Tocht naar de wolkenmensen

Er zijn brilberen en wolapen, orchideeen bromelia's en hoog tegen de rotswanden hangen precolumbiaanse graven. Een expeditie doorkruiste het nevelwoud van Peru, dat nationaal park moet worden....

Door Marieke Aarden

Op de oostelijke flank van het Andesgebergte in Zuid-Amerika ligt het nevelwoud, gehuld in wolken. Het is rijk aan planten, kikkers, vogels en zoogdieren. Al vanaf 1985 komt Ron Wagter regelmatig in een bijzondere uithoek van dit ongerepte oord in Noordoost-Peru.

Eerst als student biologie, de afgelopen maanden als organisator van een Nederlandse expeditie van biologen en archeologen, die ruim 440 duizend hectare nevelwoud onder de status van beschermd natuurgebied wil brengen. Het stroomgebied van de Rio Huayabamba is niet alleen het rijk van de zeldzame brilbeer en geelstaartwolaap, van orchideeen bromelia's; hoog op rotswanden zijn er ook intacte graftomben ontdekt van de verdwenen Chachapoyacultuur.

Gefascineerd door de natuurschatten heeft Wagter in 2002 de Nederlandse Stichting Duurzaam Peru opgericht die samenwerkt met musea, universiteiten, natuurbeschermers en de lokale bevolking in Peru om deze hotspot van biodiversiteit zo ongerept mogelijk te behouden.

'Wil je de autoriteiten in Peru overhalen zo'n groot gebied tot reservaat te verklaren, dan moet aangetoond worden dat deze bergbossen de moeite waard zijn', zegt Wagter. Maar nog niemand heeft de biologische rijkdom geentariseerd van dit nevelwoud, dat door de dichte ondergroei bijna ondoordringbaar is.

Gewapend met kapmessen trok een groep van dertig expeditiegangers, onder wie drie Nederlandse en vijf Peruaanse biologen met twee Peruaanse archeologen eind vorig jaar de Andes in. Een grote oogst was hun deel met de ontdekking van voor de wetenschap onbekende soorten als een klein ratachtig knaagdier, een nieuwe hagedis, zeven kikkersoorten en enkele tientallen nieuwe soorten vlinders en orchidee

Ook werd op vijftienhonderd meter hoogte een nieuwe soort van de palm Dracontium gevonden, een plant die door de inheemse bevolking wordt gebruikt om giftige slangenbeten te neutraliseren.Wellicht is hij ook als ontstekingsremmer voor reumapatien geschikt.

In het nevelwoud inventariseerden de biologen de vogels op verschillende manieren: met verrekijkers en met beelden geluidsopnamen en door ze te vangen in netten die tussen de bomen worden gespannen. 'De meeste vogels kunnen dan al gedetermineerd worden, maar de exemplaren waarover onduidelijkheid is, moesten we voor nader onderzoek meenemen. Dood wel te verstaan', legt Wagter uit.

In de buit leken zich ook vijf nieuwe vogelsoorten aan te dienen, maar na analyse bleef er slechts over en zelfs die ene bleek geen nieuwe soort te zijn. Dat laatste kwam aan het licht toen het vogeltje vergeleken werd met andere kolibri's uit de collectie van het Museo de Historia Natural in Lima. Dit natuurhistorisch museum is verbonden aan de universiteit San Marcos in de hoofdstad, waar Wagter alle onderzoeksexemplaren naartoe bracht.

Peru is een vogelrijk land met achttienhonderd vogelsoorten (20 procent van alle soorten die wereldwijd bekend zijn). Het land behoort tot de twaalf landen met megabiodiversiteit. Samen bevatten deze landen 60 tot 80 procent van 's werelds flora en fauna. Behalve Peru zijn dat India, BraziliColombia, Ecuador, Mexico, Madagascar, Za, AustraliChina, Indonesin Maleisin de prekoloniale tijd hebben in dit gebied de Chachapoya-indianen geleefd, die vijftig jaar voor de komst van de Spanjaarden werden ingelijfd bij het Inca-rijk. Na heftig verzet daartegen werden 250 duizend Chachapoya, de helft van de bevolking, gedeporteerd.

Toen de Spanjaarden in 1532 Peru veroverden, introduceerden ze Europese ziekten waardoor de overgebleven Chachapoya werden gedecimeerd tot tienduizend personen. De Inca's noemden de Chachapoya wolkenmensen: zij die leven in het nevelwoud. De Inca's waren vooral geeresseerd in de vogels, omdat de Inca-adel zich tooide in kleding die uitsluitend uit veren bestond.Toeristen in deze streek komen vooral af op de archeologische sites van de wolkenmensen.

Veel graftombes zijn echter geplunderd. In 1997 werden bij het Meer van de Condors nieuwe grafhuizen ontdekt. Archeologen vonden 220 mummies en tweeduizend voorwerpen. Met behulp van Discovery Channel en een bijdrage van de Oostenrijkse overheid werd de verzameling naar een museum in de buurt, in het dorp Leymebamba gebracht.

'Dan zullen er nog wel meer intacte graftomben zijn, hebben wij gedacht', zegt Wagter. 'Bij een eerder bezoek in 1999 vonden we op drieduizend meter hoogte bij het Meer van de Kolibri een aantal eenvoudige graftomben die intact waren. 'Om de grafrovers vte zijn, heeft onze stichting een bewaker gehuurd, die daar permanent zit.'

Tijdens de laatste expeditie stuitten de expeditieleden op vijftienhonderd meter hoogte op een serie bouwwerken met twintig meter hoge muren die op graftomben leken. Maar die zijn kleiner. Het geheel was zwaar overgroeid en de inhoud van de gebouwen lag verscholen onder een acht meter dikke laag stenen en takken. Omdat naast de gebouwen water uit de rotsen komt, heeft de Peru-expeditie dit de watertempel genoemd.

Op de rotswand hoog boven de watertempel werden twee grafhuizen gelokaliseerd. De tomben lagen buiten het bereik van de expeditie, maar omdat ze nog volledig afgesloten zijn, denken de onderzoekers dat ze niet zijn geplunderd. Ook op deze locatie heeft de Nederlandse stichting nu permamente bewaking getalleerd. De overheid wil hier geen geld voor uittrekken.

'We willen de bewaking verder verbeteren door er ook een elektronisch alarmsysteem aan te leggen waarmee mensen op afstand van de sites gealarmeerd kunnen worden als er zich een grafrover aandient. Het is een nieuw type beveiliging voor archeologische sites, dat gebruikmaakt van satellietcommunicatie. De bedenker ervan werkzaam bij een Nederlands bedrijf heeft tijdens de expeditie het systeem getest en het werkte.

Ecotoeristen zouden deze regio kunnen kiezen vanwege de de combinatie van nevelwoud met zeldzame apen, fascinerende archeologische sites van de verdwenen pre-columbiaanse Chachapoya-cultuur en de aanwezigheid van een natuurhistorisch museum in Leymebambe met de grootste collectie mummies die tot nu toe in de Andes is gevonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden