Titanenstrijd tussen oude families en filmhelden

Irak is niet het eerste land waar de VS democratie brengen. Dat deden zo ook in hun oude kolonie de Filipijnen....

Toen de Filipijnen na afloop van de Tweede Wereldoorlog onafhankelijk werden, modelleerden ze hun gloednieuwe democratie naar het voorbeeld van hun koloniale leermeester, de Verenigde Staten: met een Senaat, een Huis van Afgevaardigden en een president die zelf aan het hoofd staat van de regering.

Maar die Amerikaanse democratie werd ge op een sinds eeuwen feodale samenleving. De contouren van de oude machtsverhoudingen in de Filipijnen zijn nog altijd duidelijk zichtbaar: het grootste deel van de macht berust bij dertig eertig familieclans, die hun politieke invloed paren aan een grote economische macht. Volgens het Filipijnse Centrum voor Onderzoeksjournalistiek zijn twee op de drie Congresleden afkomstig uit 'politieke families'.

De machtigste man van al is Eduardo Cojuangco, president-directeur van het bier-en levensmiddelenconglomeraat San Miguel. Sinds hij in 1986 samen met dictator Marcos en diens vrouw Imelda het land ontvluchtte, bekleedt hij geen politieke functies meer. Maar zijn zoon Marcos zit in het Huis van Afgevaardigden. En zoals Cojuangco zes jaar geleden de ietwat vervallen filmheld Joseph Estrada ondersteunde op weg naar het presidentschap, zo steunt hij nu de 64-jarige filmheld Fernando Poe.

Hoewel zelf niet afkomstig uit een politieke familie hij mag zichzelf graag afschilderen als een fatsoenlijk man, niet bevuild door de notoir corrupte Filipijnse politiek is Fernando Poe vandaag de grote rivaal van de zittende president, Gloria Macapagal Arroyo. Mevrouw Arroyo is wel een telg van een politiek geslacht: haar vader, Diosdado Macapagal, was begin jaren zestig president. En haar zoon Miguel hoopt vandaag tot vice-gouverneur van de provincie Pampanga te worden gekozen.

Want ook de provincies en de kleinere eilanden zijn in de greep van politieke families. De Filipijnen zijn nu eenmaal een arm land, waar meer dan de helft van de 84 miljoen inwoners moet zien rond te komen van nog geen twee dollar per dag. Wie zo arm is, heeft geen tijd voor politiek en beschikt niet over het benodigde geld of de invloedrijke connecties. Dingen die de kinderen van de politieke families gewoon in de schoot geworpen krijgen.

Omdat de politieke dynastiehet grootste deel van de samenleving buiten spel zetten, heeft de grondwet ze verboden. Maar de organieke wet die nodig is om dit grondwetsartikel handen en voeten te geven, komt maar niet door het door familiebanden gedomineerde Congres.

Met het kortstondige presidentschap van Joseph Estrada lijkt er echter een alternatieve politieke klasse te zijn opgestaan: die van de filmhelden en tv-presentators. Estrada bemachtigde het hoogste ambt met een klinkklare verkiezingsoverwinning, gesteund door de vele armen in de Filipijnen, die hem vereenzelvigden met de rollen die hij speelde op het witte doek: die van de held der armen, de superman die zich ontfermt over de zwakken.

Dat Estrada een rokkenjager was, een gokker en een drinkebroer,dat werd hem door de meesten van zijn kiezers wel vergeven. Toch werd hij voortijdig ten val gebracht door massale protesten tegen zijn corruptie een 'volksopstand' die werd aangevuurd door menig bekend spreker uit de familiekring van de politieke elite.

In afwachting van een vonnis zit Estrada nu gevangen. Maar vanuit zijn presidenti cel getooid met het presidentieel zegel dat hem in zijn eigen ogen nog altijd rechtens toekomt bemoeit hij zich stevig met de campagne van zijn oude vriend Fernando Poe.

Net als Estrada heeft ook Poe als filmacteur altijd Robin Hoodachtige rollen gespeeld en is hij razend populair. In de peilingen stak hij president Arroyo naar de kroon. Tot voor kort. Vier dagen voor de verkiezingen kreeg Arroyo ineens de steun toegezegd van de machtige sekte Iglesia ni Cristo, die haar een blok van naar schatting een miljoen kiezers in de schoot wierp. Haar zege lijkt nu onbedreigd.

Maakt het nog iets uit of de Filipijnen de komende jaren worden geregeerd door Arroyo of door Poe? Arroyo zegt dat de zwaar met schulden belaste armoe-economie bij haar in de beste handen is. Zij heeft immers economie gestudeerd in de Verenigde Staten, terwijl Poe al op zijn vijftiende van school is gegaan. Maar de grote buitenlandse investeringsbanken zijn niet erg van haar onder de indruk. Van hen mag desnoods ook Poe zijn geluk beproeven als nieuwe held van de armen.

De oude held van de armen is intussen nog niet moegestreden. Estrada is bezig zich aan te passen aan de heersende gebruiken en een eigen politieke dynastie op te richten: zijn vrouw zit al in de Senaat en zijn zoon hoopt daar nu ook een zetel te bemachtigen. Of dat lukt zullen de Estradaatjes voorlopig nog niet weten. Want er gaan wel een paar maanden over heen eer alle stemmen die vandaag zijn uitgebracht voor zo'n vijftigduizend politieke functies netjes zijn geteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden