Toekomst 'pensioenparaplu' onzeker

Nederland gaat als het aan Paars ligt op een andere manier belasting betalen. Prijzen in de winkel en de energierekening worden hoger, maar de staat plukt minder van het inkomen....

Van onze verslaggever

Mike Ackermans

DEN HAAG

Nederland heeft het beste pensioenstelsel ter wereld, schreef de Wereldbank in 1994 na een onderzoek. De paarse partijen hebben bij hun plannen voor een nieuw belastingstelsel het fiscale pensioenregime daarom betrekkelijk ongemoeid gelaten.

Aan de fundamenten verandert niets. De AOW, betaald uit belastinggeld, blijft als basis overeind. Werknemers en zelfstandigen kunnen tijdens hun werkzame leven onbelast een vermogen opbouwen voor een aanvullend pensioen, en krijgen daarvoor zelfs fiscale steun. Pas na de pensionering moet over de pensioenuitkering belasting worden afgedragen.

Toch wil Paars wel iets veranderen. Het zittende kabinet heeft al gesleuteld aan het pensioenstelsel. Het is flexibeler geworden; de burger krijgt meer keuzes bij het opbouwen van het pensioen. Vaste regel was dat iemand met steun van de fiscus per jaar maximaal 2 procent van een pensioeninkomen kan opbouwen. Het zal na 35 jaar sparen 70 procent van het laatste salaris bedragen.

De werknemer kan nu ook kiezen om langer te sparen (met fiscale subsidie) tot 100 procent van het laatste loon, of juist eerder te stoppen met werken met minder loon. Ook kan hij kiezen voor een uitkering op basis van het gemiddelde loon tijdens de werkzame periode, en dan mag er meer gespaard worden (2,25 procent per jaar).

Paars II wil verder gaan, en de plannen hebben al in kringen van belanghebbenden tot een kleine stormvan protest geleid. De paarse partijen vinden dat het pensioen eigenlijk te duur wordt voor de samenleving. De premies voor de collectieve voorzieningen die de werkgevers en werknemers gezamenlijk moeten opbrengen, worden te hoog - en arbeid daardoor te duur.

Daarnaast kosten de fiscale subsidies de staat te veel. De aftrekposten in verband met pensioen schelen zeker 15 miljard gulden per jaar aan belastinginkomsten.

Burgers kunnen niet alleen premies voor collectieve pensioenregelingen aftrekken, maar ook de kosten van eigen 'spaarplannen', bedoeld voor een pensioenaanvulling. De bekendste is de lijfrentepremie, vaak in de vorm van een koopsompolis, aangeboden door verzekeraars. Veel belastingplichtigen kopen jaarlijks nog even snel zo'n polis om een aftrekpostje te kunnen opvoeren.

Dat is 'excessief sparen', vindt Paars. Minister Zalm van Financiën zei vorig jaar in een interview met de Volkskrant: 'Die producten zijn er alleen om te zorgen dat je, hoewel je rijk bent, toch geen belasting hoeft te betalen. Ze zijn maatschappelijk niet nuttig.'

Iedereen kan nu nog tot een bepaalde hoogte premies aftrekken. Wie aantoont dat hij een 'pensioengat' heeft - in het verleden te weinig premie betaald om na 35 jaar een volwaardig pensioen te krijgen - mag zelfs nog veel meer aftrekken.

In het nieuwe stelsel wil Paars dat beperken. Voortaan kan iemand jaarlijks alleen nog maar een bedrag aan premies aftrekken dat leidt tot een pensioen van 70 procent. Alle betaalde premies, dus die voor de collectieve verzekering en de lijfrentes en andere premies, vallen onder die beperking. Paars noemt dat de 'pensioenparaplu'. Een werknemer die in een prima pensioenregeling zit en maximaal spaart, kan dus geen koopsompolissen meer aftrekken.

De verzekeraars, aanbieders van de pensioenpolissen, zijn boos. 'Dat parapluutje heeft meer weg van een zuidwester, en daaronder blijft Jan met de pet niet volledig droog', schreef een deskundige van verzekeraar Aegon onlangs. De verzekeraars hebben onderzocht dat van alle kopers van lijfrentes meer dan driekwart een pensioengat heeft, en dus koopsompolissen en dergelijke hard nodig hebben.

Hoewel op dat onderzoek wel het een en ander aan te merken valt - het repte alleen van gaten in collectieve pensioenregelingen, ofschoon veel burgers daarnaast eigen pensioenkapitaaltjes opbouwen - staat één ding vast: iedereen die aantoont echt tekort te komen, blijft recht op aftrek houden.

De overheid krijgt straks dus de last op haar schouders om elk opgevoerd 'gat' bij belastingplichtigen te gaan onderzoeken. Dat is een uiterst ingewikkelde klus (voor de prognose van een pensioeninkomen is hogere wiskunde vereist) die weleens meer kan gaan kosten dan het oplevert. De komst van de pensioenparaplu staat daarom nog niet vast. Het zou niet de eerste keer zijn dat de politiek afziet van een briljante, maar veel te dure maatregel en alles bij het oude laat. Zeker als dat toch al goed genoeg was.

Dit is de vijfde aflevering van een serie artikelen over het nieuwe belastingstelsel. Eerdere afleveringen verschenen op 3, 4, 9 en 14 juli.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden