Tippelzones horen niet in een beschaafde samenleving

De overheid is bang heroïneprostituees te bevoogden, signaleren Marleen Barth en Thanasis Apostolou. Dus is bedacht dat zij zich vrijwillig verkopen en wordt hun werk met tippelzones gefaciliteerd....

AARZELEND is deze zomer een discussie op gang gekomen over tippelzones voor heroïneprostituees, zoals die in een aantal grotere steden te vinden zijn. Directe aanleiding vormde de laatste moord in een reeks op prostituees in Groningen. Die maakte opnieuw duidelijk aan welke grote gevaren deze vrouwen bloot staan. Burgemeester Cohen van Amsterdam vroeg zich hardop af of het een goede zaak is dat de gemeente in feite uitbater van prostitutie is. Deze discussie verdient het grondig gevoerd te worden. Er zijn vele argumenten die de vraag rechtvaardigen of wel de goede weg is ingeslagen met het faciliteren van tippelprostitutie door verslaafden, ook al gebeurt dat met de beste bedoelingen.

Zo zijn er de consequenties van de opheffing van het bordeelverbod, nu bijna een jaar geleden. Voornaamste doel van deze wet is het uit de criminaliteit trekken van een sector die van alle tijden is, welke (strafrechtelijke) koers de overheid ook kiest. Wie bereid is prostitutie te accepteren, kan zijn inspanningen voluit richten op waarborgen dat iedereen die in de prostitutie werkt, dat in volledige vrijwilligheid doet. Volgens het wetsvoorstel betekent dat dat een prostituee volwassen is, geen slachtoffer is van vrouwenhandel en legaal in Nederland verblijft. Voor wie dat niet geldt, zijn allerlei vormen van dwang denkbaar die een vrijwillige keuze illusoir maakt.

Het beleid ten aanzien van heroïneprostituees, inclusief de inrichting van tippelzones, is tot nu toe uitgegaan van de fictie dat deze vrouwen zelf gekozen hebben voor het bestaan dat zij leiden. Het is de hoogste tijd deze stelling overboord te zetten. Hoeveel van deze vrouwen zouden de tippelzones opzoeken als zijn niet verslaafd waren? Of als zij de drugs waaraan zij verslaafd zijn buiten het criminele circuit, bijvoorbeeld onder medisch toezicht, zouden kunnen verkrijgen?

De vraag stellen is hem beantwoorden, lijkt ons. Er bestaat weinig empirisch materiaal over deze groep, en de achtergronden van hun bestaan. Maar Zweeds onderzoek laat zien dat de overgrote meerderheid van verslaafde prostituees in hun jeugd slachtoffer is geworden van seksueel misbruik. Tegen die achtergrond lijkt het uitgangspunt dat verslaafde vrouwen er in vrijheid voor kiezen zichzelf voor bijna niets en met grote risico's te verkopen, vooral een makkelijke uitweg voor een samenleving die tot elke prijs niet bevoogdend wil zijn. Dat is lang, te lang, de heersende mode geweest.

Tijdens het debat in de Tweede Kamer over de opheffing van het bordeelverbod is veel gesproken over het risico dat de beoogde sanering van de prostitutie vooral plaats zal vinden in zichtbare, controleerbare vormen als bordelen, clubs en raamprostitutie. Om te voorkomen dat uitwassen als gedwongen prostitutie en het aanbieden van minderjarigen zich verplaatsen naar minder zichtbare vormen als escortservices en straatprostitutie, heeft de Tweede Kamer gemeenten ruime wettelijke bevoegdheden gegeven. Het is van het grootste belang dat gemeenten die ook gebruiken, juist om kwetsbare groepen die in de prostitutie niet thuis horen, te beschermen. Politie, justitie en gemeenten moeten actief proberen degenen uit de prostitutie te halen die niet echt voor het vak gekozen hebben. Dat geldt zeker ook voor verslaafden.

Door de opheffing van het bordeelverbod is prostitutie verheven tot een volledig legale bedrijfstak. Dat betekent dat alle sociale wetgeving omtrent arbeidsomstandigheden, werktijden en verantwoordelijkheden van werkgever en weknemer van toepassing zijn. Het is zeer de vraag of straatprostitutie een omgeving biedt die daar recht aan doet. Zo is het houden van toezicht bijna onmogelijk. De overheid, landelijk noch lokaal, mag daar de ogen voor sluiten. In geen enkele bedrijfstak wordt geaccepteerd dat mensen mishandeld en misbruikt worden, laat staan om het leven gebracht. De prostitutie mag daarop geen uitzondering vormen.

Wie niet langer accepteren wil dat mensen door hun verslaving gedwongen worden zich bloot te stellen aan de gevaren van tippelprostitutie, moet op zoek naar alternatieven. En die zijn er. Grotere inspanning is nodig om verslaafde prostituees in staat te stellen om af te kicken, bijvoorbeeld onder narcose, en daarna met gerichte hulpverlening een zelfstandig bestaan op te bouwen. Dat vraagt om flinke investeringen van de rijksoverheid in behandelplaatsen en hulpverlening. Voor de groep voor wie afkicken geen optie meer is, moet de mogelijkheid om drugs onder medisch toezicht te verstrekken optimaal worden benut en uitgebreid. Dat biedt mensen tenminste een alternatief voor hun huidige risicovolle en opgejaagde bestaan. Ook hier zouden de ministers van Justitie en Volksgezondheid zich veel actiever moeten opstellen. Het is hun verantwoordelijkheid om gemeenten, politie, justitie en hulpverlening van voldoende mensen, middelen en bevoegdheden te voorzien om heroïneprostituees een reële uitweg te bieden.

Wij twijfelen niet aan de motieven waarmee gemeenten tippelzones hebben ingericht. Zij staan voor de moeilijke taak iets te regelen voor een lastig bereikbare, diffuse groep én op te treden tegen overlast en onveiligheid die heroïneprostitutie voor omwonenden veroorzaakt. Met bewaakte tippelzones, voorzien van toegankelijke hulpverlening, wordt oprecht geprobeerd te doen wat men kan.

Toch vinden we dat de tippelzones hun langste tijd gehad hebben. De overheid moet niet schromen om in te grijpen als mensen in de poel van ellende en gevaar dreigen te belanden die heroïneprostitutie is. In een beschaafde, solidaire samenleving trekt de overheid mensen uit de drek, als zij dat zelf niet meer voor elkaar krijgen. Bushokjes, gratis condooms en een warme maaltijd is niet genoeg. Meer mensen, meer geld en bovenal meer politieke wil is nodig om verslaafde prostituees een echte nieuwe kans te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden