'Toekomst van Zimbabwe is zo somber nog niet'

Het maakt niet zoveel uit wie president van Zimbabwe wordt, meent commentator Eric Bloch. Zowel Tsvangirai als Mugabe zullen een einde maken aan de chaos om donoren te paaien....

Terwijl in Harare dinsdag de voorspellingen over elkaar heen rolden - wordt het een ruime zege voor Robert Mugabe, of toch nog een nipte overwinning voor Morgan Tsvangirai, komt er onrust omdat de verkiezingen niet eerlijk verliepen, treedt de oude president waardig af? - zet commentator Eric Bloch laconiek zijn scenario uiteen.

De toekomst van Zimbabwe is zo somber nog niet, zelfs indien Mugabe aan de macht blijft, luidt zijn opvallende stelling.

'Het maakt echt niet zoveel uit wie de nieuwe president wordt', aldus Bloch, die geldt als een ingewijde in het politiek-economische netwerk van Zimbabwe. 'Mugabe en Tsvangirai zullen allebei in grote lijnen dezelfde maatregelen nemen, om ervoor te zorgen dat het vertrouwen van het buitenland wordt hersteld.'

'Ze zullen een einde maken aan de anarchie. Het is een misverstand te denken dat Robert Mugabe de chaotische landbezettingen van zijn oorlogsveteranen zal laten doorgaan. Hij zal na een zege verzoenende gebaren gaan maken, om de angsten bij blanken en buitenlandse donoren te sussen.' Die kunst verstaat hij: hetzelfde gebeurde na de onafhankelijkheid van 1980, toen hij zijn oude vijanden van het blanke Smith-regime in de armen sloot.'

'Mugabe zal zeggen: ''Nu gaan we het Abuja-akkoord uitvoeren.'' Er komt een ordelijke landherverdeling. De echte oorlogsveteranen zullen andere grond krijgen aangeboden, zodat de blanke boeren weer kunnen produceren. De rest van de bezetters, de meelopers, worden naar huis gestuurd. Wie niet luistert, wordt door politie en leger verwijderd.'

Bloch, accountant en zakenman in Bulawayo, en commentator van het Zimbabwaanse weekblad The Independent, kent de hoofdrolspelers in zijn land persoonlijk. Zijn mening wordt breed gewaardeerd, omdat die is ontdaan van partijpolitieke sentimenten. Al verhult hij niet dat de overlevingsstrategie van de 78-jarige Mugabe een ramp voor het land is geweest.

Mugabe wist dat hij alle trucs uit de kast moest halen om de macht te behouden, nadat hij twee jaar geleden een verpletterende nederlaag leed in het referendum over de grondwetshervorming, die hem president voor het leven moest maken.

'Intimidatie, terreur, uitsluiting van kiezers: Mugabes ZANU-PF is heel ver gegaan. Maar als de buit binnen is, zal de normalisatie snel worden afgekondigd. Anders heeft Zimbabwe, en dus ook de politieke ellite, geen toekomst. Dat weten de heren, die zelf ook zakelijke belangen hebben, allemaal.'

Dat geldt ook als Mugabe verliest, verzekert Bloch. 'De ZANU heeft geen belang bij een coup of een burgeroorlog. Er zullen misschien wat schermutselingen komen tussen de partij-jeugd, maar daar zal hard tegen worden opgetreden. Dat is binnen een week afgelopen.' Het leven gaat door, ook voor ZANU: in 2005 zijn er weer parlementsverkiezingen.

'De enige echte zorg die ik heb voor de terugkeer van de stabiliteit is dat er onlusten komen als gevolg van voedseltekorten. We zitten inmiddels dichtbij hongersnood, door droogte, landbezettingen en tekort aan buitenlandse valuta. Er staat internationale hulp klaar, dus het zal geen ramp worden. Maar als Mugabe wint, zal het waarschijnlijk wel moeizamer gaan, omdat donoren als scherpe voorwaarde zullen stellen dat de hulp niet via ZANU wordt verstrekt.'

Dat geldt ook voor de financiële hulp die de EU, de VS, het IMF en de Wereldbank hadden opgeschort. De EU mag persoonlijke sancties tegen Mugabe en zijn entourage hebben ingesteld, het Westen mag de verkiezingen oneerlijk vinden, maar uiteindelijk zullen er toch weer zaken moeten worden gedaan. 'Mugabe zal nieuwe ministers benoemen die meer acceptabel zijn voor de buitenwereld. Hij zal mogelijk zelf een stapje terug doen.'

Met Tsvangirai als president zal de overgang, de hervatting van de hulp, natuurlijk soepeler gaan, beaamt Bloch, maar ook met een ZANU-regering zal het gebeuren. 'Het zal anderhalf, twee jaar duren, en dan is Zimbabwe weer aardig hersteld van deze donkere episode.'

Aan een voorspelling van de uitslag van de verkiezingsstrijd waagt hij zich niet. 'Ik hoop alleen dat het verschil tussen de twee niet heel klein is, dat kan onrust geven. Als Mugabe tegen Tsvangirai aan het kortste eind trekt, zal het aan de voedseltekorten liggen. Zimbabwe heeft nooit echte honger gekend. Als er een oogst mislukte, was er altijd geld om maïs te importeren. In 2002 is dat voor het eerst niet het geval, en de regering faalde. Als het meer had geregend, had Mugabe zeker gewonnen.'

De stem van het platteland, gewoonlijk voor ZANU, is bepalend. 'Hoe hoger de opkomst is op het platteland, hoe beter voor Mugabe.' Bij de parlementsverkiezingen van 2002 was de opkomst erg laag. ZANU heeft alles uit de kast gehaald, en er is buiten de steden een hogere opkomst geregistreerd.

Dat hoeven geen stemmen voor Mugabe te zijn, denkt Bloch: 'De intimidatie en de honger kunnen mensen de moed geven te stemmen voor Tsvangirai.'

Woensdag wordt bekend wie de nieuwe president wordt, zo is de verwachting in Harare, waar het tellen van de stemmen dinsdag langzaam op gang kwam. 'We staan aan de vooravond van de opleving van Zimbabwe', voorspelt Eric Bloch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden