Tijdregel tast kwaliteit aan

Groot was het medelijden met Vassili Ivantsjoek en bitter de klacht over de wereldschaakbond FIDE die niet wil begrijpen dat voor een behoorlijke afwikkeling van een grootmeesterlijke partij bedenktijd nodig is....

Hoe zat het ook alweer? Ongeveer een jaar geleden maakte FIDE-president Iljoemzjinov bekend dat de schaakgemeenschap zich moest voorbereiden op radicale wijzigingen. Ouderwets was volgens hem de klassieke schaakpartij die zeven uur in beslag kon nemen. Eenzijdig kondigde Iljoemzjinov een forse reductie van de bedenktijd af. In de FIDE- evenementen zouden de spelers voortaan voor een partij anderhalf uur bedenktijd krijgen plus dertig seconden per gespeelde zet.

Toen eind november het FIDE-WK in Moskou begon, schikten de deelnemers zich braaf naar de wensen van de president. Pas tijdens het toernooi merkten zij wat hen was overkomen. Anders dan vroeger kwam er bij de 40ste zet geen extra uur bedenktijd bij zodat iemand die ergens onderweg lang had nagedacht de rest van de partij voortdurend in tijdnood zat.

Na afloop van het WK schreef Alexander Khalifman een rapport waarin hij de voor- en nadelen van het nieuwe tempo analyseerde. Zijn conclusie was duidelijk. De FIDE was een doodlopende weg ingeslagen en hij riep de bond op zo snel mogelijk terug te keren naar het oude tempo. Het rapport kreeg bijval maar een oude tegenstander van Khalifman greep het aan om de FIDE-volgelingen flink de les te lezen.

Die tegenstander was Gari Kasparov. Hersteld van de griep die hem ervan weerhield naar Wijk aan Zee te komen, pakte De Baas ouderwets uit. Hij schrijft dat de nieuwe FIDE-regels met betrekking tot de bedenktijd natuurlijk belachelijk zijn maar toch mag Khalifman niet zeuren. Iljoemzjinov betaalt uit eigen zak het prijzengeld voor het WK en dus mag hij ook bepalen wat de regels zijn. Als hij de deelnemers verbiedt na te denken, dan mogen ze niet nadenken en als hij ze opdracht geeft in de bar van de paardenrenbaan te spelen, dan hebben ze daar maar te verschijnen.

Volgens Kasparov is ontsnapping aan de malle FIDE-regels mogelijk als de sterkste grootmeesters weigeren mee te doen aan de door Iljoemzjinov georganiseerde wedstrijden. Dat kan alleen als de oude grootmeestersvakbond GMA opnieuw wordt opgericht. Kasparov schrijft er niet bij dat de GMA vooral een zachte dood stierf door zijn eigen weigering compromissen met medebestuursleden te sluiten.

Voor het niveau van de partijen uit de WK-finale heeft Kasparov geen goed woord over. Terecht. De vijfde partij waarin Ivantsjoek een totaal gewonnen stand verloor, deed pijn aan de ogen en ook in de tweede partij ging veel mis.

Ivantsjoek - PonomariovTweede matchpartij

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 d5xc4 3. e2-e4 Pg8-f6 4. e4-e5 Pf6-d5 5. Lf1xc4 Pd5-b6 6. Lc4-d3 Pb8-c6 7. Pg1-e2 Lc8-g4 8. f2-f3 Lg4-e6 9. Pb1-c3 Le6-c4

Moeizame strategie. Zwart wil controle over de witte velden maar slaagt daarin niet.

10. Ld3xc4 Pb6xc4 11. 0-0 e7-e6 12. a2-a3 Dd8-d7 13. Kg1-h1 Lf8-e7 14. Dd1-b3 Pc4-b6 15. Lc1-e3 0-0 16. Ta1-c1 a7-a5 17. Tf1-d1 a5-a4 18. Db3-c2 Tf8-d8 19. Pe2-f4 Ta8-a5

Een defensieve maatregel. Zwart hoopt de zet d4-d5 zo lang mogelijk tegen te houden.

20. Dc2-e4 g7-g6 21. De4-c2

Hergroepering van de stukken. De verzwakking ... g7-g6 biedt nieuwe aanknopingspunten.

21 ... Dd7-e8 22. Dc2-e2 Td8-d7 23. Tc1-c2 Pb6-d5

Dit maakt wits taak gemakkelijker. De pionnenmeerderheid op de koningsvleugel kan mobiel worden gemaakt.

24. Pc3xd5 e6xd5 25. Td1-c1 f7-f6 26. Pf4-d3 f6xe5 27. d4xe5 d5-d4 28. Le3-h6 g6-g5

Een ernstige verzwakking die niet te vermijden was. Na andere zetten volgt 29. f4, waarna f4-f5 niet lang op zich zal laten wachten.

Zie diagram 1

29. Tc2xc6

Zo'n kwaliteitsoffer vereist geen berekening. De aanval krijgt grote kracht en de loper op h6 wordt tegen een aanval met ... Dg6 beschermd.

29 ... b7xc6 30. Tc1xc6 Le7-d6

De inleiding tot stukverlies. Maar het is niet eenvoudig iets sterkers aan te geven. Na de meeste andere zetten volgt 31. f4 met winnende aanval.

31. f3-f4 Td7-f7

Niet 31 ... gxf4 32. Dg4+ en 33. exd6.

32. Tc6-c1 Tf7xf4 33. Pd3xf4 Ta5xe5 34. De2-c4+

Einde van de partij, zou je denken. Met de tegenstander in voortdurende tijdnood gaat Ponomariov nog even door.

34 ... De8-f7 35. Pf4-d3 Te5-f5 36. Dc4xf7+ Kg8xf7 37. h2-h4 g5xh4 38. Kh1-g1

Met deze zet is niets mis al lag het meer voor de hand de loper met 38. Ld2 definitief in veiligheid te brengen.

38 .... Kf7-e6 39. Tc1-c4 h4-h3

Om voor de koning toegang tot veld f3 te krijgen.

40. g2xh3 Ke6-d5 41. Tc4xa4 Kd5-e4

De partij is verworden tot een ordinair vluggertje. Zwarts koningsmars sticht zowaar nog verwarring.

42. Pd3-f2+ Ke4-f3 43. Ta4xd4 Ld6-c5 44. Td4-d2 Tf5-f6

Zie diagram 2

45. Lh6-g5

Wit heeft het ver laten komen maar de winst is nog niet verkeken. Het gemakkelijkst is nu volgens Kasparov 45. Tc2 'met afwikkeling naar een gewonnen lopereindspel'. Dat is een wat mysterieuze mededeling, misschien doelt hij op de variant 45. Tc2 Ld4 46. Lc1 Kg3 47. Tc3+! Tf3 (47 ... Lxc3 48. Pe4+ Kxh3 49. Pxc3 ziet er hopeloos uit voor zwart) 48. Txf3+ Kxf3 49. Kf1 Lxf2 50. Lg5 en wit wint gemakkelijk.

45 ... Tf6-g6 46. Kg1-f1?

Onbegrijpelijk. Volgens Kasparov moet na 46. h4 h6 47. Kf1 hxg5 48. Td3+ Kf4 49. Ph3+ Ke4 50. Tc3 de pluspion voldoende zijn voor de winst.

45 ... Tg6xg5 47. Td2-d3+ Kf3-f4

En zwart was uit de problemen. Een paar zetten later werd tot remise besloten.

In de vierde partij misten beide spelers kansen. Ponomariov klaagde over zijn falen in de derde diagramstelling.

Zie diagram 3

Zo stond het in de vierde partij Ivantsjoek -Ponomariov na de 28ste zet van wit. Volgens de zwartspeler zou hij met het niet al te moeilijke 28 ... Pe3! een gewonnen stelling hebben gekregen. Wit mag de indringer niet nemen (29. Dxe3 Pc4) en na 29. Tf3 Pxc2 30. Txc2 Tg2 heeft zwart volgens Ponomariov de manoeuvreerruimte voor zijn stukken die hij in de partij niet had na 28 ... Tg2 29. Tf3 Dg8 30. Tg3 Txg3 31. hxg3.

Maar nog veel opgelegder was de kans die Ivantsjoek later miste.

Zie diagram 4

Ivantsjoek nam hier genoegen met remise door herhaling van zetten met 46. Le1 Pe3 47. Ld2 Pc4 48. Le1 Pe3. Wat ligt meer voor de hand dan 46. g4 waarna het meteen is afgelopen? Na 46 ... fxg4+ 47. Kxg4 Kxb5 48. Kh5 Lxb4 49. Kg6 Lxc3 50. Pxc3+ Kxb4 51. Pxd5+ exd5 52. f5 lopen wits vrijpionnen door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.