Tjeenk Willink zet streep door Asscher; alleen de ChristenUnie blijft over

En toen was er nog maar één partij over. Nu Lodewijk Asscher de deur in het slot heeft gegooid, kan alleen de ChristenUnie het kabinet Rutte III nog aan een meerderheid helpen. Doel: voor Prinsjesdag een kabinet.

Frank Hendrickx
Informateur Tjeenk Willink maakt dinsdag bij het verlaten van het Binnenhof een praatje met Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol. Beeld ANP
Informateur Tjeenk Willink maakt dinsdag bij het verlaten van het Binnenhof een praatje met Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol.Beeld ANP

Weer heeft informateur Herman Tjeenk Willink een naam doorgestreept op zijn lijstje. Vorige week verdwenen SP-leider Emile Roemer en PVV-voorman Geert Wilders al uit het balboekje van de formatie. Dinsdagmiddag was Lodewijk Asscher (PvdA) aan de beurt - ook hij is nu afgevallen als potentiële coalitiepartner voor VVD, CDA en D66.

Er resteert nog één naam: Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Hij komt waarschijnlijk woensdag op bezoek bij de informateur.

Tjeenk Willink had amper een uur nodig om eindelijk een duidelijk 'nee' van Asscher te krijgen. Al sinds de verkiezingsdag geldt de zwaar gehavende PvdA als dark horse voor een plek in een kabinet; Asscher haalde die optie tot dinsdag ook nooit helemaal van tafel. De demissionaire vicepremier herhaalde steeds dat hij niet beschikbaar was voor het 'motorblok' van VVD, CDA en D66, maar voegde daar ook weer aan toe dat een politicus 'nooit nooit mag zeggen'.

Vooral Alexander Pechtold putte daar enige hoop uit. 'Ik heb Asscher niet 'nu niet, nooit niet' horen zeggen', zei de D66-leider dinsdag weer.

Twee uur later hoefde hij zich weinig illusies meer te maken. Asscher was, al dan niet aangespoord door Tjeenk Willink, duidelijker dan voorheen. Alleen bij 'staatsnoodrecht' zal zijn partij overwegen om aan te schuiven. Zolang de noodtoestand uitblijft, hoeven Mark Rutte, Sybrand Buma en Pechtold dus nergens meer op te rekenen.

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Asscher noemde het bovendien 'buitengewoon onaantrekkelijk' om met 'drie rechtse partijen op sociaal-economisch terrein' samen te werken. Beeld ANP
Asscher noemde het bovendien 'buitengewoon onaantrekkelijk' om met 'drie rechtse partijen op sociaal-economisch terrein' samen te werken.Beeld ANP

'Buitengewoon onaantrekkelijk'

Asscher wees naar de zware nederlaag die zijn partij heeft geleden. Hij noemde het bovendien 'buitengewoon onaantrekkelijk' om met 'drie rechtse partijen op sociaal-economisch terrein' samen te werken. Vooral die laatste opmerking kwam hem een sneer op van Pechtold te staan. 'Asscher heeft de laatste jaren rechts beleid uitgevoerd', zei de D66'er. 'Dus dat kan niet het probleem zijn.'

De woordenwisseling lijkt een voorbode voor de komende jaren. D66 zal onder vuur komen te liggen van alle linkse en progressieve partijen in de oppositie: niet alleen van de PvdA, maar ook van SP, GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Het verwijt dat Pechtold is overgelopen naar het rechtse kamp - bijvoorbeeld op het gebied van immigratie - klinkt nu al.

Het is één van de redenen waarom de D66-leider zo hard z'n best deed een linkse regeringspartner te zoeken, naast de onvermijdelijke coalitiegenoten VVD en CDA. Een kleine maand geleden zette hij nog bruusk ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers aan de kant in een verkennend gesprek. Een coalitie met die partij was 'onwenselijk'.

Dat woord neemt Pechtold inmiddels niet meer in de mond. De D66-leider hamert er vooral op dat er een regeerakkoord moet komen 'waar links en rechts zich in kan herkennen'. Zeker gezien de smalle meerderheid van een eventuele coalitie met de ChristenUnie (76 zetels in de Tweede Kamer en 38 zetels in de Eerste Kamer) is het volgens Pechtold belangrijk dat linkse oppositiepartijen 'verleid worden om het kabinetsbeleid te steunen'.

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Pechtold wil nog altijd dat stervensbegeleiding bij voltooid leven een vrije kwestie wordt in de Tweede Kamer, terwijl Segers dat voor de verkiezingen een breekpunt noemde. Beeld ANP
Pechtold wil nog altijd dat stervensbegeleiding bij voltooid leven een vrije kwestie wordt in de Tweede Kamer, terwijl Segers dat voor de verkiezingen een breekpunt noemde.Beeld ANP

Geen alternatief voor CU

Tjeenk Willink heeft de afgelopen week heel systematisch duidelijk gemaakt wat iedereen sinds het afhaken van GroenLinks eigenlijk al wist: er is geen alternatief voor de ChristenUnie. Nu moet hij zijn diplomatieke gaven inzetten, want er zal wel nog enig masseerwerk nodig zijn om Pechtold en Segers weer samen aan tafel te krijgen. Zo wil D66 nog altijd dat stervensbegeleiding bij voltooid leven een vrije kwestie wordt in de Tweede Kamer, terwijl Segers dat voor de verkiezingen een breekpunt noemde.

Zeker VVD en CDA vertrouwen erop dat de informateur een doorbraak weet af te dwingen. De hoop is dat er dan ook eindelijk vaart komt in de formatie. Het doel was eerst om voor de zomer een kabinet te krijgen. Nu is iedereen al tevreden als dat voor Prinsjesdag in september lukt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden