Timman had niet misstaan op NK

Toen Jan Timman vijf jaar geleden weer eens kampioen van Nederland werd, sprak hij over dat ene record dat hij ooit hoopte te evenaren....

Inmiddels is duidelijk dat het record van Euwe nooit gebroken zal worden want de laatste jaren doet Timman niet meer mee aan het NK. Om principiële redenen is hij het hartgrondig oneens met de beslissing van de organisatoren het startgeld voor de deelnemers af te schaffen en het prijzengeld te verhogen. Vele gesprekken zijn door KNSB-bestuurders met Timman over de kwestie gevoerd maar hij is niet te vermurwen.

Het NK in Leeuwarden moet het doen met de schrale troost dat Timman volgende week zaterdag het toernooi zal afsluiten met een terugblik op de mooie jaren die hij in Friesland beleefde.

In de periode 1969-1981 was hij kind aan huis in de provincie. Hij speelde er een match tegen Kortsjnoi, in het zomerhuis van schaakmecenas Waling Dijkstra bereidde hij zich voor op zijn toernooien en hij nam elfmaal deel aan het kampioenschap in Leeuwarden. Zesmaal eindigde hij op de eerste plaats.

In een deze week afgesloten toernooi in Malmö liet Timman zien dat de NK-deelnemers een kwaaie aan hem zouden hebben gehad. Hij stak in goede vorm, had de wind in de rug en eindigde na een spectaculaire laatste ronde, waarin alle uitslagen in zijn voordeel uitvielen, naast Gulko op de gedeelde eerste plaats.

Het was Timmans tweede toernooizege van dit jaar. Begin januari won hij in Tallinn het Paul Keres memorial, een sterk bezet rapidtoernooi ter nagedachtenis aan Estlands grootste schaker.

Na een rustig begin deed Timman in de vierde ronde de eerste stap in de juiste richting:

Timman - De Firmian

Malmö 2001

1. e2-e4 Pg8-f6 2. e4-e5 Pf6-d5 3. d2-d4 d7-d6 4. c2-c4 Pd5-b6 5. f2-f4 d6xe5 6. f4xe5 Lc8-f5 7. Pb1-c3 e7-e6 8. Pg1-f3 Pb8-c6 9. Lc1-e3 Lf5-g4

Een oude variant die tegenwoordig zelden meer wordt gespeeld. Vrijwel geforceerd ontstaat een eindspel waarin zwart met ernstig ruimtetekort kampt.

10. Lf1-e2 Lg4xf3 11. g2xf3 Dd8-h4+ 12. Le3-f2 Dh4-f4 13. c4-c5! Pb6-d5 14. Pc3xd5 e6xd5 15. Dd1-d2 Df4xd2+ 16. Ke1xd2

Een stelling die uit de theorieboeken bekend is en waarmee om voor de hand liggende redenen weinig praktische ervaring bestaat. Zwart wacht een bijzonder vervelende verdediging.

16 ... g7-g6 17. f3-f4

Misschien is eerst 17. Le3 nauwkeuriger.

17 ... Lf8-h6 18. Lf2-e3 Pc6-e7 19. Le2-d3 Pe7-f5

Alleen zo. Zwart moet steeds rekening houden met f4-f5.

20. Ld3xf5 g6xf5 21. Th1-g1 Ke8-d7 22. Tg1-g3 Ta8-g8 23. b2-b4 Tg8-g6 24. Kd2-e2 Lh6-f8 25. Tg3-g5 Kd7-e6 26. Tg5-h5

Een vreemd maar nuttig veld voor de toren. De zwarte stukken worden gebonden aan de verdediging van f5 en h6.

26 ... h7-h6 27. b4-b5 Lf8-e7 28. a2-a4 Th8-a8 29. Ta1-b1 Le7-f8 30. Ke2-f3

Vooral geen haast. Voordat wit tot actie overgaat op de damevleugel, geeft hij eerst de koning een beter veld.

30 ... Ta8-b8 31. Le3-d2 Lf8-e7 32. Ld2-e1 Le7-f8 33. Le1-a5 b7-b6

Hij kon de opening van lijnen niet verhinderen. Na 33 ... Tc8 kan wit, eventueel na verdere voorbereiding, verdergaan met 34. c6 b6 35. Le1, gevolgd door a4-a5.

34. La5-b4 b6xc5 35. d4xc5 a7-a6

Zie diagram 1

De normale gang van zaken. Steeds heeft zwart in de knel gezeten en nu hij een kans op tegenspel ziet, aarzelt hij niet. Ten onrechte, zo zal blijken.

36. b5xa6! Lf8xc5 37. Lb4xc5 Tb8xb1 38. a6-a7 Tb1-b3+ 39. Kf3-f2 Tb3-b2+ 40. Kf2-e3 Tg6-g2

De laatste zet in tijdnood. De Firmian hoopte op 41. a8D? Tb3+ 42. Kd4 Td2 mat maar zag nu dat wit eenvoudig wint met 41. Txh6+ Kd7 42. e6+ fxe6 42. Th7+ en na een koningszet volgt 43. a8D met schaak. Hij gaf meteen op.

Zwarts laatste zet is geen blunder want ook na 40 ... Tg8 is het helemaal uit. Bijvoorbeeld 40 ... Tg8 41. Txh6+ Kd7 42. Tf6 Ta2 (42 ... Txh2? 43. e6+ fxe6 44. Tf8) 43. Kd4 Txa4 44. Kxd5 en zwart is reddeloos verloren.

Een nederlaag tegen de Zweed Wedberg leek het toernooi te bederven maar in de laatste twee ronden kwam Timman terug. Op de voorlaatste dag won hij een aardige aanvalspartij van een 20-jarig Zweeds jeugdtalent:

Timman - Berg

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. e4-e5 c7-c5 4. c2-c3 Pb8-c6 5. Pg1-f3 Lc8-d7 6. Lf1-e2 f7-f6 7. 0-0 c5xd4

Deze ruil ontwikkelt wits spel. Beter is 7 ... fxe5.

8. c3xd4 f6xe5 9. d4xe5 Lf8-c5 10. Pb1-c3 a7-a6 11. Le2-d3 Pg8-e7 12. Pc3-e2

Een sterke manoeuvre. Het paard is op weg naar de koningsvleugel.

12 ... Ta8-c8 13. Pe2-f4 Dd8-b6 14. a2-a3 a6-a5 15. Ta1-b1 g7-g6

Een verzwakking die zwarts problemen illustreert. Na 15 ... 0-0 zou hij het klassieke loperoffer om zijn oren hebben gekregen: 16. Lxh7+ Kxh7 17. Pg5+ Kg8 18. Dh5 Txf4 19. Lxf4 en zwart heeft geen goede verdediging tegen de dreiging 20. Dh8+ Pg8 21. Dh5.

Zie diagram 2

16. b2-b4!

Dit pionoffer zorgt voor wanorde in het zwarte kamp.

16 ... a5xb4 17. a3xb4 Pc6xb4 18. Lc1-d2 0-0 19. Pf3-g5

Donkere wolken hangen boven de koningsvleugel. Er dreigt 20. Dg4 en na 19 ... Tc6 20. Dg4 is er geen verweer tegen 21. Pxh7 Kxh7 22. Pxg6 met vernietigende aanval. Zwart waagt daarom een wanhopige poging zich los te werken uit de penning langs de b-lijn.

19 ... Db6-c6 20. Tb1xb4 Lc5xb4 21. Ld2xb4 Tf8xf4 22. Lb4xe7

Dreigt 23. Pxh7 met vernietiging.

22 ... Dc6-c3

Om na 23. Pxh7 met 23 ... Td4 nog voor verwarring te zorgen.

23. g2-g3! Ld7-a4

Niet 23 ... Td4 24. Df3.

24. Dd1-e2 La4-c2 25. Ld3xc2 Tf4-d4

En zwart gaf op.

In de slotronde zat het Timman mee. Zelf won hij op gedegen wijze van de Zweed Hector maar de toernooizege kwam pas in zicht toen de twee koplopers Wedberg en Sokolov verloren. Over de nederlaag van Ivan Sokolov zal nog wel even worden nagesproken.

Berg - Sokolov

Malmö 2001

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 e5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Lf8-b4 6. Pd4xc6 b7xc6 7. Lf1-d3 0-0 8. 0-0 d7-d5 9. e4xd5 c6xd5 10. Lc1-g5 c7-c6 11. Dd1-f3 Lb4-e7 12. Tf1-e1 h7-h6 13. Lg5xh6

Een remisevariant die naar ik dacht veertig jaar geleden was bijgezet in het museum.

13 ... g7xh6 14. Df3-e3

Zie diagram 3

14 ... Le7-d6?

Nederlandse schakers die zijn opgegroeid met de theorieboeken van Euwe weten dat wit genoegen moet nemen met remise door eeuwig schaak na 14 ... d4 15. Dxh6 Dd6. Alle pogingen om de aanval gaande te houden falen dan. Na 16. Dg5+ Kh8 17. Te5 komt 17 ... Pg4 18. Dh5+ Dh6 19. Dxh6+ Pxh6 20. Txe7 dxc3 en na 16. Dg5+ Kh8 17. Dh4+ Kg7 18. Pe4 Pxe4 19. Dxe4 Th8 gaat 20. Dxe7 niet wegens 20 ... Dxh2+ 21. Kf1 Dh1+ 22. Ke2 Lg4+.

15. De3xh6 Ta8-b8 16. Dh6-g5+ Kg8-h8 17. Dg5-h4+ Kh8-g7 18. Dh4-g5+ Kg7-h8 19. Dg5-h6+ Kh8-g8 20. Te1-e3!

Na een paar treiterschaakjes zet wit de aanval voort. Er dreigt 21. Tf3.

20 ... Lc8-g4 21. Dh6-g5+ Kg8-h8 22. Dg5-h6+ Kh8-g8 23. Ta1-e1

En nu dreigt vernietigend 24. Te5.

23 ... Lg4-h5 24. Dh6-g5+ Kg8-h8 25. Te3-h3 ...

Zwart geeft op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden