TNO: 'aannemelijk' dat milieuzone Utrecht zorgt voor minder roet

De luchtkwaliteit in Utrecht is het afgelopen jaar meer verbeterd dan die in Amsterdam en Rotterdam. 'Het is aannemelijk dat de in Utrecht ingestelde milieuzone een deel van het verschil in de afname van de concentratie roet verklaart tussen Utrecht enerzijds en Amsterdam en Rotterdam anderzijds', schrijft onderzoeksinstituut TNO in zijn effectmeting van de Utrechtse milieuzone, die vandaag openbaar wordt.

Beeld Raymond Rutting

Maar ook het weer, de verkeersintensiteit en andere variabelen kunnen hebben meegespeeld, zodat het onderzoeksinstituut geen zekerheid durft te geven.TNO levert met het rapport niet het door het Utrechtse stadsbestuur zo gehoopte harde bewijs dat de luchtkwaliteit in de stad is verbeterd vanwege het weren van oude, sterk vervuilende dieselpersonen- en bestelwagens uit het centrum.

Sinds mei 2015 krijgen dieselpersonen- en bestelwagens van voor 2001 een boete als ze de milieuzone inrijden. Bijna 2.700 Utrechtse autobezitters kregen een subsidie voor het naar de sloop brengen van hun auto. Utrecht was daarmee de eerste stad die de meest vervuilende personenwagens uit het centrum verbant.

Dit leidt tot felle discussies, tot in de landelijke politiek. Volgens VVD-Kamerlid Barbara Visser is dit een vorm van 'automobilistje pesten' die nauwelijks milieuwinst oplevert: de lucht wordt volgens haar vanzelf schoner omdat auto's aan steeds strengere uitstootnormen moeten voldoen. Zij kreeg een meerderheid voor haar motie die als doel had gemeenten te verbieden milieuzones in te stellen. Dit lukte niet omdat ook de bestuursrechter bevestigde dat gemeenten wel degelijk dergelijk beleid mogen voeren.

Beeld de Volkskrant

Per dit jaar heeft ook Rotterdam een milieuzone voor personenauto's ingevoerd, waarbij deze stad ook oude benzine(bestel)auto's (van voor 1992) weert. Amsterdam wil onder meer 'vieze' scooters gaan weren, en enkele andere steden hebben 'vieze' vrachtwagens in de ban gedaan. Mede vanwege de politieke gevoeligheid van het onderwerp wordt reikhalzend uitgekeken naar dit TNO-onderzoek naar de effecten van de Utrechtse milieuzone.

De Utrechtse verkeerswethouder Lot van Hooijdonk (GroenLinks) laat het RIVM nu onderzoeken wat de gevolgen zijn van uitbreiding van de milieuzone. Als er positieve effecten zijn , wil ze een voorstel voor uitbreiding doen.

'Uitbreiden van de milieuzone is niet aan de orde', reageert VVD-raadslid Dimitri Gilissen. Hij ziet in het ontbreken van hard bewijs voor een causaal verband tussen de milieuzone en minder uitstoot een bevestiging dat zo'n zone geen goed middel is voor een betere luchtkwaliteit.

Uit de door TNO uitgevoerde kentekenscan in 2014 en 2015 blijkt dat het aantal oude dieselpersonenwagens in Utrecht is gedaald van 2,8 procent naar 0,5 procent. Ook het aantal oude dieselbestelbusjes nam sterk af. Volgens TNO zou hiermee de roetuitstoot van licht verkeer met 29 procent dalen. Op de uitstoot van stikstofdioxide heeft deze verschoning van het wagenpark nauwelijks effect. Maar uit de TNO-meting van de luchtkwaliteit aan onder meer de Catharijnesingel, een van de vieste straten van de stad, komt geen verschil dat het onderzoeksinstituut met zekerheid kan toeschrijven aan de milieuzone. De bijdrage van het wegverkeer aan de roetuitstoot nam het afgelopen jaar in Utrecht met 16 procent af. Maar ook in Rotterdam en Amsterdam is de lucht schoner geworden, zij het dat de verbetering minder groot is.

'Het rapport levert dan wel niet het gedroomde bewijs van de effectiviteit van de milieuzone, het is een overtuigend verhaal', reageert wethouder Van Hooijdonk. 'Het wagenpark is schoner en de lucht is schoner. Voor het politieke debat had het geholpen als het de causale relatie met de milieuzone er harder in had gestaan. Het voltallige Utrechtse college vindt de gezondheidsbaten van schonere lucht daarvan belangrijk. Jammer dat het Rijk veel van onze inspanningen teniet doet met de snelheidsverhogingen tot 130 kilometer per uur.'

Nederland en de Europese normen

De Europese Unie heeft al in 1999 maximale waarden bepaald voor de hoeveelheid stikstofdioxide en fijnstof in de lucht. Eind dit jaar komt Nederland met de definitieve rapportage over 2015 waaruit moet blijken of deze normen overal zijn gehaald. De Nederlandse lucht is de afgelopen tien jaar aanmerkelijk schoner geworden. Dat komt onder meer omdat de auto's in omringende landen minder viezigheid mogen uitstoten - veel luchtvervuiling waait bijvoorbeeld uit het Ruhrgebied over. Ook zijn er in Nederland veel maatregelen genomen die de luchtkwaliteit moeten verbeteren, zoals het de milieuzones. Toch wordt er nog te veel stikstofdioxide in de lucht gemeten, vooral in Rotterdam. Ook in Amsterdam, Den Haag en Utrecht worden de waarden op een aantal plekken overschreden, zegt senioronderzoeker luchtkwaliteit Joost Wesseling van het RIVM. Wegverkeer is daar de grootste boosdoener.

De fijnstofnorm is in de grote steden wel gehaald. De fijnstofnormen worden nog wel overschreden op een aantal plekken buiten die steden: boosdoeners zijn hier de zware industrie en de agrarische sector. De verwachting is overigens niet dat Europa zijn tanden laat zien met een forse boete als blijkt dat Nederland de normen toch niet heeft gehaald. In vergelijking tot andere Europese landen vallen de overschrijdingen in Nederland nog mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.