Tijd voor de toekomst

Veel havisten en vwo’ers zijn onvoldoende toegerust voor hun studiekeuze. Misschien zouden ze bij een van de belangrijkste beslissingen van hun leven wat minder op hun intuïtie moeten vertrouwen....

Vraag je Jornt Stapert hoe het met hem gaat, dan antwoordt hij: slecht. Niet dat hij het niet naar zijn zin heeft in studentenstad Groningen. Hij heeft voldoende vrienden, een leuk studentenhuis en is geregeld te vinden bij Vindicat, zijn gezelligheidsvereniging.

Toch heeft de 22-jarige met het nonchalant naar achter gekamde donkere haar, een studentikoos overhemd en dito taalgebruik, een probleem: Stapert weet niet wat hij wil studeren nu hij voor de derde keer is uitgeloot voor tandheelkunde.

Vanaf het moment dat hij als 10-jarige knul op de tandartsstoel – vol met boren en motortjes – van zijn oom en tante mocht spelen, is hij verliefd op het vak. ‘Ingenieur zijn van het gebit en het gehemelte’, dat lijkt hem prachtig. ‘Met je handen bezig zijn, contact met mensen en ook nog eens een tikkeltje medisch en technisch.’ Dat is voor de telg uit een familie vol medici de ideale combi.

Sinds kort weet hij echter dat deze droom nooit werkelijkheid zal worden – na drie keer uitloten is het voorgoed voorbij. En dus is het tijd een nieuwe toekomst te verzinnen. Maar welke?

Tsja, hij weet het ook niet precies, zegt Stapert. ‘Misschien psychologie, maar mensen zeggen dat dat te zweverig voor me is. En ik denk ook aan bedrijfskunde of geneeskunde. Maar bij die laatste studie moet ik weer loten.’

Om meer helderheid te krijgen, wordt hij vandaag, een warme woensdagochtend in augustus, onder de loep genomen in een pand op een Nijmeegs bedrijventerrein. Dit is een van de plekken voor dolende studenten en eindexamenkandidaten. Het is het gebouw van de Geldergroep, een organisatie die gespecialiseerd is in studie- en beroepskeuzebegeleiding. Professionele hulp is hoognodig, vinden Stapert en zijn ouders.

Kniezen
Elk jaar zijn er duizenden zoals Stapert: jongens en meisjes die nauwelijks een benul hebben van welke studie ze moeten kiezen. Of ze kiezen verkeerd: in het eerste jaar op het hbo valt bijna eenderde van de studenten uit. Op de universiteit is dat een kwart, aldus cijfers van de Onderwijsraad uit 2008. En dat is vervelend, want terwijl je studievrienden lekker op dreef zijn, zit jij te kniezen op je kamertje. Bovendien heb je misschien al een deel van je studiefinanciering opgesoupeerd, terwijl je die later nog hard nodig zult hebben.

Het risico van een verkeerde studiekeuze kun je nooit helemaal uitbannen, zegt Tonny van Raaij van de Geldergroep. Je vraagt immers iemand op jonge leeftijd een belangrijke keuze te maken. Het is maar de vraag of hij al voldoende zicht heeft op zichzelf, de toekomst en de consequenties van die keuze.

Maar je kunt de kans op een verkeerde studiekeuze wel verkleinen door je al op de middelbare school goed en tijdig te oriënteren. Uit een recent onderzoek van het Nijmeegse onderzoeksbureau ResearchNed blijkt bijvoorbeeld dat jongeren die voor een studie kiezen vanwege de status of het salarisperspectief duidelijk meer risico lopen op uitvallen dan jongeren die zich verdiept hebben in de inhoud van de opleiding.

In praktijk blijkt echter dat de kwaliteit van de studie- en beroepskeuzebegeleiding sterk verschilt per school. ‘Idealiter begint een school ermee als havisten en vwo’ers een profielkeuze moeten maken, en vmbo’ers een sector moeten kiezen’, zegt Van Raaij. ‘Maar ook de ouders moeten hun kind helpen. Ga samen naar open dagen. Zeg niet alleen maar: hij moet het zelf beslissen, ik sta sowieso achter mijn kind. Maar praat samen uitgebreid over waaróm hij voor een bepaalde studie kiest.’ Weet de scholier het op dat moment nog niet, dan kan een uitgebreide beroepskeuzetest een handje helpen.

Hip
Te vaak zien Van Raaij en haar collega’s scholieren en studenten voorbij komen die geen idee hebben wat ze moeten kiezen. Zeker nu steeds meer opleidingen hip klinkende, Engelse namen hebben.

In deze categorie valt ook Marc Jansen. De 19-jarige is vandaag eveneens bij de Geldergroep voor een test. Hij wil weleens weten waarvoor hij in de wieg is gelegd. Vorig jaar is hij begonnen aan een studie commerciële economie. De reden: ‘Ik wist niet wat ik wilde, en heel veel mensen zeiden dat dit wel wat voor me zou zijn.’ Eigenlijk wilde hij het eerste jaar na zijn havo-examen gaan werken. ‘Maar dat werd me afgeraden door veel mensen. Ze dachten dat ik daarna niet meer zou gaan studeren.’

Dus besloot hij vorig jaar augustus, een paar dagen voordat de opleiding van start zou gaan, zich toch maar in te schrijven. Een paar maanden hield hij het vol. In november zei hij tegen zijn ouders: ‘Pap, mam, deze studie is niets voor mij. Het gaat gewoon niet. Het lukt niet. Ik ben niet gemotiveerd, het wordt niets.’ Sindsdien rijdt hij een busje van een meubelbedrijf. ‘Maar ik realiseer ik me dat dit ook niet alles is. Bovendien heb ik zin om met meer leeftijdsgenoten om te gaan.’

Dus denkt Marc Jansen aan een studie Sport, management en gezondheid. ‘Ik houd van sport’, geeft hij als verklaring. ‘En van het menselijk lichaam. Een stukje management lijkt me ook niet verkeerd. Maar eigenlijk weet ik niet wat ik daarbij moet verwachten.’

Ventilator
Om erachter te komen wat voor type hij is, welke talenten hij heeft en waar zijn interesses liggen, zit hij daarom net als Jornt Stapert vandaag te zwoegen op honderden vragen. In het stille lokaal is alleen het geluid van de ventilator te horen, die voor verkoeling moet zorgen. Geconcentreerd buigt Stapert zich over de vragenlijst. Zo nu en dan gaat hij rechtop zitten om na te denken en een slokje water te drinken.

Wat lijkt hem leuker: nieuwe gewassen voor de voedselproductie ontwikkelen of berekenen hoe groot de draagkracht van een brug is? Klanten werven voor een nieuw bedrijf of nieuwe vakantiebestemmingen voor mensen met jonge kinderen verzinnen? Mode ontwerpen of een vliegtuig besturen? ‘Ik zit niet graag in een vliegtuig, en mode interesseert me niet’, zegt hij. ‘Lastig.’ Talloze van dit soort vragen en tientallen sommetjes, opgaven met figuren en zinnen met fouten ziet hij vandaag voorbij komen.

De uitkomst van de test moet voorkomen dat hij nog een keer begint aan een studie die enkele maanden later niet bij hem blijkt te passen. In afwachting van tandheelkunde, probeerde hij de afgelopen twee jaar al verschillende studies uit. Zo zocht hij zijn heil bij bewegingswetenschappen. ‘Vreselijke studie, alleen maar theorie en nauwelijks contact met patiënten’, zegt hij achteraf.

Doodongelukkig
Vervolgens werd het, na bestudering van de folder en een goed georganiseerde meeloopdag vol blinkende machines en lassende studenten, werktuigbouwkunde. Ondanks deze voorbereiding bleek deze keuze opnieuw een misser. ‘In september begonnen we met het doorrekenen van een fietspomp. Toen ik in december een motorblok voor me kreeg, was ik er helemaal klaar mee.’

Veel te technisch, bovendien voelde hij zich niet thuis tussen zijn ‘minder sociale’ medestudenten. Tegen december liet hij zijn ouders weten dat hij doodongelukkig was. ‘Ze hadden het al zien aankomen.’

Zijn fout is, zegt hij achteraf, dat hij zich heeft dood gestaard op tandheelkunde. ‘Ik had tijdig een alternatief moeten verzinnen.’

Een paar dagen later krijgt Jornt Stapert de uitkomst van de test. Wat blijkt: de studie bedrijfskunde past bij zijn interesses en karakter. ‘Ik dacht het al wel, maar door deze test heb ik meer zekerheid gekregen’, zegt hij. ‘Wat me wel verbaasde, is dat er ook uit kwam dat de kunstsector iets voor me zou zijn. Ik heb nog even gekeken naar die studies, maar dat blijft me toch echt te kunstachtig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden