Reportage

Tjibbe Joustra presenteert conclusies in surrealistisch decor

De conclusies van het MH17-rapport werden ingetogen gebracht. Om het drama voelbaar te maken was het wrak gereconstrueerd.

Joustra verlaat na zijn toelichting het podium in de hangar in Gilze-Rijen. Achter hem de geordende resten van het ramptoestel. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Joustra verlaat na zijn toelichting het podium in de hangar in Gilze-Rijen. Achter hem de geordende resten van het ramptoestel.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Hoe presenteer je een onderzoeksrapport naar de oorzaak van een vliegtuigcrash? Sober, feitelijk en ingetogen, aangezien alle 298 inzittenden zijn omgekomen? Of juist met groot gevoel voor dramatiek, in de wetenschap dat de tv-beelden de wereld over zullen gaan, van Moskou tot Kuala Lumpur? De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) wist dinsdag beide uitersten met elkaar te verenigen.

's Ochtends, als OVV-voorzitter Tjibbe Joustra in het World Forum in Den Haag de zeshonderd nabestaanden toespreekt, verzamelen honderden journalisten uit onder meer Maleisië, de VS, Rusland, Oekraïne, Canada en Nederland zich bij café-restaurant 't Vliegveld in Hulten. Over de koffie en krentenbollen klagen ze niet, des te meer over het feit dat Joustra direct na zijn persconferentie geen vragen zal beantwoorden.

Een tv-reporter uit Noorwegen heeft weer andere zorgen: de media mogen straks weliswaar de reconstructie van MH17 bekijken, maar zij is een ander groepje ingedeeld dan haar cameraman.

Om kwart over twaalf vertrekken de pendelbussen onder politiebegeleiding naar de luchtmachtbasis. Daar is een grote hangar opgetrokken door verhuurbedrijf De Boer. Na nog een half uurtje wachten in de foyer mag de pers de zaal in. 'Mon Dieu!', fluistert een Franse journalist bij de eerste glimp, hij slaat zijn hand voor de mond. In de tien minuten dat de journalisten nog moeten wachten op Tjibbe Joustra, kun je haast een speld horen vallen.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de rampvlucht met MH17.

Surrealistisch beeld

Het is dan ook een surrealistisch beeld. Diagonaal in de hal staat een stalen frame opgesteld dat de vorm toont van de cockpit en de business class. Wrakstukken van de neergehaalde Boeing 777-200 zijn eraan bevestigd. Het visuele effect van de witte romp met de rood-blauwe streep van Malaysia Airlines is maximaal: tegen de achter- en zijwanden van de hangar hangen zwarte gordijnen, er ligt donkerblauwe vloerbedekking, theaterspots lichten het vliegtuig professioneel uit.

Dan, om kwart over een, loopt Tjibbe Joustra naar het spreekgestoelte. Zwart pak, wit hemd en pochet, donkerrode das. Het zaallicht wordt gedimd, wat het dramatische effect vergroot. Na een samenvatting in het Nederlands schakelt Joustra over op het Engels. Rustig, overtuigd en zonder hapering deelt hij in dertig minuten zijn conclusies.

'Vlucht MH17 is neergestort nadat aan de linker bovenkant van de cockpit een 9N314M-raketkop ontplofte, afgevuurd vanaf een BUK grond-luchtraketsysteem. Duizenden metalen deeltjes zijn in de cockpit ingeslagen.' Achter de spreker is die doorboorde romp te zien; om enkele gaten zijn met groene viltstift cirkels getrokken. 'Andere mogelijke oorzaken, zoals een explosie in het vliegtuig of een lucht-luchtraket zijn onderzocht en uitgesloten. Er was geen sprake van technische mankementen aan het vliegtuig.'

Een officier van de marechaussee bewaakt de gereconstrueerde MH17. Beeld Reuters
Een officier van de marechaussee bewaakt de gereconstrueerde MH17.Beeld Reuters

Onverstandig

Vliegen boven Oost-Oekraïne was onverstandig, zegt Joustra onomwonden: 'Die dag voerden 61 luchtvaartmaatschappijen uit 32 landen 160 vluchten over het gebied uit. Niemand dacht dat de burgerluchtvaart gevaar liep, maar in de maand ervoor waren wel zestien militaire toestellen neergehaald. Het idee was: boven 10 kilometer was het veilig.'

Na Joustra's toelichting in Gilze-Rijen gebruiken tv-reporters zijn podium om rechtstreeks verslag te doen. Het brute geweld dat op het vliegtuig is uitgeoefend, zal voor geen kijker te missen zijn. Via een trap is het mogelijk een kijkje te nemen in de cabine. Van het interieur is niets te zien; een stalen rooster dient als gangpad. Vooraan staan wel nog de stoelen van de piloot en de co-piloot, een luguber beeld. Ze zijn totaal verwrongen, maar er liggen nog wel schapenvachten op de zitting.

Op 17 juli 2014, om 13.19.56 uur, werden hier de laatste woorden met Dnipro Radar gewisseld: 'Romeo November Delta, Malaysian one seven.' Op het antwoord van de luchtverkeersleiding, 4 seconden later, komt geen respons meer. De vluchtrecorders stopten nog eens 3 seconden later met opnemen, om 13.20.03 uur. In de allerlaatste microseconden hebben de drie microfoons in de cockpit nog wel een geluidspiek geregistreerd - de voorkant van het vliegtuig wordt dan doorboord door de hoogenergetische deeltjes uit de raketkop.

In een tweede hangar staan meer stille getuigen opgesteld. De voorrand van de linker motorinlaat. Een verticaal staartvlak. De rechterkant van de vliegtuigromp tussen deur 3R en 5R. Joustra, alweer terug op weg naar Den Haag om de Tweede Kamer te informeren, zal zich realiseren dat hij weinig meer had kunnen doen om in Gilze-Rijen zijn woorden kracht bij te zetten.

Tjibbe Joustra voor de cockpit van de MH17. Beeld Reuters
Tjibbe Joustra voor de cockpit van de MH17.Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden