Column

'Toch is de politiek correcte bedachtzaamheid van voor Fortuyn niet zonder waarde'

Er kleeft verantwoording aan woordgebruik, betoogt columnist Joyce Brekelmans. 'Als jij ervoor kiest om complete nationaliteiten tot probleem te bombarderen, om anno 2013 te claimen dat 'negertje' een normale persoonsaanduiding is, dan heeft dat consequenties.'

Voormalig PvdA-leider Job Cohen in de Tweede Kamer, geteisterd door zijn aartsrivaal Geert Wilders. Beeld ANP
Voormalig PvdA-leider Job Cohen in de Tweede Kamer, geteisterd door zijn aartsrivaal Geert Wilders.Beeld ANP

Niemand wil hem zijn. De muisgrijze geitenwollensokkendrager die hakkelend om de hete brij heen draait. Iemand die zichtbaar worstelt met begrippen en krampachtig probeert gevoeligheden te omzeilen. Misschien nog niet eens zozeer bang om te kwetsen, maar wel als de dood iets verkeerds te zeggen (en daardoor onderwerp te worden van een rel). Slachtoffer van zijn eigen correctheid. Een soort Job Cohen. Principieel doch vergetelijk.

Wie op meer sympathie kan rekenen is hij die duidelijk durft te zijn. Iemand die geen blad voor de mond neemt en niet bang is om een koe een koe te noemen. Misschien dat er weleens een net iets te lompe opmerking doorheen glipt, maar als je die vervolgens met een vette grijns weglacht vindt iedereen je nog steeds een toffe peer. Eengaffe heet dat in Groot-Brittannië. De Londense burgemeester Boris Johnson grossiert erin.

Ik zou ook wel weten met wie van de twee ik liever pils dronk. Directheid en gevoel voor humor zijn nu eenmaal aantrekkelijke eigenschappen. Toch is de politiek correcte bedachtzaamheid van voor Fortuyn - hoewel tenenkrommend om naar te luisteren - niet zonder waarde. De verstikkende betutteling ging een stap of vierentwintig te ver, maar de maatschappelijke sensitiviteit en de empathie waar men zich in de jaren negentig nog weleens op liet voorstaan, had niet met het badwater hoeven weggespoeld.

Woordgebruik
Een diagnose stel je door de vinger op de zere plek te leggen maar als je vervolgens in datzelfde wondje blijft rondwroeten, krijgt het nooit de kans om te genezen. Bovendien loop je het risico om het bloeden te verergeren, als je niet bereid bent eerst je nagels bij te vijlen.

Wat ik daarmee bedoel te zeggen is dat er verantwoording kleeft aan woordgebruik. Als jij ervoor kiest om complete nationaliteiten tot probleem te bombarderen, om anno 2013 te claimen dat 'negertje' een normale persoonsaanduiding is, om het hilarisch te vinden als zwarte ministers voor aap worden uitgescholden, dan heeft dat consequenties. Jij hebt dat recht, jij hebt die vrijheid, maar of ik jou vervolgens een lul mag vinden, is gelukkig nog steeds aan mij.

Veronicadroplul
Andere mensen lange tenen verwijten is de meest luie rechtvaardiging van wat nog steeds je eigen keuzes zijn. Prima als jij jouw recht op racistische grappen belangrijker vindt dan het recht van je zwarte buurman om één dag door te komen zonder dat een of andere Veronicadroplul de woorden aap, jungle, banaan of Zwarte Piet in de conversatie propt, maar verschuil je dan niet achter de vermeende overgevoeligheid van een ander. Je weet simpelweg niet hoe het voelt.

Op mijn middelbare school met een populatie van negenhonderd zaten vijf zwarte leerlingen. Een van hen was mijn saxofoonbuddy bij het jeugdorkest (ja ik droeg een uniform en ja daar zijn foto's van). Haar beste vriendinnetje was beeldschoon en behoorde ook tot de vijf opvallende verschijningen. Vrijwel dagelijks kreeg zij te horen: 'Wah bende gai een lekker ding, alleen jammer van dah zwarte. Hebben ze jou nie in ut wit?'

En daar houdt het verhaal op. Ik heb namelijk geen flauw idee hoe dat voelde, waar ze nu zijn of wat de impact was van opgroeien in een homogeen boerendorp waar je uitstak als een zere vinger. Het is niet aan mij om daar conclusies aan te verbinden. Net zoals het niet aan random dudes op het internet is om mij te vertellen dat het heus wel meevalt met dat seksisme. Fok jou mijnheer! Ga maar eens als vijftienjarig meisje een dagje terras lopen op de eerste dag van de bouwvak en kom me dan nog maar eens vertellen dat de jaren zeventig ver achter ons liggen.

Kleine sneetjes
Bovendien gaat het niet om die ene kutopmerking, of die ene nare ervaring. Het zijn een miljoen kleine sneetjes waar je net zo hard dood aan bloedt. Natuurlijk zou ik ook liever in een post-raciale, post-gender samenleving wonen waar een vette knipoog naar een donker verleden niet meer is dan dat, maar kijk eens om je heen, daar staat je huis niet. Ogen spugen vuur en mondhoeken lopen vol met schuim als mensen ook maar wagen te suggereren dat er ook onder trotse, hardwerkende, blanke mannen het een en ander aan problemen te benoemen valt.

Je mag best vinden dat het de blanke man is die het pas echt zwaar heeft. Dat fatsoensterreur een bestaand probleem is. Dat niemand durft te zeggen wat diverse politici al jaren roepen. Dat grapjes nooit kwaad kunnen en het probleem altijd bij de ander ligt. Doe dat, het is jouw recht. Je moet alleen niet verbaasd zijn als - wanneer je straks eindelijk eens in de spiegel kijkt - je George Zimmerman terug ziet staren.

Joyce Brekelmans is blogger en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @JoycePants

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden