Tips voor het weekend en daarna

Wat steken we verder nog op deze week? Acht keer wijzer worden - over het succes van de Beatles of de wereld na WOII. En ter ontspanning vijf filmstips erbij.

1. Beatlemania / The Night That Changed America

Zaterdag, Nederland 3, 21.40 uur / 22.50 uur


Op de avond dat de Rolling Stones Pinkpop komen platspelen, pakt de NTR uit met een avondje Beatles. In de documentaire Beatlemania gaat Leo Blokhuis op zoek naar de wortels van het succes. Eerst in Liverpool, de stad waar het in de jaren zestig allemaal begon.


Tussen alle ellende van de massale werkeloosheid was een bandje beginnen 'just the thing to do', vertelt Mike Pender van The Searchers. Honderden groepjes waren er, maar alleen The Beatles mochten show-uren maken in Hamburg. Volledig op elkaar ingespeeld, keerden ze terug Liverpool, waar de grote doorbraak volgde.


In het tweede deel van de documentaire ontleedt Blokhuis een aantal Beatles-liedjes, samen met muzikanten Bertolf, Joël Bons (artistiek leider van het Nieuw Ensemble), Marike Jager en JB Meijers (The Common Linnets). Aan de hand van Your Mother Should Know concludeert Bons dat de band, net als bijvoorbeeld Mozart en Haydn, 'altijd logisch klinkende dingen doet, die net een beetje anders zijn'.


Aansluitend volgt een registratie van The Night That Changed America: A Grammy Salute to The Beatles. 50 jaar na het baanbrekende optreden van The Beatles in The Ed Sullivan Show, spelen onder anderen Stevie Wonder, John Mayer, John Legend, Dave Grohl, Alicia Keys Paul McCartney én Ringo Starr de grootste Beatles-hits.

2. IDFA Special: S-21; The Khmer Rouge Killing Machine

Zaterdag, NPO Doc, 22.00 uur


De Cambodjaanse filmmaker Rithy Panh overleefde het Rode Khmerbewind, maar verloor bijna zijn hele familie. 'Een genocide overleven is of je de atoombom hebt overleefd', zei hij in een interview. 'Net of je al bent gedood en dan terugkomt met de dood binnen in je.' En: 'Ik moest een manier vinden, om mijn herinneringen te verwerken.' Panh maakte verschillende films over de Rode Khmer-tijd. S-21 is zijn film over de beruchte gevangenis S-21 in Phnom Penh, die nu een genocidemuseum is. Van de 14 duizend gevangenen overleefden slechts zeven. In de nu lege celblokken ontmoeten twee overlevers hun voormalige beulen. Een pijnlijke, vervreemdende ervaring.

3. Terry Jones' Great Map Mystery, The Road to Aberystwyth

Zondag, NPO Doc, 20.10 uur


Oud-Monty Python Terry Jones reist door Wales aan de hand van routes uit de allereerste Britse wegenatlas van John Ogilby uit 1675. Een kaartenmaker die zijn sporen niet noodzakelijk met het maken van kaarten had verdiend - Ogilby was dansleraar geweest en vertaler uit het latijn. 'Wist hij wel wat hij deed?' vraagt Terry Jones zich af in deze eerste aflevering van vier.


En ook waarom Ogilby in zijn Britannia-atlas zo'n prominente plaats inruimt voor de -zeer precies - uitgeschreven route naar Aberystwyth (ze spreken het zo makkelijk uit, Jones en andere Welshmen). Dat was niet bepaald een belangrijke weg, ook niet in de 17de eeuw. Meer een schapenpad met moerassige gedeelten. Maar halverwege stuit Jones op iets interessants.

4. Heading for glory

Zondag, BBC2, 10.00 uur


In de week dat het Nederlands elftal het land treft waar het in 2010 de WK-finale van verloor, strooit de BBC nog eens zout in de wonden met de FIFA-documentaire Heading for glory, over de WK-finale van 1974. In vol ornaat en volle precisie, als een zure geschiedenisles, voltrekt die finale tussen Nederland en West-Duitsland zich nog een keer. En de Duitsers winnen.


De voice-over zegt, met gevoel voor drama, als Cruijff na de match wegloopt: 'Johan Cruijff, erfgenaam van Pele, eenzaam als de bergwind, de Hollandse captain, een Hollandse meester. Hij heeft gevochten tegen windmolens. En verloren.'

5. Diederik van Vleuten - Buiten schot

Maandag, Ned 2, 20.20 uur


Een geschiedenisles op het cabaretpodium, dat is de originele formule die Diederik van Vleuten (voorheen een duo met Erik van Muiswinkel), nu al een aantal jaren met succes in de theaters brengt. In zijn eerste voorstelling Daar werd wat groots verricht (2010) vertelde Van Vleuten aan de hand van de memoires van zijn oudoom Jan het verhaal van Nederlands-Indië. De voorstelling werd zo'n groot succes dat Van Vleuten er vanaf maart 2015 opnieuw mee op tournee gaat.


In Buiten schot, de opvolger van zijn Indiëvoorstelling die in april 2013 lovend werd ontvangen door de critici, behandelt van Vleuten de Eerste Wereldoorlog. Opnieuw aan de hand van documenten uit zijn familie-archief, want Van Vleutens oudoom Jan en opa Sam hebben hebben veel brieven aan hun ouders geschreven, toen die tijdens WOI ver weg in Soerabaja waren. Via deze (vaak grappig geformuleerde) brieven snijdt Van Vleuten uiteenlopende aspecten van de 'Grote Oorlog' aan, zoals de Nederlandse neutraliteit, de Slag aan de Somme, een Engels interneringskamp in Groningen en het culturele leven in Parijs dat ondanks alles gewoon doorging. Tussendoor speelt hij enkele fraaie liedjes aan de piano.


Voor het eerst wordt deze voorstelling nu integraal op televisie uitgezonden, in de tv-regie van Berend Boudewijn, die ook in het theater de voorstelling regisseerde. Buiten Schot is een leerzame en vermakelijke geschiedenisles van een begenadigd verteller.

6. Doc Talks: Keith Lowe Maandag

NPO Doc, 21.25 uur


'Stel je een wereld voor zonder instituties. Geen regeringen, geen scholen, geen universiteiten, geen banken. Geld heeft geen enkele waarde. Er zijn geen winkels, want niemand heeft iets te verkopen. Wetten en regels zijn er eigenlijk niet, want er is geen politie, geen justitie. Mannen met wapens schuimen de straten af om te stelen wat ze willen. Vrouwen van alle klassen en leeftijden bieden zichzelf aan omdat ze honger hebben.' Niet het begin van een griezelige toekomstthriller, maar de introductie van Keith Lowes boek Het woeste continent, over de nasleep van de Tweede Wereldoorlog.


Het idee is dat Europa vlak na de oorlog moedig, blij over de herwonnen vrijheid en met opgestroopte mouwen aan de wederopbouw begon. De werkelijkheid was anders, beschrijft historicus en romanschrijver Lowe. Het was een totale chaos in Europa, er waren etnisch geweld en criminaliteit, er werd op vreselijke manieren wraak genomen, er dreigden revoluties. Een explosieve situatie. Dat Europa zich na de eerste naoorlogse jaren toch tot een stabiel continent ontwikkelde, is eigenlijk een klein wonder.


In Doc Talks praten Chris Kijne en Pieter van der Wielen met Keith Lowe.

7. 2Doc: Adelborsten

Dinsdag, Ned 2, 20.25 uur


Het blijft interessant, documentaires over de marine. Want hoe moeilijk is het dit wereldje te begrijpen, wanneer je er geen onderdeel van uitmaakt. 'Wij zijn en hopen te worden', luidt de wapenspreuk van het Koninklijk Instituut voor de Marine (KIM) en op de jongens en meisjes in Walter Stokmans documentaire, veelal vers van de middelbare school, is die spreuk nog wel het meest van toepassing.


Vol verwachting hebben zij - jaarlijks zo'n 120 - zich aangemeld voor de officiersopleiding, maar voor zij zich adelborsten mogen noemen, moeten ze eerst een ontgroening van twee maanden doorstaan.


Walter Stokman registreerde deze toelating grondig. Te zien is hoe de individuen tot eenheid worden gesmeed: de haren eraf, allen eenzelfde pak aan en mobieltjes moeten ingeleverd. Gaandeweg slaat de vermoeidheid toe, de ogen worden waterig, de pijn wordt voor sommigen ondraaglijk en een enkeling geeft op.


Zonder dat je de personages echt leert kennen, leef je met ze mee. Een heel enkele keer zie je een flashback van het leven vóór de marine: vluchtige beelden van een feestje in de buitenlucht met vrienden, drank en sigaretten. Hoe anders is deze losbandigheid dan de strakke discipline die er bij de marine heerst. Het maakt nieuwsgierig naar de individuele levens van de aspirant-adelborsten. Mooi is het dat Stokman die behoefte aan het persoonlijke in zijn documentaire niet inlost. De eenheid staat bij de marine immers boven het individu.

8. Misha Glenny

Ted.com


'Bij Brazilië denk je aan Ipanima en samba en voetbal.' Maar, zegt journalist Misha Glenny die een jaar in Brazilië woonde, we weten eigenlijk zo ongeveer niks over dat immense land dat nu voetbalgastland is. 'De agrarische hoofdstad Campo Grande lijkt in niets op het dramatische Rio de Janeiro. Net zo min als de Amazone Delta op het stadse, geraffineerde São Paulo lijkt.' In een geschiedeniscollege van een klein kwartier vertelt Glenny wat Brazilië tot Brazilië heeft gemaakt. En dat was niet samba of voetbal. Wel: Het Portugese kolonialisme, de 4,5 miljoen slaven die naar Brazilië verscheept werden, een rotstreek van Napoleon, carnaval en hét nationale gerecht met vlees en bonen, Feijoada.


blog.ted.com, zoeken op: misha glenny world cup

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden