Tijdgenoten, strijdgenoten, lotgenoten

OMDAT De vorige eeuw vol is geweest van rampzalige gebeurtenissen, schrijft de socioloog J.A.A. van Doorn, is zij vervuld van 'generationeel bewustzijn'....

In dynamische tijden treden bovendien wrijvingen op tussen de generaties: het opgroeien onder andere omstandigheden dan de vorige generatie leidt immers tot een verschil in geest en opvattingen. Van belang is daarbij dat de beslissende gebeurtenissen plaatsvinden op de ontvankelijke leeftijd: rond de twintig dus.

Wat is een generatie? Van Doorn definieert een generatie als een groep personen van ongeveer dezelfde leeftijd die vanwege hun plaats in de geschiedenis een eigen verhaal te vertellen hebben. Daar zij hetzelfde verleden delen, zullen zij aan de hand daarvan een specifiek generatiebesef ontwikkelen. Hij onderscheidt generatiegenoten in lotgenoten en strijdgenoten, en rekent zichzelf zowel tot de eerste als tot de tweede categorie.

Als dienstplichtig soldaat maakte hij tegen wil en dank deel uit van de troepenmacht in Indonesië. Meer actief was zijn optreden als aanvoerder van de jonge sociologen tegen hun leermeesters.

Gelukkig weerhoudt dit gefilosofeer Van Doorn niet van rake beschrijvingen van de meest uiteenlopende maatschappelijke, culturele en politieke generaties. Zijn Indische avonturen en de reflectie daarop zijn alleen al de aanschaf van het boek waard. De veteranen werden om te beginnen naar de Oost gestuurd onder niet helemaal zuivere voorwendsels. Het zou gaan om de bevrijding van Indïe door Nederland van de Japanse bondgenoten van Hitler. Maar het 'Japanse gif' was allang uitgewerkt en met 'collaborateur' Soekarno werd uiteindelijk zaken gedaan. Een gesloten thuisfront is een absolute vereiste voor een succevol militair optreden, maar dat ontbrak. Terwijl de soldaten op Java de ene na de andere overwinning boekten, werd de strijd abrupt beëindigd.

De gerepatrieerde soldaten wachtte in Holland een koude douche: hun optreden werd met dat van de nazi's vergeleken. Van Doorn, die zelf met zijn medesoldaat Hendrix een boekje heeft opengedaan over de 'ontsporingen van geweld', toont nu begrip voor de verbittering van de oud-strijders.

Jongeren die ouderen opzij schuiven zijn in de sociaal-democratie een terugkerend verschijnsel, observeert Van Doorn. Maar ook het fascisme presenteerde zich met succes als jongerenbeweging. Van Doorn: 'Het nazisme gaf de jeugd alles waarvan zij droomde: sport en spel in groepsverband, opwindende evenementen samen met leeftijdgenoten, dienst aan het machtige vaderland en het besef een nationale roeping te vervullen. Het nazi-regime gebruikte het enthousiasme van de jeugd om de nog aarzelende oudere generatie in de hoek te drijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.