteloos muziek gemaakt wordt. 'Gewoon voor de lol, of omdat iemand al lang niks meer heeft uitgebracht en wil laten weten dat hij er nog is. De vraag naar de noodzakelijkheid van een nieuw muziekstuk wordt fundamenteel genegeerd, lijkt het wel. Muziek als vrijetijdsbesteding, het is me een gruwel.'


De noodzaak van eigen werk hoopt hij met ieder nieuw project te bewijzen. Veel maakt hij in opdracht, zoals een muziekbewerking van Iain Banks roman The Wasp Factory (1984), voor het Holland Festival reden om hem uit te nodigen. 'In juni beginnen de eerste repetities, volgend jaar staan we op de planken.' Als hij de tijd en ruimte vindt voor eigen werk moet dat ook echt onontkoombaar zijn. 'Een klap in het gezicht van iedereen met een bepaalde verwachting over wat muziek is.' Precies wat de de grote minimalisten bewerkstelligden in de jaren zestig en zeventig, beaamt Frost.


Ben Frost speelt op 5/4 op het World Minimal Music Festival in het Muziekgebouw Eindhoven en op 6/4 in het Bimhuis, Amsterdam.


Brian Eno


Muziekproducent Brian Eno (1948) was lid van Roxy Music (van 1972 tot 1973). Daarna begon hij een solocarrière. Zijn eerste lp's bevatten nog vocale elementen, maar daarna legde Eno zich toe op minimale muziek. In 2009 ontwierp hij een audio-visuele installatie, 77 Million Paintings, die op het Sydney Opera House aan de haven van Sydney wordt geprojecteerd. In 2010 begon de samenwerking tussen Brian Eno en Ben Frost. Horlogefabrikant Rolex financierde dit Mentor en Protégé Arts Initiative.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden