Timmermans speelt hoog spel

Met de gang van Nederland naar het Internationaal Zeerechttribunaal breekt een nieuwe fase aan in de verslechterde verhoudingen tussen Nederland en Rusland. Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken probeert het Greenpeace-schip de Arctic Sunrise en zijn bemanning zo snel mogelijk terug te krijgen. Het is de vraag of hij met deze procesgang meer binnenhaalt dan extra diplomatieke ruzie.

DEN HAAG - Juristen achten de kans behoorlijk groot dat dit niet goed afloopt voor onder anderen de twee gevangen Nederlandse bemanningsleden. De actievoerders riskeren een celstraf van maximaal 15 jaar wegens piraterij.


Medewerkers van Greenpeace zouden zichzelf half september aan een Russisch boorplatform ten zuiden van Nova Zembla hebben vastgeketend uit protest tegen olieboringen. Volgens de Russen wilden ze het platform enteren. Het Greenpeace-schip werd daarop bestormd en naar de Russische stad Moermansk gesleept. De bemanning zit sindsdien in de gevangenis.


Het dilemma voor het Zeerechttribunaal is dat het bij vrijspraak van de bemanningsleden de deur wagenwijd openzet voor echte piraten (uit bijvoorbeeld Somalië) om hun gang te gaan. 'Wij in Nederland vinden het recht op vrije meningsuiting belangrijk. Dus bij zo'n Greenpeace-actie zijn wij geneigd te zeggen: ach, dat moet kunnen in een democratische samenleving', zegt maritiem advocaat Hein Kernkamp uit Rotterdam. 'Maar het is juridisch best raar als je Greenpeace toestaat zomaar aan boord te gaan van een buitenlands schip. Het tribunaal kan redeneren: dat mag helemaal niet. Punt uit.'


Greenpeace voert vele verzachtende argumenten aan. Zo is er volgens de organisatie geen sprake van piraterij omdat de actievoerders opereerden in internationale wateren en ze ongewapend waren. Dat eerste doet er volgens juristen niet toe. Piraterij is overal verboden. Volgens de Russen valt te betwisten of ze gewapend waren.


Greenpeace zegt ook: we hebben geopereerd vanaf bootjes, niet vanaf het moederschip, dus onze volledige bemanning had nooit mogen worden meegenomen . 'Het is een poging alles een beetje recht te praten', zegt Kernkamp. 'Als een Somalische piraat met zo'n verklaring aankomt, is de kans groot dat die redenering van tafel wordt geveegd. Je onderneemt zo'n actie toch met z'n allen.'


Timmermans verwacht binnen enkele weken een zitting. Het Zeerechttribunaal - dat zetelt in Hamburg - velt omstreeks 21 november een oordeel. Nederland hoopt dan op tijdelijke vrijlating, totdat het tribunaal via een zogenoemde 'arbitrageprocedure' tot een definitief oordeel komt.


Uit de jurisprudentie blijkt dat landen zich doorgaans houden aan het oordeel van het Zeerechttribunaal, dat geen sancties kan opleggen. Maar het machtige Rusland kan het oordeel bij een voor het land ongunstige uitspraak naast zich neerleggen.


Timmermans is nog niet volledig overtuigd dat Nederland de rechtsgang gaat winnen, laat hij via een woordvoerder weten: 'De uitkomst is niet te voorspellen, maar Nederland heeft juridisch goede papieren. Juist omdat we zo van mening verschillen met Rusland is een uitspraak van een onafhankelijke rechter van meerwaarde.' In de rechtszaal van het tribunaal zitten ten minste drie en maximaal 21 rechters uit diverse VN-lidstaten.


Het ministerie bestrijdt dat de stap naar het tribunaal het conflict tussen Nederland en Rusland verergert: 'Deze stap is geen verrassing voor Rusland, maar vloeit logisch voort uit een verschil van mening over de gebeurtenissen op zee. Er is verder geen enkele link met andere incidenten die zich in de afgelopen weken hebben afgespeeld.'


Rutte belt met Poetin

Premier Mark Rutte heeft maandag de Russische president Vladimir Poetin gebeld. 'De onfortuinlijke incidenten staan goede betrekkingen niet in de weg', liet de Rijksvoorlichtingsdienst weten. Misschien ontmoet de koning de Russische president op 9 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden