Tijd voor grote woorden om problemen van de democratie te duiden

Deze weken leest Jeroen van Merwijk op verzoek van de boekenredactie de eerste tien pagina's van drie net verschenen boeken en geeft op basis daarvan advies.

null Beeld No Candy
Beeld No Candy

1. Michael Foley: Leuk hè? De filosofie van plezier maken
Atlas Contact, euro 24,99

Toeval bestaat niet. Het boek op een willekeurige pagina opslaand - doe ik altijd als ik een nieuw boek onder ogen krijg - las ik: 'Vroeger dacht ik dat er niks erger dan mislukte poëzie bestond, maar mislukte humor is nog gênanter.' Daar is natuurlijk geen speld tussen te krijgen, gelooft u mij: ik ben ervaringsdeskundige. Maar laat mislukte humor nu precies datgene zijn waaraan dit boek lijdt: het begint met een maar liefst drie pagina's lange en grappig bedoelde anekdote, die maar niet leuk wil worden. Pas op bladzijde vijftien begint het echte betoog en ik moet zeggen: dat gaat dan ook meteen goed. Het is geen Johan Huizinga's Homo ludens maar je kunt je afvragen of er op dit moment nog ergens op de wereld mensen rondlopen met een dergelijk observatievermogen, inzicht en redeneertalent. Ook verderop heeft Michael helaas af en toe last van anekdotiek, maar verder lijkt het me best door te komen. Gewoon om de anekdotes heenlezen.

2. Tom Borremans & Sven van den Eynde: De People Spotters Guide, vol. 1
Manteau, euro 19,99

Dit gidsje is bij uitstek geschikt voor mensen die zich kapot vervelen en niets beters met hun leven weten aan te vangen dan het gedrag en uiterlijk van anderen belachelijk te maken. Dat zijn 32 woorden en dat zijn er eigenlijk 32 te veel.

3. Timothy Snyder: Over tirannie - Twintig lessen uit de twintigste eeuw
Ambo | Anthos, euro 12,99

En dat komt mooi uit, want die overgebleven woorden hebben we hard nodig voor het ophemelen van een dun boek van 123 bladzijden. Maar wat voor een boek! Een boek dat op elke bladzijde hout snijdt. Een boek, waar de ingehouden woede over de ontwikkelingen in de diverse westerse democratieën vanaf druipt. Een boek waarin de (20ste-eeuwse) geschiedenis geen abstractie blijft van een verleden dat ver van ons af staat en niet over ons gaat. Een boek, waarin diezelfde geschiedenis wordt gebruikt als onderbouwing van een handleiding voor hoe wij ons als hedendaags burger hebben te gedragen. Een boek dat de lezer confronteert met zijn eigen falen en hem wat praktische tips aan de hand doet om zijn gedrag voortaan te beteren.

Handige tips, die vijftig jaar geleden waarschijnlijk voor de doorsneeburger volkomen overbodig, want gesneden koek en voor de hand liggend en vanzelfsprekend zouden zijn geweest, maar die de meesten van ons wat merkwaardig en wellicht beweerderig in de oren zullen klinken.

Enige voorbeelden: 'Gehoorzaam niet bij voorbaat', 'Wees fysiek politiek actief' en 'Wees zo moedig als u kunt. Als geen van ons bereid is voor de vrijheid te sterven, zullen we allemaal onder de tirannie sterven.'

Grote woorden, zeker. Maar het is zo langzamerhand misschien tijd voor grote woorden om grote problemen in de westerse democratieën werkelijk onder ogen te zien en te duiden. Een boek dat wat mij betreft deur aan deur mag worden uitgedeeld en een integraal deel zou moeten uitmaken van een eventuele inburgeringscursus voor immigranten (waar ik overigens geen voorstander van ben - dat u dat weet). Nog een laatste citaat, dat mij persoonlijk aansprak: 'Het zijn juist de mensen die in hun eigen tijd voor vreemd, excentriek of zelfs gek werden versleten - mensen, die niet veranderden terwijl de wereld om hen heen dat wel deed - die we ons vandaag de dag vol bewondering herinneren.' Waarvan akte. En mooi: er lopen dus op dit moment gelukkig nog wel degelijk mensen rond met het inzicht, observatievermogen en redeneertalent van Johan Huizinga.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden