Tijl Uilenspiegel in vele gedaanten

Wie was Tijl Uilenspiegel? Een grappenmaker uit onze jeugd, zal menigeen antwoorden, want nog niet zo lang geleden vermaakten hele volksstammen zich, thuis of op school, met de avonturen van deze middeleeuwse deugniet....

In Uilenspiegel - De wereld op zijn kop (Davidsfond/Clauwaert; * 49,-) komen verschillende auteurs aan het woord om Tijls achtergrond te belichten. Opvallend is hoe makkelijk de schavuit in de loop van zijn bestaan van gedaante verwisselde: van bij wijze van spreken geus in het leger van Willem van Oranje, tot blauwogige nazi (strijder aan het Oostfront) en zelfs communist.

Het mooiste is het verhaal over Tijls herkomst. Het wordt verteld door Jozef Janssens, hoogleraar in Brussel, iemand die maar niet kan kiezen tussen spijkerbroek en toga en je dientengevolge nauwelijks bij de les weet te houden. Maar wie erin slaagt zich een weg te banen door dit mediëvistieke rommeltje, ontdekt dat de schepper van de Tijl-mythe een Duitser was, Hermann Bote, een 'stadsschrijver' uit Braunschweig, die in Ein kurzweilig lesen von Til Ulenspiegel de wereld op z'n kop zette om de omhoogstrevende burgers een spiegel voor te houden. Bote wilde de nieuwe klasse laten zien hoe zij zich beslist niet moest gedragen.

Mediëvisten waren al jaren in de weer om de herkomst van de Tijl-verhalen, die in zogenoemde 'volksboeken' waren overgeleverd, uit te pluizen, toen een amateur, de Zwitserse advocaat Peter Honegger, in 1971 hun problemen oploste. In een zestiende-eeuwse Latijnse editie van Reineke Fuchs (Reinaert de Vos) trof hij zestien bladen aan van een vroegere Ulenspiegel-druk, waarin hij het acrostichon van Bote ontdekte.

De Tijl die wij kennen, is niet de figuur die Bote schiep. Onze Tijl is bedacht door de Brusselse journalist Charles De Coster, die in 1867 zijn La Légende d'Ulenspiegel publiceerde, een boek dat pas na zijn dood razend populair werd. Het vond zoveel aftrek dat het tot de 'klassieken' van de jeugdlectuur ging behoren, maar het inspireerde ook schrijvers als Hugo Claus.

Op de tentoonstelling in Damme, de stad waar De Coster Tijl ter wereld liet komen én liet sterven, kan de bezoeker genieten van middeleeuwse handschriften, zestiende-eeuwse drukken, schilderijen, bibliofiele uitgaven, foto's en andere Tijl-parafernalia (Huyse de Grote Sterre, Jacob van Maerlantstraat 3; tot en met 2 mei).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden