Tijd voor ingrijpen in gekte op huizenmarkt

Column Frank Kalshoven

In Amsterdam is de gekte op de woningmarkt terug van even weggeweest. Zaterdag met tientallen tegelijk kijken, graag maandag de bieding inleveren - het hoogste bod wint natuurlijk.

Waar is de crisis op de huizenmarkt gebleven? Foto anp

Het toppunt, deze week bereikt: de mededeling van de ontwikkelaar van een nieuwbouwproject dat, om in aanmerking te komen voor een woning, biedingen zonder voorbehoud van financiering moeten worden gedaan.

Waar is de crisis op de huizenmarkt gebleven? En: is de (lokale) gekte reden tot ingrijpen?

In het centrum, maar ook in de regio Amsterdam (inclusief Amstelveen en Diemen) rijzen de prijzen als brooddeeg. De Amsterdamse makelaarsvereniging (MVA) noteerde een plus van 14 procent in het derde kwartaal, ten opzichte van 2014. Bovendien: 'Qua aantal verkopen was dit het beste kwartaal in acht jaar', aldus de MVA. Voor wie het niet meteen begreep stond erbij 'dus voor de crisis'.

Hoe komt het? Vraag en aanbod. Er is inhaalvraag, van mensen die in de crisis geen huis durfden te kopen. De hypotheekrente is laag. De stad trekt jaarlijks meer mensen dan er vertrekken en groeit dus door. Er is (nieuwe) Airbnb-vraag. Het aandeel sociale huurwoningen is hoog en daardoor is het aantal koopwoningen beperkt. Bovenop dit alles speelt het verwachtingen-effect: mensen verwachten dat de prijzen de komende jaren doorstijgen, en vinden het daarom acceptabel nu al iets teveel te betalen - ja, zo worden zeepbellen geblazen.

Al kon je 'em niet voorspellen, de gekte, je kunt 'em dus wel verklaren. Nu hij er is, biedt de gekte een bedreiging en een kans. Beide nodigen uit tot nadenken over ingrijpen.

De bedreiging is (het gebrek aan) consumentenbescherming. De marktomstandigheden in Amsterdam dwingen consumenten tot roekeloos gedrag met groot geld. Dat bieden zonder voorbehoud van financiering is een extreem voorbeeld. Maar eerlijk gezegd is zaterdag in optocht door een huis lopen en maandag blind een bod inleveren al te idioot voor woorden. Makelaars zien dit gelukkig zelf ook in, en werken aan een transparant online biedsysteem. Als dat niet opschiet moet de overheid regels opleggen.

De kans schuilt in de (nadere) hervorming van de woningmarkt. De afgelopen jaren heeft het kabinet - tegen het sentiment in - al stappen gezet. Het maximale leenbedrag in verhouding tot de waarde van de gekochte woning is verlaagd. Inkomenseisen zijn opgeschroefd. Hypotheekvormen zonder aflossing zijn uitgebannen. Het tarief waartegen hypotheekrente mag worden afgetrokken gaat stapsgewijs omlaag naar 38 procent in 2042. De duur van de rente-aftrek is beperkt tot dertig jaar.

Deze maatregelen waren een geval van 'het dak repareren als het regent'. Verstandig beleid, ingezet op een ongelukkig moment, omdat de maatregelen de vraag naar koopwoningen drukten op een moment dat die toch al extreem laag was.

Maar inmiddels brandt in Amsterdam dus een tropenploert, terwijl ook elders in het land de zon door het wolkendek breekt. Makelaarsvereniging NVM meldt grote aantallen transacties, een dalend aantal te koop staande huizen en een prijsstijging in het derde kwartaal van gemiddeld 4 procent ten opzichte van een jaar geleden.

De kans is daarom: het dak verder repareren nu de zon is gaan schijnen. Concreter? Twee dingen. Ten eerste: het verder verlagen van de maximale hypotheek ten opzichte van de waarde van de woning. Dit is dit voorjaar ook al geadviseerd door de toezichthouders (AFM en DNB) en het ministerie van Financiën. Van maximaal 100 naar 90 procent, suggereren zij. Ten tweede: het tarief waartegen hypotheekrente mag worden afgetrokken sneller verlagen, en niet tot 38 maar tot 30 procent.

Nederland heeft gemerkt hoe vervelend het is te hervormen middenin een economische crisis. Nu doorpakken is niet alleen verstandig beleid op lange termijn, het is ook een wolk voor de zon die voorkomt dat mensen hun huid verbranden.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren?
frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.