Tjeenk Willink richt zich eerst alleen op VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie

De nieuwe informateur Herman Tjeenk Willink nodigt in eerste instantie alleen de partijleiders van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie uit om één voor één met hem in gesprek te gaan. Zijn inzet is om tot onderhandelingen te komen tussen vier partijen: VVD, CDA en D66 plus GroenLinks óf de ChristenUnie.

Joost de Vries
Informateur Tjeenk Willink. Beeld anp
Informateur Tjeenk Willink.Beeld anp

'Mag ik - misschien wat ongebruikelijk - beginnen met een citaat?' Zo opent kersvers informateur Tjeenk Willink woensdag zijn eerste persconferentie. Het blijkt een lang citaat - over het nemen van regeringsverantwoordelijkheid en de wenselijkheid van een 'homogeen kabinet' - en bovendien afkomstig uit zijn eigen eindverslag als informateur in 1994.

Ik heb eerder met dit bijltje gehakt, wil hij maar zeggen. In 1994 zat de boel ook even muurvast. Wat volgt is een pleidooi voor verbinding, dat soms trekken krijgt van een hoorcollege. De nieuwe informateur durft stelling te nemen. '29 procent van de bevolking kampt met een stapeling van problemen op het terrein van arbeid, inkomen, gezondheid', citeert hij het Sociaal en Cultureel Planbureau. 'Ik althans voel me daar ongemakkelijk bij.'

Het stijlverschil tussen de vijftiger Schippers en de minister van Staat van 75 kon niet groter zijn. De demissionair VVD-minister was als informateur procesbegeleider pur sang. Staccato werkte ze haar schema af. Beurtelings mochten partijleiders langskomen om zich aan haar tafel dieper in te graven in hun eigen positie. Na drie rondjes aanhoudende impasse zette ze er een punt achter. Een 'tussenfase' was nodig, met een andere informateur, iemand met enige afstand tot het Binnenhof en genoeg gezag om de partijen weer om tafel te krijgen.

Lange gesprekken

Duurden gesprekken met Schippers meestal niet langer dan een half uur, in een strak ritme, Tjeenk Willink plande woensdag twee uur tussen VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma. De andere drie die hij wil spreken - Segers (ChristenUnie), Klaver (GroenLinks) en Pechtold (D66) - bewaarde hij voor de volgende dag.

Tjeenk Willink gaat op zoek naar 'de gemeenschappelijke basis' tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks of ChristenUnie. Hij hoopt vier van deze vijf partijen weer in gesprek te krijgen. Hij bouwt daarbij voort op het werk van Schippers, benadrukte hij. Dus niet opnieuw alle fractieleiders aan zijn tafel, maar slechts de vijf die uitzicht bieden op de twee meest logische combinaties: VVD, CDA en D66 plus GroenLinks of ChristenUnie. De andere partijen krijgen een telefoontje.

'Goed luisteren'

Tjeenk Willink wil in eerste instantie vooral 'goed luisteren'. Zijn kader heeft hij geschetst, de partijen mogen het probleem formuleren. Vaak zit de oplossing in het betoog verscholen, weet hij.

Zijn antwoord op de door hem geconstateerde ongelijkheid is de democratische rechtsstaat, het 'tegenwicht' tegen verdeeldheid in politiek en samenleving. Die rechtsstaat draait om 'insluiten, niet uitsluiten' en waarborgt naast de stem van de meerderheid ook de rechten van minderheden.

Hij noemt het klimaatakkoord van Parijs dat 'ingrijpende gevolgen zal hebben'; het migratievraagstuk 'dat gaat om meer dan de keuze tussen tegenhouden of welkom heten'; de Europese Unie waarin Nederland zijn rol moet definiëren voordat Merkel en Macron die keuze 'voor ons' maken.

Bescheiden rol

Sommige fractieleiders volgden het betoog met gekromde tenen. 'Bah!', twitterde Geert Wilders dinsdag al over de terugkeer van Tjeenk Willink op het Binnenhof. De PVV heeft maar te slikken. Alle partijen zijn hem even lief, zegt de informateur, maar dit is nu eenmaal hoe hij de samenleving beschouwt.

De traagheid, de vergezichten, de bedachtzaamheid: hij doet oude politieke tijden herleven. Zijn stijl verbloemt haast dat zijn rol bescheiden is. Hij is het instrument dat beweging mogelijk dient te maken. Zoals hij zelf zegt: 'De informateur moet eraan bijdragen dat fractievoorzitters tot een conclusie komen die ze anders niet hadden kunnen, willen of durven trekken.'

Die conclusie moet zijn: vooruit, we willen toch praten. Zodra hij daarin slaagt, zit de 'tussenfase' en zijn werk erop. Dat kan kort of lang duren. 'Tijd is de minst interessante factor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden