Toekomst voor de kartonfabriek

De oude strokartonfabriek Toekomst 2 uit 1908 kreeg vorige week van OCW de grootste subsidie voor restauratie. ‘Het is echte Groningse steen.’..

Van onze verslaggevers Sjoukje Budde en Christiaan Drent

Scheemda In de kantoorruimten heeft berenklauw een weg gevonden door het mozaïek van zeskantige vloertegels. Struiken zo groot als bomen groeien in de centrale fabriekshal en ijzeren kabels bungelen aan een stalen dakconstructie. ‘Het wordt een flinke klus’, zucht restauratiearchitect Cor Holstein terwijl hij behendig langs een roestige hakselmachine klautert. De kraag van de schoorsteen is er in de loop der jaren afgevallen en nu staat hij scheef. Wat ooit de grootste strokartonfabriek van Nederland was, is tegenwoordig een verlaten ruïne.

Vorige week verdeelde minister Plasterk van OCW 34 miljoen euro aan restauratiesubsidies voor rijksmonumenten. De oude fabriek langs de snelweg A7 bij het Groningse Scheemda kreeg het grootste subsidiebedrag toegekend, bijna vier miljoen euro. De reden: de strokartonfabriek is een van de weinige overgebleven getuigenissen van een industrie die inmiddels is uitgestorven.

De Toekomst 2 werd in 1908 ontworpen door P. G. Cremer, toen stadsarchitect van Nieuwolda. Door de opkomst van het moderne grijskarton moest de fabriek in 1968 de deuren sluiten. Sindsdien is er niets meer aan onderhoud gedaan. ‘Alleen subsidie is niet genoeg, de nieuwe eigenaar is nog bezig de financiën op orde te krijgen’, vertelt Holstein, terwijl hij een bramenstruik opzij duwt.

Het fabrieksgebouw bestaat uit hoge hallen die ooit door lagere gebouwen met elkaar waren verbonden. Maar dat is niet op alle plekken meer te zien. In de bakstenen muren zijn gaten geslagen, de ruiten van de stalen raamkozijnen zijn gesneuveld en van het dak is alleen een roestige constructie over.

Holstein wijst op een begroeide stapel dieprode bakstenen. Dat is alles wat over is van het andere fabrieksgebouw, de Toekomst 1. Het gebouw zat vol asbest en de originele machines zijn door de vorige eigenaar verkocht. Daarom is het in 2005 met de grond gelijkgemaakt. De oude bakstenen liggen te wachten om te worden hergebruikt voor de opbouw van de Toekomst 2. ‘Het is een echte Groningse steen’, legt Holstein uit. De klei uit Groningen is vet, waardoor de steen glad en dieprood wordt. ‘Er is nog maar één fabriek in Oude Pekela die zulke stenen kan bakken. Als het daar niet lukt, moeten we uitwijken naar Denemarken, daar hebben ze dezelfde klei.’

De architect stapt over een geul door een kozijn naar buiten. Hoe de fabriek er in betere tijden uit moet hebben gezien, toont de voorgevel aan de Toekomstkade. Het toegangskanaal is gedempt. Tegenwoordig grazen de koeien op drie meter afstand. Holstein baant zich een weg door gras dat tot aan zijn middel komt. Om het gebouw te beschermen tegen indringers staat er een hek omheen.

Holstein kruipt er dicht tegenaan en kijkt omhoog. ‘De fabrieksarchitectuur is bijzonder, het heeft een hele karakteristieke industriële stijl.’ Hij wijst op de stalen raamkozijnen met daarboven de versiering van strakke segmentbogen in een bruine kleur baksteen. ‘Het is industrieel, maar heel verzorgd. De architect was sterk in het functioneel versieren van de gevels.’

Boven de ramen zijn nissen gemaakt van afwijkende kleuren baksteen. ‘Van de art deco gevelankers zijn er niet veel meer over’, concludeert hij teleurgesteld. De gevelsteen waar in trotse letter ‘Toekomst’ op staat geschreven, is nog wel intact. Naast het fabrieksgebouw liggen de originele kollergangen, een soort molenstenen waarmee stro werd fijngemalen. Een aantal van de machines van de Toekomst 2 zijn bewaard gebleven. In de fabriek hangen roestige stalen bollenkokers. ‘Dit is onwaarschijnlijk mooi, geklonken staal met een doorsnee van drie meter.’

Holstein glimt. Het plan bestaat om deze in een deel van het gebouw tentoon te stellen. ‘Maar over de bestemming wordt nog veel gepraat.’ Opties variëren van een eetcafé, zalencentrum of restaurant tot winkelcentrum of outletcenter.

Holstein maakt het niets uit. ‘Gebruik is behoud. De natuur is veel sterker dan onze gebouwen, als het weer leeg komt te staan, gaat het voorgoed verloren.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden