Toch domweg gelukkig in druk Nederland

Het is zover: Nederland heeft 17 miljoen inwoners. Is dat iets om je zorgen over te maken? Sommigen vinden dat de leefbaarheid in de knel komt, anderen wijzen erop dat eerdere doemscenario's niet zijn uitgekomen.

Drukte in Amsterdam tijdens Sail Amsterdam. Beeld anp

Het is eigenlijk al misgegaan in 1855, toen het inwonertal van het Koninkrijk der Nederlanden de 3 miljoen passeerde. De term 'ecologische voetafdruk' bestond nog niet in die tijd, maar wetenschappers die hem muntten kunnen in retrospectief uitleggen dat de 'natuurlijke draagkracht' van dit drassige koninkrijkje waar Maas en Rijn in de Noordzee uitmonden, al 161 jaar geleden werd overschreden.

Sindsdien gaat van het van kwaad tot erger. In 1900 had Nederland vijf miljoen inwoners, in 1950 tien miljoen. 'Ons land is vol, ten dele overvol', zei koningin Juliana in haar laatste troonrede in 1979, het jaar dat Nederland 14 miljoen inwoners kreeg. Het weerhield Nederlanders er niet van ook onder Beatrix rustig drie kinderen te nemen. Migranten bleven ondertussen opteren voor het dichtst bevolkte stukje Europa (na Malta). In 1991 ging het inwonertal naar 15 miljoen, in 2001 naar 16. In dat jaar verwachtten demografen de 17 miljoenste Nederlander pas tegen 2020.

Mede vanwege de actualiteit mogen we die al in maart 2016 verwelkomen. 'Wat we nu zien is extreem', zei Jan Latten, hoofddemograaf van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), in december tegen de Volkskrant.

De Club van Tien Miljoen

Dat het zo niet langer kan, leren alle kijkers van een nieuwe documentaire die Nederlands bekendste genootschap tegen overbevolking, de Club van Tien Miljoen, toepasselijk Leven op een vulkaan doopte. Hierin zien we krioelende mensenmassa's, bergen vuilnis, eindeloze volgebouwde gebieden en files. 'Massaliteit leidt tot overlast en overlast leidt tot stress en irritatie.' Ontspanning? 'Als we in onze vrije tijd de natuur opzoeken ergeren de recreatiefietsers zich aan de racefietsers, en omgekeerd.' De eigen tuin als safe haven? 'Overdag het lawaai van heggenscharen, grasmaaiers, harde muziek en mobiele telefoons, 's avonds de barbecue van de buren en de bijbehorende harde gesprekken.'

Al die mensen die boven op elkaar zitten en elkanders levens vergallen, plegen roofbouw op de aarde. 17 miljoen Nederlanders consumeren en vervuilen zes keer meer dan hun ecologische voetafdruk hun toestaat, zij leven 'ten koste van de natuurlijke hulpbronnen van andere landen'.

De Club van Tien Miljoen is het geesteskind van historicus Paul Gerbrands. Zijn eigen tragiek is die van Nederland in een notedop. In de jaren zeventig ontvluchtte hij de overvolle Randstad voor de rust en leegte van het zuidoosten van Brabant. Daar haalde de overbevolking hem in. Tegenwoordig wemelt het ook rond Valkenswaard van de mensen. In Leven op een vulkaan zegt Gerbrands: 'Ik kon kiezen: nog een keer vluchten of vechten, ik koos voor het laatste.'

Het aantal sympathisanten van de Club van Tien Miljoen is het laatste decennium gestaag gegroeid.

Tekst gaat verder onder graphic

Bevolkingsdichtheid en de gemeentebalie in Den Haag

Dicht op elkaar wonen, in relatief kleine huizen, is de toekomst voor veel steden. De Van Lennepbuurt in Amsterdam is de drukste van het land. Lees hier hoe Amsterdam alle nieuwkomers gaat onderbrengen. En wie zijn de nieuwe inwoners van Den Haag die zich komen melden aan de balie in het gemeentehuis? Dat leest u hier.

Minder mensen

Een probleem voor activisten tegen overbevolking is dat zij vaak gezelschap krijgen van mensen die overbevolking aan andere zaken koppelen. Toen zangeres Anouk onlangs onthulde zwanger te zijn van haar zesde kind, hekelden hordes boze mensen digitaal niet alleen haar bijdrage aan de overbevolking, maar óók het feit dat die zes kinderen vier verschillende vaders hebben.

Paul Gerbrands moet zich vaak verweren tegen de beschuldiging dat zijn genootschap heimelijk een club tegen immigratie is. Onjuist: het gaat hem niet om minder Syriërs of minder Marokkanen, maar om minder ménsen - óók minder autochtone Nederlanders. 10 miljoen is het aantal dat het genootschap voorlopig nastreeft om Nederland weer leefbaar te maken. Maar om naar onze natuurlijke draagkracht te leven, moet de bevolking eigenlijk met 82,4 procent krimpen.

Zowel het concept van de ecologische voetafdruk als de onleefbaarheid van Nederland wordt betwist. Achter angst voor overbevolking gaan vaak apocalyptische visioenen schuil, zeggen de bestrijders ervan. Het klassieke voorbeeld van zo'n visioen is dat van de Britse demograaf en predikant Thomas Malthus. In 1798 - er waren nog geen miljard mensen - voorzag die in zijn Essay on the Principle of Population dat de wereld rond 1890 onder overbevolking bezweken zou zijn.

In 1968 kwam Stanford-bioloog en neomal-thusiaan Paul Ehrlich met zijn onrustbarende The Population Bomb. In het beste scenario zou eenvijfde van de wereldbevolking, destijds 3,5 miljard mensen, rond 1979 de hongerdood zijn gestorven.

Een bekende tegenstander van 'overbevolkingsapocalyptici' en het concept van de ecologische voetafdruk is de Britse wetenschapsjournalist Matt Ridley, auteur van de bestseller De rationele optimist. Telkens weer waarschuwen mensen dat het met ons gedaan zal zijn als we een bepaalde bevolkingsomvang bereiken, telkens weer krijgen ze dankzij technische innovatie ongelijk. Met de huidige voedseltechnologie, stelt Ridley, kan de aarde veel meer mensen voeden dan er nu leven.

Tekst gaat verder onder graphic

Wie zijn wij?

Bijna vier op de vijf inwoners van Nederland heeft twee ouders die in Nederland zijn geboren en wordt dus bestempeld als ‘autochtoon’. Van de allochtonen in Nederland heeft iets minder dan de helft een Westerse afkomst of ouder(s). Meer weten over de inwoners van Nederland? Bekijk hier de special over bevolkingsgroei.

Gelukkig

In Nederland worden 'neomalthusiaanse argumenten' van activisten tegen overbevolking vaak bestreden door Louise O. Fresco, voormalig assistent-directeur van de voedsel- en landbouworganisatie van de VN, de FAO. De groeisnelheid van de wereldbevolking, stelt zij, is spectaculair afgenomen. De meeste deskundigen verwachten nog deze eeuw een stabiele wereldbevolking, met Afrika als mogelijke uitzondering. Conform schattingen zal de wereldbevolking doorgroeien tot 9 miljard in 2050 en 11 miljard in 2100. Daarna gaat die dalen.

In Nederland zal zich al eerder een vergelijkbare ontwikkeling voltrekken. Het CBS voorziet voor het jaar 2060 een bevolking van maximaal 19,4 miljoen mensen. Mogelijk is tegen die tijd al een krimp begonnen. Als uiterste marges hanteert het CBS een maximum van 20,9 en een minimum van 15,4 miljoen mensen in 2060.

Zeker is dat de bevolking de komende twintig jaar nog wel zal groeien, met consequenties voor de leefbaarheid. Op de vraag met welke bevolkingsdichtheid een gebied onleefbaar wordt, is het antwoord niet eenduidig. Stadsstaatjes als Monaco en Singapore uitgezonderd, is Nederland het op drie-na-dichtstbevolkte land ter wereld (na Bangladesh, Taiwan en Zuid- Korea). In onderzoeken naar het welbevinden van mensen komt Nederland desalniettemin steevast als een van de gelukkigste landen ter wereld uit de bus, in geluksklassementen staat het vaak in de top-5.

De landen die Nederland regelmatig boven zich moet dulden - Denemarken, Zwitserland, Noorwegen - hebben wel als overeenkomst dat ze alle veel minder dicht bevolkt zijn. Denemarken, het best scorende land in het World Happiness Report, is even groot als Nederland, maar heeft slechts 5,6 miljoen inwoners. Een in Kopenhagen wonende Nederlander verklaarde 'het extra Deense geluk' ten opzichte van Nederland in de Volkskrant vorig jaar als volgt: 'Als je bij mooi weer niet meteen uren in de file naar het strand staat, erger je je een stuk minder aan je medemens.'

Na het jaar 2060 kan Nederland Denemarken alsnog in geluk gaan overtreffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden