Tijdens de witte nachten zegeviert de hoop

In het Russische St. Peterburg behoren de nachten waarin de zon niet ondergaat toe aan van optimisme blakende jongeren...

Van onze correspondent Arnout Brouwers

In het parkje bij het standbeeld van Peter de Grote aan de Neva-rivier zit even voor middernacht een man geheel verdiept in zijn boek. Bij natuurlijk licht. Het zijn de ‘witte nachten’ in Rusland’s tweede stad, de weken dat de rode gloed van de zon nooit helemaal verdwijnt aan de horizon. Als een stad collectief een goed humeur kan hebben, dan valt dat hier te aanschouwen. Duizenden mensen drommen samen op de majestueuze boulevards aan de oever van de Neva om het natuurfenomeen te bewonderen – bon vivants die hun eigen champagne meetorsen, gezinnen met kleine kinderen, jonge marineofficieren en duizenden fraai uitgedoste (en diep beschonken) studenten die grote sjerpen dragen: ‘Afgestudeerd in 2007’.

De witte nachten behoren vooral de laatste groep toe, de jongeren die na veel ploeteren hun diploma hebben behaald en dat in een serie dronken nachten aan de Neva komen vieren. Twee jaar geleden heeft de gouverneur van St. Petersburg, Valentina Matvijenko, een oude traditie nieuw leven ingeblazen en nu wordt jaarlijks, op het hoogtepunt van de witte nachten, het Alie Paroesa (‘scharlaken zeilen’) gevierd. Het is een groots opgezet stadsfeest waarvan de naam verwijst naar een romantisch verhaal van Alexander Grin. Hierin verliest een arm vissersmeisje haar vader en wordt zij door het dorp uitgekotst, maar uiteindelijk wordt ze – zoals haar was voorspeld – gered door een knappe jongeman die haar meevoert op zijn schip met vuurrode zeilen.

Dat het volksfeest, dat tussen 1969 en 1980 kleinschalig werd gevierd, nu op grootse wijze terug is, past naadloos in de pogingen van de staat om af te rekenen met de vernederingen van de jaren negentig en om het volk een nieuw gevoel van nationale trots en lotsbestemming te geven.

Wie nu afstudeert, lijkt de gedachte, heeft net als het vissersmeisje de wind in de zeilen. Op de talloze posters in de stad die het spektakel aankondigen, staat dan ook met grote letters: ‘Rusland, land van mogelijkheden’.

Alexander Lopatin en zijn vriendin Vera, beide 23 jaar, kijken aan de oever van de Neva geamuseerd naar een vijftal in felgekleurde lange jurken uitgedoste meisjes die zich laten vereeuwigen bij Peters standbeeld. Ze zijn allebei vorig jaar afgestudeerd aan de economische faculteit van de Universiteit van St. Petersburg – ‘de meest prestigieuze van het land’, verzekert Sasja. Ze hebben allebei al een goede baan gevonden en zeggen dat ze makkelijk een huis kunnen kopen.

Kortom, ze kunnen zich helemaal vinden in de slogan. ‘Rusland is altijd al een speciaal land geweest, anders dan andere landen, en daar zijn we trots op’, zegt Vera. Sasja : ‘Maar ik hoop wel dat we snel tot de Wereldhandelsorganisatie kunnen toetreden.’ Want geld lenen en je spullen verzekeren blijft moeilijk in Rusland.

De twee behoren tot de nieuwe, professionele middenklasse waar president Poetin zijn hoop op vestigt. ‘Natuurlijk zijn er mogelijkheden voor meer economische groei en meer investeringen hier’, zegt Sasja. Maar hij ontwaart ook donkere wolken aan de horizon. ‘Als je naar de provincie gaat, zie je dat mensen acht keer minder verdienen terwijl ze voor veel dingen dezelfde prijs moeten betalen als wij in de stad.’

Hij is niet de enige die daarover bezorgd is. Uit recent sociologisch onderzoek blijkt dat de meeste Russen de kloof tussen stad en platteland bedreigender vinden dan die tussen arme en rijk. Politieke verschillen spelen nauwelijks een rol: de meeste Russen zijn apolitiek geworden na de troebelen van het communisme en Jeltsins democratie.

Het optimisme van Alexander en Vera wordt gedeeld door twee knappe meisjes die net de middelbare school hebben afgemaakt – de een gekleed in het zwart, de ander in een lange jurk met luipaardmotief. Ze staan er om een uur ’s nachts, een half uur voordat de bruggen worden opgetrokken om de schepen doorgang te geven door de stad, moe en dronken bij. Maar op zo’n gemakkelijke vraag kunnen ze nog wel antwoord geven. Oksana: ‘Natuurlijk zien we mogelijkheden, we hebben het toegangsexamen voor de technologische faculteit al behaald!’

Maar wat gebeurt er nadat alle diploma’s binnen zijn? Daarover zijn Katja Chartsjenko (23) en Sergej Lisitsin (32) niet te spreken. Katja, leunend op haar mountainbike: ‘Ik zie helemaal geen mogelijkheden. Die heb ik alleen als ik een rijke man zou hebben, of een sponsor.’ Ze heeft de juiste opleiding om haar droom te verwezenlijken – een zaak in ‘extreme sporten’ –- maar zonder contacten bereik je niets. ‘Dan ben je overgeleverd aan de bureaucratie en de banken met hun ondeugdelijke leningen.’

‘Ik heb vrienden die wel twee studies hebben gedaan’, valt de rolschaatsende IT-specialist Sergej haar bij. ‘Maar alsnog staan ze kranten te verkopen op straat.’

Er zouden meer kansen zijn als de bureaucratische druk op kleine bedrijfjes niet zo groot was, denkt hij. ‘Zelfs als de wet goed is, wordt hij niet zo uitgevoerd. Je hebt alsnog contacten nodig.’

De rode gloed aan de horizon is om half twee ’s nachts op zijn kleinst als zich op het paleisplein achter de Hermitage een bizar schouwspel afspeelt. Een twintigtal jonge, fris ogende ballerina’s oefent er voor de show die ze morgen, de dag van het feest, zullen geven. Gehuld in enorme witte jurken – die stellages verbergen waarmee ze vooruit worden geduwd – zweven ze als feeën meters boven de grond over het plein.

Drie jonge vrouwen staan er als ze niet hun mobieltjes aan het checken zijn naar te kijken. Land van mogelijkheden? ‘Ik weet het niet’, zegt de 23-jarige Lena. ‘Een opleiding is het belangrijkst, dan connecties.’ Haar vriendin Alina, die toegepaste wiskunde heeft gestudeerd en voor een groot bedrijf werkt, corrigeert haar lachend. ‘Nee, connecties eerst!’ Lena studeerde af in Novosibirsk en werd uitgenodigd om hier een post-graduate studie te doen. ‘Je moet het zelf doen. Ik heb geluk gehad, maar mijn geval bewijst ook dat je door hard werken succes kunt bereiken.’

De frêle ballerina’s in reuzenjurken zweven inmiddels aan grote stellages zo’n tien meter boven de grond. Ze worden begeleid door zweverige muziek en de lijzige woorden van een zangeres: ‘Going up, up, up. Going down, down, down.’ Wat wordt het? De kaarten worden niet voor iedereen gelijk geschud, maar vanavond zegeviert de hoop.

Een stille getuige daarvan is de spitse toren van de kathedraal in het St. Peter en Paul fort, aan de overkant van de rivier. Het fort huisvest een van Ruslands beruchtste gevangenissen en in de kathedraal zelf liggen de meeste Romanov-tsaren begraven. Nu is zij omgebouwd tot glittertoren van waaruit een krachtige groene laserstraal de oevers van de Neva tot een discotheek omtovert. Land van mogelijkheden? ‘Natuurlijk’, grijnst een jongen die een keurige das draagt boven zijn korte broek met gymschoenen. Om daarna te verdwijnen in de menigte, zijn halve literblik Baltika-7 bier achterna.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden