Toekomst Thailand onzeker na overlijden 'goddelijke' Bhumibol

Elke bioscoopvoorstelling in Thailand begon altijd met een eerbetoon aan koning Bhumibol. De bezoekers stonden op en zagen op de tonen van het volkslied foto's van de monarch voorbijkomen. Alle foto's waren overbekend want elke Thai kreeg ze al vanaf zijn geboorte voorgeschoteld: de canon waarin de vorst was vervat.

Thaise vrouwen huilen om de dood van koning Bhumibol.Beeld EPA

De foto's hangen in kantoren, in winkels en in woonhuizen, en prijken op de gevels van de Bangkokse kantoortorens: altijd dezelfde foto's, want alleen foto's die door het paleis waren goedgekeurd mochten worden gebruikt. De portretten maken deel uit van een zorgvuldig opgebouwde persoonscultus die in zeventig jaar rond Bhumibol is opgebouwd.

Het verleende hem uiteindelijk een bijna goddelijke status, die hem ver boven het volk en de wereld zou verheffen. Het was een staaltje van goed doordachte public relations van een kleine elite rond het paleis. Die elite kon dankzij de verering van de koning zelf enorme macht vergaren. Zij bepaalde decennialang (en mogelijk nog steeds) wat in het land gebeurde. De 'lèse majesté'-wet (majesteitsschennis) werd daarbij vooral in latere jaren steeds meer het instrument waarmee elke oppositie werd uitgeschakeld.

Onder het volk gingen eerbied, angst en liefde hand in hand. Ondanks de straffen raakten de Thai er diep van overtuigd dat zij echt ontzettend veel van hun vorst hielden. Ze vereerden hem zoals zij ook de boeddhistische heiligen, hindoeïstische heiligenbeelden en Bhumibols koninklijke voorouders vereerden. Voor de meeste Thai belichaamde Bhumibol daadwerkelijk de ziel van het land, en was hij inderdaad het centrum waarom heel Thailand draaide.

Zo was Bhumibol uiteindelijk de enige stabiele factor in een land waar politieke onrust de straten in brand zette. De koning was er altijd, zeventig jaar lang, en hield alleen al door er te zijn het land bij elkaar.

Hele generaties Thai zijn met hem opgegroeid en hebben nu de grootste moeite zich hun land zonder hem voor te stellen. Daarom is de angst en de onrust bij zijn overlijden zo enorm. Mensen hamsteren zelfs voedsel uit vrees dat na Bhumibol de chaos komt.

Bhumibol (1927-2016): levende boeddha met voorliefde voor snelle auto's

Overal in Thailand zag je de ogen van koning Bhumibol Adulyadej, die vandaag op 88-jarige leeftijd overleed. Soms zaten zij verstopt achter de glazen van een zonnebril, maar altijd keken ze. Vanaf wolkenkrabbers of billboards langs de straat: Bhumibol Adulyadej, of Rama IX, de koning, was alomtegenwoordig. Hij staat als standbeeld voor gebouwen en hangt in elke hal, elk kantoor, elke winkel en zelfs in elk café. Lees hier het postuum.

Kroonprins Maha Vajiralongkorn kan die vrees niet wegnemen. Hij heeft bij lange na niet het aanzien van zijn vader, en zal dat ook nooit meer krijgen. Alleen al zijn opeenvolgende huwelijken steken schril af tegen de levenslange trouw van Bhumibol en zijn koningin Sirikit. Besmuikt gaven Thai ook videobeelden aan elkaar door waarop de kroonprins zijn jonge echtgenote half ontkleed voor zich laat knielen. Binnenskamers doen veel andere, ook allerminst vleiende verhalen over hem de ronde.

Hij wordt desondanks de nieuwe koning, heeft juntaleider Prayut Chan o-Cha bekendgemaakt. Zeker is dat het koningschap er met hem anders zal uitzien. Vraag is of het sterk genoeg zal zijn om de macht van de paleiskliek nog langer te legitimeren. Ook is er nog de vraag wat de nieuwe koning zelf wil. Zal hij genoegen nemen met een louter ceremoniële functie, of wil hij, in tegenstelling tot zijn vader, echte politieke macht?

Thaise koning Bhumibol, langstzittende monarch ter wereld, overleden

De Thaise koning Bhumibol Adulyadej is op 88-jarige leeftijd overleden. Dit heeft het Thaise koninklijk huis donderdag bekendgemaakt. Bhumibol, ook wel bekend als Rama IX, was koning van Thailand sinds 1946 en daarmee de langstzittende monarch ter wereld. De Thaise premier heeft een rouwperiode van een jaar afgekondigd. Lees hier het nieuwsbericht.

Behalve de kroonprins en de paleiselite is er ook nog het leger, dat sterke banden met die elite onderhoudt. In 2014 heeft het leger met de zoveelste coup de macht gegrepen. Volgens sommige analisten was die machtsgreep niet alleen een reactie op de heersende politieke chaos, maar ook een voorbereiding op de troonswisseling. De militairen kunnen die nu begeleiden en elke ongewenste oppositie onmiddellijk de kop indrukken. Zo kunnen zij ervoor zorgen dat de gevreesde chaos nog even uitblijft, en dat de macht blijft waar hij was. De rouwperiode van een jaar moet voor wat extra rust zorgen. Als dat jaar om is zal blijken of Thailand ook zonder Bhumibol nog verder kan bestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden