Tijd voor massale opstand!

De bureaucratie is met 32procent gegroeid, het aantal ziekenhuisbedden is met 10 procent gedaald, meldde het CBS gisteren. Geen uniek probleem voor ziekenhuizen....

Managers verzinnen modellen en normen. De realiteit van de docent of verpleegster zien ze als een vervelende afwijking van de norm, aldus Jaap Peters van het boek De intensieve menshouderij zondag in Buitenhof.

Peters' boek past in een lange aanklacht tegen de uitholling van de publieke sector. Alleen al de laatste vier jaar verschenen er tientallen boeken van bijvoorbeeld Pim Fortuyn, Harry Kunneman, Ad Verbrugge, Bart Cusveller, Annemarie Mol, Jos van der Lans, Annelies van Heijst, Marja Gastelaars, mijzelf, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO), en de wetenschappelijk bureaus van CDA, SP en GroenLinks. Honderden artikelen vertolkten deze boodschap, van mensen als Geert Mak, Yvonne Zonderop, Margo Trappenburg, Pauline Meurs, Wouter Bos en Herman Tjeenk Willink.

Acties waren er ook. Boycotacties van medisch specialisten afgelopen zomer bijvoorbeeld tegen het nieuwe verantwoordingssysteem in ziekenhuizen, de Diagnose Behandel Combinatie (DBC), onder artsen wel de Debiele Bureaucratische Chaos genoemd. Acties van de huisartsen tegen bureaucratisering en uitholling van de huisartsenzorg door het nieuwe zorgstelsel in 2005. Nu wil de Abvakabo ook actie gaan voeren. Hoera. Het is immers hoog tijd dat deze enorme hoeveelheid munitie wordt gebundeld en wordt ingezet voor een brede, partijoverstijgende politieke beweging.

De timing is perfect. Aan de acties van de jaren zestig en zeventig ging ook ruim een decennium vooraf waarin wetenschappers en publicisten schreven wat actievoerders een decennium later schreeuwden en afdwongen. De Lof der onaangepastheid uit 1961 van de socioloog Miliskowski en de aanklacht tegen De eendimensionale mens van Duitse socioloog Herbert Marcuse uit 1964 werden in de jaren zeventig door actievoerders van de daken geschreeuwd en van concrete politieke eisen voorzien, van het recht op abortus en medezeggenschap tot de middenschool.

Van deze regering valt weinig te verwachten. Ze wil weliswaar de bureaucratie terugdringen met 25procent, maar alleen voorzover het bedrijfsleven er last van heeft. Bovendien komt de regering voortdurend met wetten en maatregelen die de bureaucratische chaos verergeren, zoals het nieuwe zorgstelsel en de kinderopvangwet. Lichtpuntje is dat ze dat op 20 maart erkende.

Duidelijke politieke eisen zijn dus nodig.

1. Stop de registratiegekte. Weg met de DBC's en al die andere idiote tijdrovende computergestuurde verantwoordingssystemen. Vervang deze door kwalitatieve, dialogische verantwoording. Simpele, meer open gesprekken over hoe het gaat en wat er beter kan. Tussen collega's, tussen managers en praktijkwerkers en tussen praktijkwerkers en burgers (patiënten, buurtbewoners, ouders, leerlingen enzovoorts). Bevorder intervisie, supervisie, klantenpanels en burgerjury's.

2. Stel de relatie met de cliënt (leerling, patiënt, burger) weer centraal in de organisatie en maak al het werk daaraan dienstbaar of schaf het af. De ziel moet terug in de zorg, het vuur terug in de klas. Weg dus met 'indicatieorganen' die alleen maar onderzoeken wat nodig kan zijn in plaats van iemand direct te helpen. Importeer overal het huisartsenmodel: het eerste en voortdurende contact is met een hoogopgeleide generalist die alle hulp kan bieden. Zij verwijst alleen tijdelijk door als zij denkt dat meer specialistische hulp noodzakelijk is.

3. Geef praktijkwerkers de ruimte hun werk naar eigen inzichten te verrichtten. Dwing ze niet in gestandaardiseerde keurslijven. Protocollen en richtlijnen mogen richting geven, niet dwingen.

4. Installeer praktijkadviesraden per sector. Adviesraden hebben veel macht maar ze bestaan nu vooral uit beleidsmakers en deskundigen, niet uit praktijkmensen. Geef praktijkadviesraden een beslissende stem en soms vetorecht in beleidsvernieuwingen. Dus geen studiehuis als de docenten daar niet achter staan.

5. Stop de mannetjesmakerij. Waarom is carrière maken alleen mogelijk voor wie zich van de inhoud en uitvoering verwijderen? Eis carrières met behoud van contact met cliënten (leerlingen, burgers). Geef de beste salarissen aan managers die ook uitvoerend, inhoudelijk werk (blijven) doen.

6: Laat managers nooit meer verdienen dan praktijkwerkers. Weg met het idee dat managen belangrijker en verantwoordelijker is dan lesgeven, zorg verlenen of boeven vangen.

Nu nog een solide organisatie om deze eisen af te dwingen. Voor organiseren heb ik geen talent, maar ik meld me als eerste lid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden