Tikjes om de oren

Het ondenkbare gebeurt: klassieke muziek keert terug op vinyl. De groten, met krasjes.

Het was een mooi, bijna ontroerend weerzien. Bij de wekelijkse bladertocht in de platenzaak door het aanbod 'nieuw vinyl' bleven de vingers een maand geleden ineens steken voor het mistroostig kijkende maar nog behoorlijk vitale hoofd van Philip Glass. Zijn pianoplaat uit 1989, Solo Piano, met daarop de hypnotiserende minimalcompositie Metamorphosis. Opnieuw geperst op zwaar vinyl (180 gram, om precies te zijn), gestoken in dik kartonnen hoes met hoogglanzende fotoprint, inclusief de originele hoestekst, in een stemmig en ouderwets lettertje gedrukt op de achterzijde.


Het zal toch niet waar zijn. Glass' klassieker, waar een generatie adolescente klassiek- en popliefhebbers verliefd bij wegdroomde op de slaapkamer, opnieuw verkrijgbaar in de zalige verschijningsvorm van destijds? Op luxe, sfeervol, kwetsbaar maar warmbloedig vinyl?


De blijde verrassing hield nog even aan, daar in die platenwinkel. Ergens in de buurt van Glass bleek ook Wim Mertens verstopt, ook met een klassieker uit de jaren tachtig: de dubbelelpee Maximizing The Audience, in prachtig bedrukte openklaphoes. 20 centimeter vinyl verder: de hyperklassieke balletmuziek van Prokofjev, Romeo and Juliet, door het New York Philharmonic onder leiding van Dimitri Mitropoulos, in legendarische opnamen uit 1957.


En dan, tussen alle heruitgaven, toch ook splinternieuw werk van harpiste Lavinia Meijer, die zich op Passaggio ontfermt over het werk van componist Ludovico Einaudi. En het Amerikaanse Kronos Quartet met een dubbelaar: Aheym, met composities van Bryce Dessner.


Al zijn het misschien nog babystapjes: de klassieken keren terug op vinyl. Dat had niemand, zelfs bij alle opwinding van de afgelopen jaren over het aanhoudende succes van de hardnekkigste aller geluidsdragers, durven voorspellen.


Want bij de introductie van de cd, bijna dertig jaar geleden, was het toch de klassieke muziek die het eerst bij het vinylvuilnis werd gezet. Klassieke muziek, zo was de opvatting, bloeide op in digitaal formaat, zonder ruis of nare tikjes. Een tik in de weergave van een strijkkwartet van Schubert werd als net zo hinderlijk ervaren als een zware hoestbui in de kamermuziekzaal van het Concertgebouw. En op de cd - o wonder van technisch vernuft - zou de tik voortaan ontbreken.


Liefhebbers van klassiek, doorgaans tevens audiofreaks, keerden 'de plaat' wreed en abrupt de rug toe. De minder progressieve volhouders moesten het doen met een sterk groeiend aanbod tweedehands vinyl, zoals dat nog uit bij bijvoorbeeld de Amsterdamse platenzaak Concerto puilt.


Dat in de klassieke-muziekzaak nu ook een bak 'nieuw vinyl' wordt aangeprezen, mag dus opzienbarend, zo niet verbijsterend worden genoemd. Platenheruitgever Jan van Ditmarsch van het Nederlandse label Music On Vinyl, wrijft zich al enkele maanden in de handen. 'De verkoop loopt goed, horen we van de platenzaken.' En verrassend: 'Ook aan de jongere doelgroep.'


Volgens Van Ditmarsch, die met zijn label al vele popklassiekers opnieuw uitbracht, lag de klassieke muziek ongeduldig te wachten op heruitgave op vinyl. 'Een enorme catalogus klassiekers, waar niets mee gebeurde. Music On Vinyl telde inmiddels bijna duizend popalbumtitels, en we dachten: zullen we het ook eens met klassiek proberen?'


Er gingen stevige vergaderingen aan vooraf. En ja, daar werd ook best wat schamper gelachen. Is er vraag naar, in tijden van dalende verkopen van vooral ook klassieke geluidsdragers? Gaat de muziekconsument zijn Beethovens echt weer op nieuw vinyl aanschaffen?


Dat is natuurlijk twijfelachtig, zegt ook Van Ditmarsch. 'Maar volgens ons was er nog een tussenstation voor de Vivaldi's en de Mozarts: de hedendaagse klassiekers der klassieke muziek, die ook de popliefhebbers in de jaren tachtig in de platenkast hadden staan.' Philip Glass dus, en Wim Mertens. Maar ook ander populair hedendaags werk, als het Canto Ostinato van Simeon ten Holt.


Als dat vinyl, in luxe formaat en dus geperst op zwaar vinyl en gestoken in origineel en nauwgezet herdrukt 'artwork', weer verkocht zou worden in de zuigkracht van de popmuziek op vinyl, dan zou Music On Vinyl wel eens verder gaan kijken.


De blik van het label is inmiddels gericht op de grote componisten en het iconische klassieke werk. 'Binnenkort komen we met The Goldberg Variations van Bach, door Glenn Gould. Een collectie klassiek op vinyl wordt pas leuk als je wat te kiezen hebt en je ook de grootste titels tegenkomt.'


Het Nederlandse Music On Vinyl, dat vinyl uitbrengt in licentie van de oorspronkelijke platenmaatschappijen en rechthebbenden, is niet het enige label dat zich waagt aan klassiek vinyl. Het Duitse Speakers Corner bijvoorbeeld, brengt grote klassieken uit van onder andere Deutsche Grammophon. En ook de fabrikant van high end en dus peperdure draaitafels Clear Audio brengt klassiek op vinyl uit, betrokken van de klassieke labels.


De grote klassieke platenmaatschappijen lijken de ontwikkelingen op vinyl nog even aan te kijken. De uitgaven worden vooralsnog gegund aan derden: de licentielabels die de markt mogen aftasten.'


De muziekliefhebber voelt intussen aan het klassiek op vinyl. Natuurlijk speelt nostalgie een rol: het is fijn The Photographer van Philip Glass weer uit die fraaie hoes te rollen. Net als vroeger. Heerlijk om weer fysiek met 'het opzetten van muziek' bezig te zijn. Maar er is meer, zo bezweren zelfs van nieuwe inzichten vervulde audiofielen. Al blijft de discussie abstract: klassiek zou op vinyl, gelezen door een fijngevoelig diamanten naaldje, ronder en warmer klinken.


En het moet gezegd, de harp van Lavinia Meijer klinkt vanaf vinyl als een klaterend beekje. Als daar, na langdurige draaitijd, zich dan maar geen krassende kraaien gaan melden.


Dat vinyl als geluidsdrager van de hardnekkige soort was, wisten we. Na de introductie van de cd, dertig jaar geleden, bleef vinyl populair bij verstokte volhouders en op de draaitafels van de dansclubs. Maar nu lijkt vinyl weer allesbepalend in (en zelfs de redding van) de platenzaak, waar platenbakken als vanouds ruimte opeisen. Jongere muziekliefhebbers overwegen de aanschaf van een draaitafel en zelfs klassieke muziek keert terug op de langspeler. Op Record Store Day, komend weekeinde, worden de geneugten van de platenzaak gevierd. V bejubelt het vinyl.


Philip Glass - Solo Piano


De minimalcomponist Philip Glass schreef zijn pianostuk Metamorphosis in 1988, geïnspireerd op het meesterwerk Die Verwandlung van Kafka. Het album Solo Piano, gespeeld door de meester zelf, werd een bestseller en deed het vooral goed bij popliefhebbers. De heruitgave op vinyl klinkt warm en teder en kan best een klein krasje gebruiken: wel zo sfeervol.


(Music On Vinyl)


Philip Glass - The Photographer


Alleen al vanwege de hoes zou dit album van Philip Glass moeten worden aangeschaft: de baanbrekende fotografie van Eadweard Muybridge (1830-1904) van een rennend paard, die bewees dat het dier in galop met alle hoeven tegelijk van de grond komt. De hortende en stotende minimal music van Glass, met dreunende keyboards en chorale passages, werd in 1982 voor het eerst ten gehore gebracht bij het Holland Festival en verscheen in 1983 op plaat.


(Music On Vinyl)


Klassiek op vinyl


Prokofjev - Romeo And Juliet


Wonderbaarlijk hoe de stokoude opname uit 1957 van het New York Philharmonic Orchestra onder leiding van dirigent Dimitri Mitropoulos van Prokofjevs balletmuziek Romeo And Juliet zo tijdloos blijkt te zijn. De opnamen stammen niet uit een concertzaal, maar uit een New Yorks hotel. De plaat werd een klassieker onder de klassiekers en verplichte kost voor iedere platenkast. De heruitgave op vinyl is net zo overdonderend als nostalgisch.


(Speakers Corner)


Bandjes kijken


Al acht jaar is het feest op de internationale dag van de platenzaak, Record Store Day. In tachtig Nederlandse platenwinkels spelen op zaterdag 19 april bands van formaat op de vierkante centimeter, tijdens intieme concerten in de winkels. Een greep uit het aanbod; The Kik ('t Oor, Hilversum), De Staat (Waaghals, Arnhem), Jett Rebel (Kroese, Nijmegen), Hallo Venray (Sounds, Tilburg), Triggerfinger (Sounds, Venlo), Jacco Gardner (Velvet, Alkmaar), Jungle By Night (Plato, Utrecht).


Zie recordstoreday.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden