Tijd voor nieuw begrotingsbeleid

Het spel en de knikkers

Ander begrotingsbeleid kan helpen de kwakkeleconomie te bestrijden. De ingrediënten hiervoor hebben we de afgelopen twee weken voorbij zien komen. Nu kunnen we aan de slag om van de ingrediënten een lekkere maaltijd te koken.

We hebben vastgesteld dat de Nederlandse economie aan twee kwalen tegelijk lijdt: op korte termijn een gebrek aan effectieve vraag. Voor de langere termijn: een tekort aan investeringen in mensen en machines.

Eenmaal zo geformuleerd is de bestrijding van de kwakkeleconomie eenvoudig: verhoog op korte termijn de (overheids)investeringen. Dan bestrijden we immers de twee kwalen tegelijk.

Maar hoe moet dat dan met het tekort en de schuld? Welk begrotingsbeleid past hierbij? Laten we proberen de basisregels te formuleren.

Eén: de overheid maakt onderscheid tussen haar investeringen en de overige overheidsbestedingen. We keren in die zin terug naar de vooroorlogse 'gewone dienst' en de 'kapitaaldienst'.

Twee: de overheid formuleert aparte normen voor het totale tekort, het tekort op de gewone dienst en het tekort op de kapitaaldienst. De deeltekorten moeten helpen de mix van overheidsbestedingen te veranderen. Een totaaltekort moet ongunstiger beoordeeld worden naarmate een groter deel hiervan wordt veroorzaakt door overheidsinvesteringen.

Drie: het totale tekort blijft uiteraard relevant. Tekorten tellen op bij de staatsschuld en die mag op lange termijn niet exploderen. De beweging die de Nederlandse economie nodig heeft, is een hoger tekort en een oplopende staatsschuld de komende jaren en een forse daling nadien. Op korte termijn compenseert de overheid hiermee de afgeremde bestedingen doordat in alle andere sectoren balansen worden schoongepoetst. In het gunstigste geval daalt de staatsschuldquote vervolgens vanzelf doordat de economische groei aantrekt, gevoed door de investeringen. In het ongunstigste geval moet op termijn het mes in de overheidsbegroting of moeten de belastingen omhoog.

Vier: over tekort en schuld zijn afspraken nodig die de zittingstermijn van een kabinet overschrijden. De huidige systematiek gaat uit van de fictie dat kabinetten vier jaar zitten, wat al ruim een decennium niet meer is voorgekomen. De eerste drie basisregels betreffen een afspraak voor pakweg de komende tien of twintig jaar. Schuld eerst omhoog, dan omlaag.

De voordelen van dit 'dienstbare begrotingsbeleid' - dienstbaar namelijk aan de huidige toestand van de Nederlandse economie - zijn evident. Een uitweg uit de vraagcrisis, zicht op een structureel hogere economische groei. Een ander Haags gesprek ook, stel ik me voor, waarin investeren een kernwoord is. Er is op dit moment in Den Haag niemand bezig met de vraag waarin rendabel overheidseuro's kunnen worden geïnvesteerd; nieuwe spelregels veranderen dat. Dienstbaar begrotingsbeleid profiteert ook lekker van de lage rente op Nederlandse staatsobligaties.

Nadelen en risico's zijn er - eerlijk is eerlijk - ook in overvloed. Het is lastig een eenduidig en bruikbaar 'kapitaalbegrip' vast te stellen. Het risico is groot dat politici alle consumptie investering gaan noemen. Het tweede risico is: als de gewenste groei uitblijft, zitten we met een opgelopen staatsschuld die dan toch nog wel even moet worden teruggedrongen. Ten derde: wat zouden ze hiervan in Brussel vinden? Ten vierde: kan dat wel, een begrotingsafspraak maken over de kabinetsperiodes heen? Ten vijfde: omdat Nederland een kleine open economie is, lekt een deel van de extra bestedingen weg. Het ware beter als Duitsland gezellig met ons meedeed.

Geen rozen zonder doornen dus. Maar mij lijkt het de moeite waard hierover van gedachten te wisselen. Begrotingsbeleid moet dienstbaar zijn aan de economie. Het huidige beleid is dat niet.

We moeten sowieso iets beters verzinnen.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.