Column

'Tijdens Serious Request is de gewone burger voor even idealist'

Tijdens Serious Request geen lastige vragen over waar het geld precies terecht komt, schrijft Bart Smout. 'Voor even is de gewone burger idealist. Er wordt gefeest, gedanst, gedoneerd en vooral: geloofd dat er een kleine bijdrage wordt geleverd aan een betere wereld.'

Nick en Simon (M) bieden een gitaar aan voor de veiling aan dj's Giel van Beelen (L) en Paul Rabbering. De 3FM djs Coen Swijnenberg, Giel Beelen en Paul Rabbering zamelen vanuit Leeuwarden met Serious Request 6 dagen en nachten lang zonder eten geld in voor het voorkomen van diarree. Beeld anp

Liefdadigheid is uit de mode. De 0,7 procent-norm voor ontwikkelingshulp wordt volgend jaar losgelaten en niemand maalt erom. Doneren aan goede doelen is uit de gratie, je weet toch niet of het geld goed terecht komt. De beelden van hongerige en zieke Afrikanen op televisie laten niemand meer naar de portemonnee graaien. En de verkoop van daklozenkranten daalt al jaren.

Ontwikkelingshulp, liefdadigheid: de woorden klinken bijna antiek, zijn net zo bejaard als Jan Pronk. Voor meeslepende rampen, zoals de tyfoon Haiyan, willen we best in actie komen, maar voor de rest bespeur je een ironische distantie als het gaat om naastenliefde. We voelen ons in Nederland niet langer vanzelfsprekend schuldig tegenover de armen in de wereld.

Glazen Huis
Daarom is het zo opmerkelijk hoe Nederland in de ban is van Serious Request. De dj's in het Glazen Huis hebben na vijf dagen al meer dan zes miljoen euro opgehaald. Goede kans dat het record van vorig jaar (12 miljoen) wordt verbroken. En dat voor de bestrijding van een probleem dat niet bijzonder mediageniek is: kindersterfte door diarree.

Het is gemakkelijk om te zeggen dat de feestvierders op het Wilhelminaplein in Leeuwarden daar vooral staan voor de dj's in het Glazen Huis. En dat de artiesten vooral gratis komen optreden voor de publiciteit. Toch lijkt het me sterk dat de zes miljoen euro die tot nu toe op de teller staat enkel en alleen het product van hypocrisie is. Het lijkt eerder alsof Serious Request wel degelijk een oprechte liefdadigheid aanwakkert. Natuurlijk hebben de bezoekers op het Wilhelminaplein een goede tijd; dat neemt niet weg dat ze ook betrokken zijn. Serious Request is carnaval met een moraal.

Carnaval heeft van oudsher een ventielfunctie. In het prachtige boek Rabelais en zijn wereld schetst de theoreticus Mikhail Bakhtin de middeleeuwse wereld en de rol van feesten zoals carnaval daarin. Die werden door de kerk gesanctioneerd en dienden als een omgekeerde wereld. Voor een vooraf vastgesteld aantal dagen werd de dagelijkse orde overhoop gegooid. Er mocht buitensporig gezopen, gegeten en geneukt worden, en nog belangrijker: de machtshebbers mochten belachelijk worden gemaakt. Voor even was de gewone burger koning.

 
Ontwikkelingshulp, liefdadigheid: de woorden klinken bijna antiek, zijn net zo bejaard als Jan Pronk

Je zou kunnen zeggen dat Serious Request eenzelfde functie vervult, maar dan als het gaat om liefdadigheid. Idealisme wordt tegenwoordig snel gewantrouwd, vooral als die altruïstisch van aard is. Dit is geen tijd voor dromers en heiligen. Dit is een tijd voor pragmatisten en volkshelden van het type Roy Donders. Wie bij de koffieautomaat vol schiet over de situatie in de Centraal-Afrikaanse Republiek, zal eerder onbegrijpend dan meelevend worden aangekeken. Wij hebben daar toch niks mee te maken?

Omgekeerde wereld
Maar tijdens Serious Request wordt die afstandelijkheid tijdelijk opgeheven. Het Wilhelminaplein in Leeuwarden is voor even de omgekeerde wereld. Hier mag je weer ongegeneerd toegeven aan de overtuiging dat je wel degelijk iets goeds kan doen, dat je verschil kan maken als je met velen de schouders eronder zet. Het is een melancholisch sentiment, iets waar we ons normaal voor zouden schamen, uit angst om naïef of moralistisch genoemd te worden.

Tijdens Serious Request geen lastige vragen over waar het geld precies terecht komt, of hoeveel ervan in de broekzak van bestuurders verdwijnt. Voor even wordt de eigen scepsis belachelijk gemaakt en terzijde geschoven. Voor even is de gewone burger idealist. Er wordt gefeest, gedanst, gedoneerd en vooral: geloofd dat er een kleine bijdrage wordt geleverd aan een betere wereld.

Dat maakt Serious Request tot een typische uiting van een nostalgisch tijdperk. Maar de behoefte aan oprechte betrokkenheid die eruit spreekt, laat tegelijkertijd zien dat liefdadigheid zomaar terug in de mode kan komen.

Bart Smout is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @BartSmout

 
Dit is geen tijd voor dromers en heiligen. Dit is een tijd voor pragmatisten en volkshelden van het type Roy Donders
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden