Timmermans: Orbán moet inbinden, anders volgen strafmaatregelen

Frans Timmermans heeft namens de Europese Commissie duidelijk gemaakt dat de Hongaarse premier Orbán dient in te binden, anders volgen strafmaatregelen vanwege schending van Europa's waarden en regels.

Protest tegen de onderwijswet van Orbán. Foto reuters

De Europese Commissie dreigt Hongarije te zullen aanpakken vanwege een aantal maatregelen die volgens haar op gespannen voet staan met Europa's democratische wetten en waarden. Dat zei woensdag Frans Timmermans namens de Commissie. Hij maakt zich zorgen dat het land zijn zwaar bevochten vrijheid aan het verkwanselen is.

De verhoudingen tussen Brussel en de ultraconservatieve regering van premier Viktor Orbán zijn al jaren gespannen. Timmermans liet er op een persconferentie geen misverstand over bestaan dat het een optelsom is die de Europese Commissie tot actie aanzet. Het geduld met Orbán raakt op.

De belangrijkste steen des aanstoots is op dit moment een wet op het hoger onderwijs, die erop lijkt gericht korte metten te maken met de Central European University (CEU). Zij is opgericht door de Hongaars-Amerikaanse miljardair George Soros, een gezworen vijand van Orbán. De premier ziet de Engelstalige universiteit als een uit de Verenigde Staten afkomstig links bastion dat stemming maakt tegen zijn conservatief-nationalistische politiek.

'Stop Brussel'

De nieuwe onderwijswet bepaalt dat buitenlandse universiteiten als de CEU zich alleen in Hongarije mogen vestigen als zij ook een campus hebben in het land van herkomst, wat bij de CEU niet zo is. Volgens Orbáns critici is deze bepaling een voorwendsel om sluiting van de universiteit af te dwingen. Timmermans zei dat de Commissie onderzoekt of de wet niet indruist tegen Europese afspraken over het vrije verkeer van diensten, de vrijheid van vestiging en de academische vrijheid.

Andere punten van Europese zorg betreffen een ontwerpwet gericht tegen vanuit het buitenland gefinancierde niet-gouvernementele organisaties (ngo's) en een nieuwe strenge asielwet die mogelijk niet verenigbaar is met de wetten van de Europese Unie. Voorts kijkt Brussel met argusogen naar de bescherming van zwangere vrouwelijke werknemers, de situatie van de Roma-minderheid en de zogeheten 'nationale consultatie' onder het motto 'Stop Brussel'.

Niet-liberale democratie

De Commissie gaat nu de dialoog aan met de regering-Orbán. Als die onbevredigend verloopt, kan eind deze maand besloten worden tot verdere stappen. Er is dan een Europese top. De Hongaarse premier had tot dusver de dekking van de Europese Volkspartij, die bestaat uit een aantal christen-democratische en conservatieve partijen, waaronder de Fidesz-partij van Orbán. Vorige week liet EVP-voorzitter Manfred Weber zich ineens zeer kritisch uit over de Hongaarse onderwijswet.

Die omslag bij de EVP duidt erop dat niet alleen de Europese Commissie maar ook het Europees Parlement het heeft gehad met Orbán. Hij is inmiddels zeven jaar aan het bewind en vormt zijn land langzaam om tot wat genoemd wordt een 'niet-liberale democratie'. Zijn tweederde meerderheid gebruikt hij om het kiessysteem naar zijn hand te zetten en tegenkrachten, zoals het Constitutioneel Hof, de oppositie en kritische kranten, uit te schakelen. Hij voert een conservatief, streng-nationalistisch bewind, dat zich verzet tegen de komst van moslimvluchtelingen en buitenlandse invloed in het algemeen.

Viktor Orbán. Foto epa

Culturele contrarevolutie

Mocht de Europese Commissie maatregelen nemen, dan wordt Hongarije na Polen het tweede Oost-Europese land dat wordt aangepakt omdat het volgens Brussel Europa's democratische regels en waarden schendt. De rechts-nationalistische regeringen van de twee landen, die in 2004 toetraden tot de EU, voeren fel oppositie tegen verplichte asielquota. Maar het gaat om meer. Orbán zei vorig jaar na een ontmoeting met Jaroslaw Kaczynski, de sterke man achter de Poolse regering, dat de twee uit zijn op een 'culturele contrarevolutie'. Behalve dat zij sceptisch staan tegenover Europees federalisme en het buitenland, zweren ze bij vaderlandsliefde, familie en christendom.

Timmermans benadrukt steeds dat de politieke kleur van de regeringen er niet toe doet. 'Ik ben kleurenblind', zei hij woensdag naar aanleiding van Hongarije. Hij wil alleen dat lidstaten zich houden aan de democratische regels die ze bij toetreding onderschreven en aanvaard hebben. Timmermans werd persoonlijk toen hij vertelde over zijn vroegere bezoeken aan het communistische Hongarije. 'Je voelde de onderdrukking en was enorm opgelucht als je terug was in Oostenrijk.' Na de Koude Oorlog herwon Hongarije zijn vrijheid. Die vrijheid is iets om voor te strijden, aldus de EU-commissaris.

Meer artikelen over Hongarije?

Het Hongaarse parlement stemt vandaag over een wet die het internationale universiteiten moeilijk maakt. Alles onder het motto 'Laten we Brussel stoppen'.

De Hongaarse regering heeft in haar offensief tegen de multimiljardair en mecenas George Soros een nieuw doelwit gevonden. Het gaat om de door Soros opgerichte Central European University (CEU) in Boedapest, een van de meest prestigieuze universiteiten in Centraal- en Oost-Europa.

De Hongaarse premier Orbán verzet zich tegen de invloed van filantroop Soros. Nu Trump heerst, heeft hij de wind mee. (+)

'Sinds gisteren plaatst Hongarije asielzoekers die het scheermesprikkeldraad aan de hekken hebben getrotseerd in een van twee omheinde containerkampen tegen de Servische grens.' Lees de column van Sheila Sitalsing hier. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.