Tjalling moet een wapen

Vandaag in Ware Wetenschap: aardwetenschapper Tjalling de Haas (UU) wil naar Spitsbergen voor de wetenschap. Maar dan moet hij wel eerst een geweer zien te krijgen.

Puinwaaiers op Aarde Beeld Tjalling de Haas

Een bewijs van goed gedrag? Je maakt wat mee, als modale aardwetenschapper. Tjalling de Haas, onderzoeker van puinwaaiers op aarde en op Mars - plekken waar door een smalle opening in een bergwand puin en modder op flauwe helling uitstromen in een waaiervorm -, wil deze zomer naar Spitsbergen.

Voor veldwerk. In een gebied met ijsberen. Dus heeft hij een geweer nodig. Maar eerst een vergunning. En daarvoor kennelijk dat bewijs van goed gedrag, te bekomen bij de gemeente. Dat wordt bellen. Het moet maar.

Stromend water op Mars
De Haas is, na een korte carrière in de geo-advieswereld, net een jaar bezig met zijn promotie-onderzoek in Utrecht. Hoe, is zijn centrale vraag, zijn de puinwaaiers ontstaan die op een groot aantal plekken op Mars te zien zijn? Vermoedelijk is stromend water het antwoord. Maar Mars is nu droog. Dus wanneer dan? En hoeveel water precies?

Erheen kan niet. Bovendien kunnen Martiaanse puinwaaiers alleen via satellietbeelden vanuit de ruimte worden bestudeerd. En dus bestudeert De Haas vergelijkbare puinwaaiers op aarde, waarvan veel duidelijker is wanneer en hoe ze zijn ontstaan. Vanuit de lucht. En op de grond, met een geologische hamer, een fototoestel, en - vooral - zijn ogen open. 'Als je zelf op zo'n puinwaaier staat, gaat er opeens van alles dagen', zegt hij. Voor fijnere modellering laat hij in de kelder van de universiteit nu en dan ook nog modder en zand uitstromen in speciale bassins. De mengverhouding van water en puin bij het uitstromen, daar draait alles om.

Vorig jaar was De Haas een maand in de Atacama-woestijn in Chili, samen met een aantal collega's. Ze hadden een radiografisch bestuurd vliegtuigje met een camera voor luchtfoto's en legden de situatie op de grond grondig vast. Uit de combinatie kwamen de eerste ideeën voor een soort vingerafdruk van de puinformaties en hoe die waarschijnlijk zijn ontstaan. Eén daarvan, met een geschatte ouderdom van een helling op Mars aan de hand van inslagkraters, werkt Tjalling de Haas al uit in een publicatie. Bij voorkeur voor een topblad in de planetologie.

Steentjes meten
Het klinkt allemaal als goed onderbouwde wetenschap en dat is het ook, maar dat wil niet zeggen dat alle resultaten spijkerhard en supernauwkeurig zijn. In het echt is het tasten en schatten en handwerk wat de klok slaat. Zo fotografeert hij uit de hand vierkante meters puin en analyseert hij de grootteverdeling van zand, grind en stenen. Geautomatiseerde software daarvoor bestaat, maar die blijkt niet te voldoen. 'En dus zit je twee weken lang op een scherm steentjes op te meten. Rotwerk. Maar nodig voor een goede schatting van de entropie, waarmee de uitsortering van het puin in grovere en fijnere stukken over de gehele waaier kan worden berekend.'

En deze zomer dus Spitsbergen. Via via vond hij prachtige luchtbeelden. De rechten heeft hij net rond, weer zo'n klusje. Waar het nu op aankomt, is iemand die hem en zijn kornuiten in augustus dagelijks over de baai zet die tussen hun verblijf en de puinwaaiers ligt. En dat geweer dus. 'Wild kamperen is geen optie. Te gevaarlijk. Zelfs bij het veldwerk moet je steeds iemand hebben die je rug dekt, terwijl jij naar je stenen staart.'

Morgen in Ware Wetenschap: evoluerende robotjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden