Tikje in de wandelgang

Ken de kieren en gaten in het reglement van het Europees Parlement van 300 pagina's. Dan kun je als europarlementariër best iets bereiken.

Ze trok de stoute schoenen aan. Lehne was gewoon een collega-parlementariër, maar het voelde alsof ze iets stoers deed. Ze stapte naar de grote Klaus-Heiner Lehne, voorzitter van de invloedrijke club van commissievoorzitters, en ook nog eens land- en partijgenoot van Angela Merkel - een man van de macht.


Ze legde Lehne uit waarom ze vond dat ze recht had op artikel 51.


Judith Sargentini is namens de Groenen al een jaar druk met een nieuwe Europese wet tegen het witwassen van zwart geld. Banken, casino's en andere financiële instellingen moeten gedwongen worden scherper te letten op lui die langskomen met geld dat stinkt.


Voor linkse mensen is er een dilemma. Allicht ben je tegen de woekering van zwart geld of geld uit corruptie of geld dat voor terroristische actie kan zijn bestemd. Maar de bestrijding daarvan mag niet rücksichtslos zijn, er is ook nog iets als recht op de persoonlijke levenssfeer. Volgens een internationale normering zou de bank aan prominente politici die stapels contant geld komen deponeren vrijpostige vragen moeten stellen. Of men buiten het gezin er 'unknown sexual partners' op na houdt, zoals 'girlfriends, boyfriends, mistresses'. De hele menagerie. Dat gaat te ver, meent Sargentini.


In een ander opzicht gaat de wet haar niet ver genoeg. Als je het kwaad echt wilt uitroeien, moet je weten waar de wortel zit. Kadhafi zat achter een brievenbusfirma in Capelle aan den IJssel. Niemand die het wist; in de nieuwe Europese wetgeving wordt het mogelijk naar de oorspronkelijke eigenaar te zoeken. Diens naam komt in een register; dat register moet openbaar zijn, vindt Sargentini.


Spek en bonen

Eerlijk gezegd had Sargentini niet zo veel te vinden, in het begin. Haar verhaal gaat over de politieke gevechten die zich afspelen in het Europees Parlement, vaak maar half zichtbaar. De commissie Economische Zaken had het onderwerp geconfisqueerd; het zijn over het algemeen jongens van de harde school: aanpakken en niet zeuren over zoiets huilerigs als privacy. De parlementsleden van de commissie Burgerlijke Vrijheden, onder aanvoering van Sargentini, mochten meepraten - als ze zich koest hielden.


Dat is zo geregeld in artikel 50 van het reglement van het Europarlement. Artikel 50 spreekt van 'de ten principale bevoegde commissie' en van 'de medeverantwoordelijke commissie'. Als die 'ten principale bevoegde commissie' besluit tot 'niet-eerbiediging' van de rechten van de commissie die bungelt, 'blijven de door de ten principale bevoegde commissie genomen besluiten geldig'. De ander zit er dus bij voor spek en bonen, dat staat er.


Sargentini verzette zich met hand en tand, betoogde dat burgerrechten niet onderdoen voor financieel-economische overwegingen. Ze ving keer op keer bot bij het parlementslid dat het dossier beheert, de zogeheten rapporteur, een van die harde jongens uit de commissie Economische Zaken. Kort voor het zomerreces kwam het moment waarop ze 'de stoute schoenen aantrok'. Ze besloot bij Lehne - 'die man is god' - om artikel 51 te vragen. Uit artikel 51: 'In alle stadia van de procedure kunnen de betrokken commissies alleen door gezamenlijk op te treden de rechten uitoefenen die verbonden zijn aan de status van bevoegde commissie.' Hier staat dus: samen uit, samen thuis. Economische Zaken een rapporteur, dan ook Burgerrechten een rapporteur.


Lehne beloofde na te denken. Een paar dagen later werd ze in de wandelgangen op de schouder getikt. Het was Lehne. 'Het wordt 51', zei hij. Sargentini was in de hemel.


Als de kracht van de overreding tekortschiet, is er in Brussel nog altijd de macht van de procedure. Wie de kieren en de gaten kent, heeft een voorsprong.


Het reglement van het Europarlement is omvangrijk, het is een boek van bijna 300 bladzijden. Aan alles is gedacht, in alles wordt voorzien. Er staat geheimtaal in, van literaire allure: 'Artikel 159, lid 3 moet in die zin geïnterpreteerd worden dat bij staking van stemmen bij een stemming over een ontwerpaanbeveling, uit hoofde van artikel 128, lid 4, om niet te interveniëren in een procedure bij het Hof van Justitie, die staking niet betekent dat een aanbeveling om te interveniëren werd vastgesteld.'


Je bent met 28 landen, 24 talen, je leeft met elkaar in een toren van Babel. Om het staketsel overeind te houden, is er een dik boek, het is het Reglement Tot Vermijding van Broedermoord en Tot Bevordering van Slimmigheid.


'Er is hier tering veel politieke strijd, maar je moet het wel willen zien.' Bas Eickhout, is net als Sargentini Groen-Linkser en net als zijn partijgenote rapporteur, in weer een heel andere kwestie. Eickhout verdiept zich al ruim een jaar in de verbanning van broeikasgassen uit koelkasten en andere koelsystemen (niet direct zeggen dat het trivia is).


Staande ovatie

Rapporteur word je niet zomaar. 'Het is wel het belangrijkste in Brussel', zegt een voormalig Nederlands europarlementariër. Anonimiteit loert. Velen dromen van een Jeanine Hennis-moment. Het was onder leiding van de huidige minister van Defensie, toen nog europarlementariër en rapporteur dat het grote Amerika begin 2010 de toegang werd ontzegd tot bankafschriften van Europese burgers. Hennis kreeg van haar collega's een staande ovatie, tranen stonden in haar ogen.


'Ja, hoe kom je aan een rapporteurschap?' Het voormalige parlementslid haalt zijn schouders op. 'Je moet een beetje aardig zijn, een beetje meedrinken, ze moeten het je gunnen, je moet soms mensen bij je thuis uitnodigen voor een mooi etentje. Het zijn codes waarvan ze zich aan het Binnenhof geen voorstelling kunnen maken. Het is netwerken op een betrekkelijk schaamteloze wijze.'


Het uitverkoren zijn is op zichzelf nog niet voldoende. De fractie moet bereid zijn jouw rapporteurschap met punten te betalen. Iedere fractie begint elke zittingsperiode met een zeker aantal punten, gerelateerd aan de omvang van de groep. Hoe voornamer het dossier dat wordt geclaimd, hoe meer punten op tafel moeten worden gelegd. Het exacte aantal punten wordt bepaald aan de hand van een formule die d'Hondt wordt genoemd. Slechts weinigen doorzien de berekening, die van Einstein-achtige ingewikkeldheid schijnt te zijn.


Maar in zijn wezen gaat de toekenning van posities in het parlement niet anders dan de puntentelling bij Douwe Egberts. Wie de meeste koffie verbruikt, spaart de meeste punten. En hoe mooier het geschenk waarop men het begerig oog laat vallen, hoe meer punten men moet inleveren. Zo is het ook in het Europees Parlement. Alles van waarde kost punten. Wie aanspraak maakt op de vaste delegatie naar China betaalt meer punten dan degene die Botswana ook wel interessant vindt.


Rapporteur te zijn is vaak genoeg een hondenbaan. Bas Eickhout, de rapporteur over de gassen in de koelkasten, kan goed uitleggen wat het belang is van een Europese regeling. De zogeheten F-gassen tasten de ozonlaag ernstig aan, terugdringing is onvermijdelijk. Obama en Xi Jinping hebben het op hun agenda staan, Europa moet niet willen achterblijven. Wie denkt dat je het nationaal kunt regelen, denkt niet na. Het is vragen om verschillen in regelgeving en om oneerlijke concurrentie tussen Europese producenten van koelinstallaties.


Dat gezegd zijnde begint de ellende pas. De rapporteur wordt besprongen door allerhande krachten van binnen en buiten de politiek. Door lobbyisten uit de industrie die slechts één opdracht kennen: beperk de schade. Door milieugroeperingen die de indruk wekken dat ze ernstig in je teleurgesteld zullen raken. Al bij een eerste oproep meldden zich bij de Europese Commissie meer dan 250 partijen met een mening over de F-gassen. Driekwart was afkomstig uit het bedrijfsleven.


Jongleur

De rapporteur moet een jongleur zijn, hij moet overeenstemming bereiken met belangengroepen, met ambtenaren van de Commissie en van de Raad van Ministers, met schaduwrapporteurs uit de diverse fracties, met de milieucommissie en andere betrokken commissies, met het voltallige parlement. Niemand mag echt verliezen, zeker de Duitsers niet, de machtigste partij in de EU. Iedereen weet dat als Berlijn de wenkbrauwen fronst, het tijd is voor nieuwe creativiteit. Aan het eind van de rit moet de rapporteur intussen wel iets overhouden dat meer is dan soep uit een hongerwinter.


Onder druk van het groeiend nationalisme hebben lidstaten de neiging zich harder op te stellen tegenover het parlement. Het speelt zich af in een eigen cultuur rond de permanente vertegenwoordigingen, de ambassades. De confrontatie is doorgaans indirect en loopt meestal langs nationale lijnen. De Britse ambassadeur nodigt de Britse eurocommissaris, Britse parlementsleden, Britse ambtenaren en Britse zakenmensen uit op Britse fuiven. Daar kan dan ter sprake komen hoe ongelukkig men is met zo'n hardloper als rapporteur Eickhout.


Sowieso is het onder diplomaten en ambtenaren van de lidstaten wennen aan de toegenomen macht van het parlement. Er moet overeenstemming zijn, in elk geval formeel. Dat vergt noest overleg. Een voormalige diplomate van België vertelt hoe haar baas de ambassadeur kon mopperen: 'Het zijn stomme kinderen in dat parlement, stomme kinderen. Ze verknallen alles.'


'Jawel meneer de ambassadeur, maar het is in het belang van de zaak dat u hen een bezoek brengt.'


'Waarom? Ik ga niet, tant pis, jammer voor hun.'


Eickhout heeft ondervonden hoe groot de weerstand kan zijn. In december is hij weggelopen uit de onderhandelingen met de lidstaten. 'Ze denken dat het parlement alles slikt', schreef hij op Twitter. Uiteindelijk is het goed gekomen.


En Sargentini? Die heeft net weer een slagje gewonnen in de nieuwe wetgeving tegen het witwassen. Een meerderheid in het parlement steunt haar opvatting dat de registers openbaar moeten zijn. Het doet haar goed: 'Hoe zitten we criminelen op de hielen en houden we de privacy overeind - dat hier uit te knobbelen is gewoon fascinerend werk.'


JAN TROMP IN BRUSSEL


Tromp gaat voor Vonk de confrontatie aan met de instituties van de EU. Het complete dossier is te lezen op volkskrant.nl/vonk. Daar spreekt hij ook regelmatig per webcam met Vonk-chef Kustaw Bessems over zijn project. Brusselse vragen of tips? Twitter @TrompVolkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.