Tijdbommen in emotioneel stuk

The Normal Heart van Larry Kramer door Opus One, regie Job Gosschalk. In DeLaMar Theater Amsterdam, 1 /8. Daar t/m 11 /8.

'Wat kan het schelen als er een nicht doodgaat, toch?' Dat zinnetje raakt misschien wel de kern van het toneelstuk The Normal Heart van Larry Kramer over het ontstaan van de aidsepidemie in Amerika, begin jaren tachtig. Het toont namelijk de onverschilligheid van de overheid, de politiek, de journalistiek en zelfs de medische wetenschap om op tijd te handelen toen steeds meer homoseksuele mannen stierven aan een geheimzinnige ziekte.


Kramer schreef The Normal Heart in 1985, ruim drie jaar na de eerste sterfgevallen. In 2011 werd het stuk opnieuw een succes in New York en nu is er dan een Nederlandse versie, met Maarten Voogel van Opus One als producent en Job Gosschalk als regisseur.


In retrospectief leer je veel over die eerste periode en verbaas je je soms erover hoe lang het duurde voordat er tot actie werd overgegaan. Kramers hoofdpersoon Ned Weeks is een journalist die op onderzoek uitgaat naar de oorzaak van de ziekte die de homogemeenschap is binnengeslopen. Daarin wordt hij gesteund door de vrouwelijke arts Emma Brookner en een paar vrienden. Weeks' strijd wordt verhevigd als zijn eigen vriend ook aids blijkt te hebben, dan gaat het persoonlijk drama de boventoon voeren.


The Normal Heart is als well made play voortdurend informatief, soms aangrijpend, maar ook nogal breedsprakig en wijdlopig. Vergelijkingen met de Holocaust zijn potsierlijk en in zijn uitleggerigheid is het stuk af en toe erg pamflettistisch. Dan staat de activist Kramer de schrijver Kramer behoorlijk in de weg. Dit voorjaar werd een geënsceneerde reading van The Normal Heart gegeven in het Compagnietheater, met als resultaat een mooie, sobere vorm van documentair theater. Eerlijk gezegd indrukwekkender dan deze opvoering, die in regie van Gosschalk vrij statisch is gebleven, maar waarin emoties meer vrijheid krijgen, wat soms mooi is en soms juist niet.


'Eigenlijk zijn wij wandelende tijdbommen', zegt een van de mannen. Over het bestrijden van die wanhoop gaat dit stuk. Frederik Brom speelt de rol van Ned Weeks met bewonderenswaardige inzet en hij is zonder meer de motor van de voorstelling. Naar het einde toe zie je hem een beetje vastlopen en gaan de nuances wat verloren.


Henriëtte Tol is als de pragmatische arts ('Jullie moeten gewoon ophouden met neuken!') een sterk en stoer wijf en Jelle de Jong heeft een prachtige scène waarin hij zijn gevoelens gestructureerd emotioneel tot uitbarsting laat komen. Jarenlang gevochten voor (seksuele) vrijheid en erkenning en dan ineens weer terug in de hoek - hij kan het niet opbrengen en dat speelt De Jong knap uit. Kevin Hassing is mooi stoïcijns als de pragmatische voorzitter van de actiegroep. Thijs Römer is helaas erg vlak als Weeks' broer, een advocaat die de angsthazerige Amerikaanse middenklasse vertegenwoordigt.


De grote verrassing van dit gelegenheidsensemble is evenwel Freek Bartels, vooral bekend van grote Van den Ende-musicals. Hij speelt de rol van Felix Turner, society- en modejournalist van The New York Times en later Ned Weeks' grote liefde die aan aids bezwijkt. Terughoudend, subtiel en daardoor juist met grote impact - zo creëert Bartels een gelaagd personage.


'Wij schreeuwen gewoon niet hard genoeg', zegt Weeks op een gegeven moment. Misschien is dat ook de boodschap voor nu: hard schreeuwen. Richting alle Arabische landen, richting Afrika, richting Rusland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden