Tjoeptjoep, en de aangifte is klaar

Een blauwe envelop, die kan maar één afzender hebben: de Belastingdienst. Staatssecretaris Wiebes zet het 100-jarige fenomeen bij het oud papier. De fiscus moet digitaal koploper worden.

Staatssecretaris Wiebes bij een taart in de vorm van een blauwe envelop, 'over vijf jaar een rariteit'. Beeld ANP

'Hoe vervelend hij af en toe ook was, je raakte toch aan hem gehecht', mijmert een vrouw. 'De laatste keer dat ik hem zag? Dat was bij de deur.' In radiospotjes lijken mensen herinneringen op te halen aan een overledene - 'niet iedereen mocht hem' - totdat een schreeuw klinkt: 'Vaarwel blauwe envelop!'

Op 1 mei 1916 vielen de eerste enveloppen van de Belastingdienst op enkele deurmatten in Nederland. Ze waren blauw, want dat viel op tussen het normale briefverkeer. Twee jaar eerder was een belasting op inkomen geïntroduceerd. Belastingplichtigen werden meer naar draagkracht belast en het werd tijd dat de Belastingdienst met zijn 'klanten' ging communiceren.

Nu, na bijna honderd jaar, vindt de man die over de fiscus gaat, staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën (VVD), het tijd om de blauwe envelop met pensioen te sturen. 'Honderd is een mooie leeftijd.' Post, enveloppen, papier; het is allemaal niet meer van deze tijd.

Elektronisch

Belasting betalen, bezwaar maken, toeslagen krijgen, vragen stellen, dat kan veel beter elektronisch gebeuren, is de diepe overtuiging van Wiebes. Hij sneed dinsdag een taart in de vorm van een aan hem gerichte blauwe envelop aan en kondigde aan dat die over vijf jaar 'een rariteit' zal zijn.


Zijn voorganger, Frans Weekers, neuriede drie jaar geleden al de Dodenmars voor de blauwe envelop. 'Het einddoel is volledig papierloos communiceren', meldde Weekers toen. De fiscus stuurt circa 150 miljoen brieven per jaar, 700 duizend per werkdag. 'Dat is elke dag een vrachtwagen', zegt Wiebes nu.


Elke brief minder scheelt 2 euro. Wiebes wil de komende twee jaar zijn slag slaan en 60 miljoen besparen. Dat zit hem in minder enveloppen, papier en porto, maar ook in het vouwen en inscannen van elke papieren brief. Er is nog meer geld te besparen, doceert de staatssecretaris. 'Elke brief kan een telefoontje naar de Belastingdienst uitlokken. En dat telefoontje zorgt dan weer voor een nieuwe brief. Zo zijn we onszelf ont-zet-tend aan het bezighouden. Over de rug van de belastingbetaler.'

1,8 miljoen burgers

Wat elke burger zo snel mogelijk van Wiebes moet doen - en wat er nog maar 1,8 miljoen hebben gedaan - is zich aanmelden voor de digitale rijksberichtenbox die voor iedereen al minstens vijf jaar klaar staat. Doe dat voor 1 november, adviseert Wiebes, want vanaf die datum stuurt de Belastingdienst zijn post zo veel mogelijk naar die berichtenbox.

Daarin komt dan alle post van het Rijk binnen: dat de auto apk behoeft, dat het paspoort verlopen is en dat het tijd is voor de belastingaangifte. Gelijk de bestaande mailbox op de smartphone, geeft de app 'digitale Berichtenbox MijnOverheid' aan als er post is. Tot nu toe heeft het Rijk dit jaar 17,5 miljoen berichten naar de 1,8 miljoen berichtenboxen gestuurd. Die gingen vooral over de toeslagen.

Maar wat nu als een belastingbetaler geen computer heeft, of internetangst, of blind is? Die moet hulp vragen, adviseert Wiebes. Hijzelf moet nu nog in de buffetla van zijn schoonmoeder duiken om daar de documenten te zoeken die hij voor haar aangifte nodig heeft.

'Een makkie'

In de nabije toekomst is de staatssecretaris en schoonzoon gemachtigd alle digitale rijkspost voor zijn schoonmoeder op de eigen smartphone te ontvangen. 'Voor mij wordt het een makkie aangifte voor haar te doen', zegt Wiebes opgetogen, 'want ik hoef niet meer in haar buffet al die spullen bij elkaar te zoeken. Die heb ik al digitaal. Tjoeptjoeptjoep, binnen tien minuten ben ik klaar.'


Liefst 97 procent van alle belastingbetalers doet digitaal aangifte. Onder de 72-plussers is dat ook 90 procent. 'Daar moeten ze hulp bij krijgen', weet Wiebes, 'want van de 72-plussers heeft niet 90 procent thuis internet.' Zo lijkt digitalisering de participatiesamenleving te stimuleren.


We worden met zachte dwang naar de digitale samenleving geduwd. 'En daarbij gaat de Belastingdienst de koppositie pakken', zegt Wiebes. Finland ging een keuze uit de weg en liet de Finnen kiezen tussen papier en digitaal. 'Daar liep het dus spaak', zegt Wiebes. Denemarken pakte het slimmer aan en koos zonder omhaal voor digitaal. 'Je moet op een gegeven moment de schakelaar omzetten. Anders bereik je niets.'


Papier nog niet weg uit juridisch verkeer

Veel brieven in de blauwe enveloppen zijn documenten bedoeld voor in het juridische verkeer. Dat die van de wet van papier moeten zijn om bijvoorbeeld te bewijzen wat iemands inkomen is, is volgens staatssecretaris Wiebes (Financiën) achterhaald. 'Elektronisch is geldig in het juridisch verkeer.' Sterker: elk document dat het Rijk naar de berichtenbox van een burger stuurt, is rechtsgeldig zodra het arriveert.

'Het is echter aan de rechter om bewijskracht toe te kennen aan digitale stukken', zegt een woordvoerster van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. Notariële akten moeten altijd van papier zijn. Zuurgraad, 'doorscheurweerstand', 'stempelbaarheid' en inkt liggen wettelijk vast. Want de akte moet minstens honderd jaar meegaan.

Digitalisering is onder juristen een hot item. Het komende congres van de Nederlandse Juristen Vereniging gaat over de 'homo digitalis'. De kwetsbaarheid van digitale documenten zit veel juristen dwars. Hoe toon je bijvoorbeeld aan dat een document origineel is en niet is gehackt?

Daar denkt Wiebes heel anders over: 'Het grootste wantrouwen zou moeten gelden voor in enveloppen verstuurde post. Hoeveel trapportalen liggen niet vol met post van mensen die er niet meer wonen? Digitaal is veel veiliger.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden