Timman en Karpov na 46 jaar op herhaling

In het kader van het Nederland-Ruslandjaar spelen de grootmeesters een korte tweekamp in Groningen. Na twee partijen staat het 1-1.

GRONINGEN - Het enthousiasme was groot onder de Nederlandse schakers toen bekend werd dat Jan Timman en Anatoli Karpov tijdens het jaarlijkse kersttoernooi een korte tweekamp in het Groninger Museum zouden spelen. Zo dierbaar zijn de herinneringen aan de tientallen gevechten tussen de voormalige rivalen dat niemand sprak over twee veteranen die nog eenmaal uit hun leunstoel zouden opstaan.


Die herinneringen gaan terug tot eind 1967, toen Timman en Karpov in het Niemeyer-jeugdtoernooi in Groningen voor het eerst tegenover elkaar zaten. Van de net 16 jaar oude Timman werd al veel verwacht, van de zes maanden oudere Karpov was niets bekend, behalve dat hij uit de Sovjet-Unie kwam, waar volgens het gerucht iedere schooljongen sterker speelde dan een Nederlandse clubschaker.


Karpovs entree in Nederland was bijzonder en volgens sommigen eigenlijk onmogelijk. Zonder trainer of begeleider arriveerde Karpov per trein in Amersfoort, waar schaakjournalist Berry Withuis hem opwachtte. Die wees hem de trein naar het noorden en gaf hem een briefje mee met het telefoonnummer van de toernooi-organisatie.


Artur Joesoepov, een andere grootmeester uit de voormalige Sovjet-Unie die Timmans pad vaak heeft gekruist, kan dit verhaal nauwelijks geloven: 'Ik moet er eens met Karpov over praten. Op buitenlandse reizen kregen jeugdspelers altijd begeleiders mee.' De verleiding is groot te denken dat de Sovjet-autoriteiten zo veel vertrouwen in Karpovs sterke karakter hadden dat ze voor hem een uitzondering maakten.


Mede dankzij een winstpartij tegen Timman won Karpov dat juniorentoernooi in Groningen. Het commentaar in de pers op zijn succes was zuinig en beperkte zich meestal tot 'een verdiende zege van een speler die nog een lange weg te gaan heeft'.


Karpov bewees overtuigend dat de critici ernaast zaten. Hij steeg snel naar het hoogste niveau en won in 1974 het kandidatentoernooi. Een jaar later werd hij uitgeroepen tot wereldkampioen, toen Fischer weigerde zijn titel te verdedigen. Timman had meer tijd nodig om door te dringen tot de wereldtop. Pas vanaf 1976 behoorde hij tot de vaste deelnemers van de grote internationale toernooien.


De nederlaag in Groningen tegen Karpov was Timmans eerste nul in een lange rij die hem soms tot wanhoop moet hebben gedreven. Voor geen andere tegenstander heeft Timman zo vaak het hoofd moeten buigen. In klassieke toernooien en tweekampen wist hij tegenover 29 nederlagen slechts acht winstpartijen te stellen.


In het begin zag het er niet naar uit dat de onderlinge score zo scheef zou groeien. Tot 1982, het jaar waarin hij achter Karpov op de tweede plaats van de internationale ranglijst stond, wist Timman de score dragelijk te houden en versloeg hij de wereldkampioen driemaal. Uitgerekend in zijn beste jaren, de periode 1984-1991, stond Timman steeds met lege handen.


Toen Timman nog droomde van hoogste titel, kwam hij Karpov tweemaal tegen. In het kandidatentoernooi 1988-'90 scheidde één tegenstander hem van een beslissend treffen met wereldkampioen Gari Kasparov. Helaas was Karpov degene die de laatste barrière opwierp. In Kuala Lumpur had Timman geen schijn van kans: 2,5-6,5.


Drie jaar later kreeg Timman een herkansing. Nadat Kasparov en de Engelsman Short, de winnaar van het kandidatentoernooi 1991-'93, hadden besloten hun eigen weg te gaan en de WK-match onder de vlag van de door hen opgerichte organisatie PCA te spelen, wees de in het nauw gebrachte wereldschaakbond Timman en Karpov aan om een tweekamp om de FIDE-wereldtitel te spelen.


Het eerste, in verschillende Nederlandse steden gehouden deel van die match eindigde met een 7-5-voorsprong voor Karpov en een lege kas. Drie weken later pas, en na een lange zoektocht naar organisatie- en prijzengeld, ging de strijd verder in Jakarta . Karpovs 12,5-8,5 eindzege betekende het einde van een rivaliteit die ruim 25 jaar had geduurd.


Anatoli Karpov (62)

Werd in 1969 jeugdwereldkampioen schaken. Mocht zich in 1975 wereldkampioen noemen nadat Bobby Fischer had geweigerd zijn titel te verdedigen. Won daarna tal van toernooien en verloor zelden een partij. Bleef de beste van de wereld tot 1985. Verloor vervolgens de veelbesproken match om de wereldtitel van Kasparov. Die won de derde match met 12¿-11¿. In 1993 hervatte Karpov zijn wereldtitelreeks met een zege op Timman. Pas vanaf 1999 was zijn macht tanende. Hij trok zich terug voor het toernooi om het wereldkampioenschap. Karpov is sinds 2005 lid van de Civiele Kamer, een elitair adviesorgaan van president Poetin.


Jan Timman (62)

Werd in 1971 internationaal grootmeester. Negen keer schaakkampioen van Nederland, voor de laatste keer in 1996. Behoorde in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw tot de wereldtop. In 1982 stond hij tweede op de wereldranglijst, achter Anatoli Karpov. Haalde in maart 1988 zijn hoogste FIDE-rating (2768). Schaakte in 1993 een match om het wereldkampioenschap met Karpov omdat Kasparov en Short hun titelstrijd onderbrachten bij een andere bond. Het was het hoogtepunt uit zijn carrière. In 2012 verscheen zijn boek Schakers, met daarin tien portretten van bijzondere ex-collega's van Timman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden