'Tijd was rijp voor de VISwijzer'

Door vissers worden de bedenkers soms uitgemaakt voor rotte vis, maar feit is dat de VISwijzer, waarop staat welke vis duurzaam is, grote veranderingen inluidde....

Door Caspar Janssen

Normaal gesproken, als er telefoon is voor Christien Absil (46) of Esther Luiten (36) op het kantoor van de stichting Noordzee in Utrecht, is het ‘een boze visser uit Urk’ die zich beklaagt over de VISwijzer. Maar vorige week maandag klonk opeens de wat geaffecteerde stem van Jacob Kuper, opperhoutvester van de Kroondomeinen en dit jaar de juryvoorzitter van de Edgar Don-ckerprijs.

Kuper deelde Absil en Luiten mee dat ze die prijs, vernoemd naar een Haarlemse ondernemer en 150 duizend euro groot, dit jaar hebben gewonnen. Vanwege diezelfde VISwijzer. Absil en Luiten waren de drijvende krachten achter de ontwikkeling van het kaartje waarop consumenten aan de stoplichtkleuren groen, oranje en rood kunnen zien welke vis ze met een meer of minder gerust hart kunnen eten. En voor die strategie van ‘veranderen door positieve prikkels’ en het effect ervan op de natuurbescherming in de Noordzee, werden ze nu dus beloond. Het werd nog een ‘ontzettend leuke maandagochtend’ in Utrecht.

Absil en Luiten geven toe dat het moeilijk is om het precieze effect te meten van de VISwijzer, die in 2004 voor het eerst uitkwam en afgelopen jaar zijn vijfde editie beleefde. Maar het staat wel vast dat de Nederlandse ‘visketen’ sinds 2004 flink in beweging is gekomen, in duurzame richting wel te verstaan.

De supermarkten spraken af dat ze vanaf 2011 alleen nog duurzaam gevangen of gekweekte vis verkopen. En de visserijsector tekende een convenant waarin het streven werd vastgelegd dat de totale Noordzeevisserij in 2012 het MSC-keurmerk heeft. Het Marine Stewardship Council (MSC) is het wereldwijd gebruikte en door de VN erkende keurmerk voor duurzame visserij. Ook de grote, ‘behoudende’ boomkorvissers, die met sleepnetten op schol en tong vissen, gingen akkoord. Inmiddels hebben Nederlandse haringvissers het MSC-certificaat, evenals de staandwantvissers (vissers met stilstaande netten) op tong en een aantal scholvissers.

Dat de VISwijzer een grote rol heeft gespeeld in de veranderingen, ontkent de vissector niet. Luijten: ‘Ze komen nu naar ons toe. Restaurants vragen ons advies, een aantal supermarkten heeft samen met ons een eigen viswijzer ontwikkeld en grote food service bedrijven melden zich nu ook. De visketen zal het niet snel toegeven, maar ook vissers en handelaren vragen ons om advies of kijken op onze site.’ De VISwijzer heeft inmiddels navolging gekregen in Spanje, Frankrijk, België, Hongkong, Zweden en Noorwegen.

Het idee voor de VISwijzer komt van Christien Absil, die zich al heel lang afvroeg waarom het niet lukte om de visserijsector ‘in beweging’ te krijgen. ‘Een belangrijke reden was, ontdekte ik: wat de vissers ook vingen, ze raakten hun lading toch wel kwijt.’ Luiten: ‘De vissers waren bulk gewend. Wie de meeste kratten vis op de wal zette, was de baas. En vissers hebben geen buren, het contact met consumenten is minimaal. Daartegen liep Stichting de Noordzee steeds op.’

Absil: ‘Je moest dus iets doen aan de vraagkant. Ik zocht een positief drukmiddel dat de vissers ook een handelingsperspectief bood.’ Absil kreeg een boek van een Engelse collega: the good fish guide. ‘Precies wat ik zocht: een goede visgids.’ Journalist Wouter Klootwijk schreef de tekst van de Goede Visgids, op basis van gegevens die Absil leverde.

‘Onze kracht is dat wij de kennis in huis hebben’, zegt Luiten, die in 2004 als adjunct-directeur van de stichting was aangetreden. Inderdaad: Absil is biologe met aquatische ecologie, toxicologie en visserijbeheer als specialisme, Luiten studeerde natuurwetenschappen & innovatiemanagement. De VISwijzer was in eerste instantie niet meer dan een kaartje bij het boek. Christien Absil: ‘Pas toen het kaartje er was, viel bij ons het kwartje. Het boek was voor liefhebbers, maar dat kaartje was een prachtig instrument.’ Omdat Stichting de Noordzee klein is, zochten Luiten en Absil samenwerking met het Wereld Natuur Fonds. En zo gebeurde het dat de twee organisaties in 2006 2,7 miljoen exemplaren van de derde versie van de VISwijzer verspreidden, met daarop de samengevatte informatie van de gedetailleerde website www.goedevis.nl.

Deze VISwijzer sloeg in als een bom. Esther Luiten: ‘We vielen middenin de tijdgeest.’ Christien Absil: ‘Wij waren in Nederland de aanstichter van een ontwikkeling die internationaal al gaande was. Grote bedrijven voelden dat er verandering op til was. Die waren er rijp voor.’ Luiten: ‘En zelfs in de visserijsector beseften mensen: zo kan het niet doorgaan.’

De grote verandering werd niet alleen teweeggebracht door consumenten die met het kaartje in de hand de juiste vis gingen opeisen op de markt of in de winkel. Het waren vooral de inkopers van de supermarkten die zich met de VISwijzer bij de handelaren meldden. Luiten: ‘Het kaartje is een effectief drukmiddel. Het lijkt gericht op consumenten, maar de informatie op de site wordt intensief gebruikt door de handel. Alleen: om de beweging erin te houden moet je af en toe een nieuwe VISwijzer op papier uitbrengen.’

Volgens Absil en Luiten is de kracht van de VISwijzer onder meer dat de onderliggende informatie zorgvuldig is. Luiten: ‘We worden nog geregeld uitgemaakt voor rotte vis, maar de meningsverschillen gaan toch vooral over de interpretatie van de feiten, niet over de feiten zelf.’

Terugkerende verwijten zijn dat Absil en Luiten te veel minpunten toekennen aan de bodemberoering door de boomkorvisserij. Absil: ‘Dat is dus interpretatie.’ Luiten: ‘Van de vissers krijgen we ook vaak het verwijt dat we de pangasiusfilet uit Vietnam promoten ten koste van ‘onze eigen’ Noordzeetong en schol. Ze zeggen ook: wij krijgen geen goede prijs voor de schol. Dan zeggen wij: investeer liever in een goed afzetkanaal in plaats van in meer vangst. En investeer in duurzaamheid. De gecertificeerde scholvisserij die er is, kan de vis niet aanslepen.’

Christien Absil en Esther Luiten zijn zelf visliefhebbers, in culinaire zin. Absil at net nog ‘heerlijke’ biologisch gekweekte garnalen uit Madagaskar en rauwe makreel in Parijs. Luiten is dol op makreel, harder en poon uit de Noordzee. ‘Wij eten ook liever lekkere, grote verse schol en tong uit de Noordzee. Maar om dat te bereiken, moet je de visstanden goed beheren.’

Een deel van het prijzengeld willen Absil en Luiten gebruiken om de Noordzeevissen bekender te maken. Luiten: ‘Er zijn wel tweehonderd soorten vis in de Noordzee. Honderd daarvan zijn eetbaar, maar wij eten er misschien vijf. We staan in Nederland met de rug naar onze eigen visvitrine toe. De vis die wij eten is ook nooit vers. Dat proef je. En we doen er vaak niet meer mee dan frituren. Nederlanders zouden verse, grote, duurzaam gevangen Noordzeevis meer moeten gaan waarderen. Vrijdag gevangen, zaterdag gekocht, voor een behoorlijke prijs, zoals op de unieke vismarkt van Wieringen. En er dan iets moois mee doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden