Tijd van grote gezinnen is in zuiden allang voorbij

Uit de supermarkt aan het Sint Annaplein in Baarle-Nassau komt de ene..

PETER DE GRAAF

Van onze verslaggever

Peter de Graaf

BAARLE-NASSAU

na de andere huisvrouw naar buiten met grote pakken wasmiddel. Voorraden voor flinke gezinnen, lijkt het. Maar de schijn bedriegt. Het wasmiddel is in de reclame. De tijd van grote kinderscharen is in

Noord-Brabant allang voorbij.

Twee kinderen lijkt reeds jaren de norm in Baarle-Nassau, zo blijkt uit een korte rondvraag. Suzanne Cornelissen komt uit een gezin met vijf kinderen, maar heeft zelf 'bewust gekozen' voor twee. 'Een groot

gezin is wel leuk, maar de kinderen moeten wel kunnen meedoen. Nu sporten ze allemaal, en ook de eisen voor kleding zijn veranderd. Twee zijn duur genoeg.'

De pastoor, die de gelovigen in oude tijden opriep om 'heen te gaan en u te vermenigvuldigen', speelt geen rol meer in de gezinssamenstelling. 'Nee, dat gebeurt niet meer', lacht een andere inwoonster van Baarle-Nassau, die eveneens twee kinderen heeft. Zij vermoedt dat veel mensen veeleer 'de druk van hogerhand' ervaren om het kindertal beperkt te houden, met het oog op de dreigende overbevolking.

Haar ouders hadden zes kinderen, en het waren er waarschijnlijk meer geweest als haar moeder niet vroegtijdig was gestorven. Een kennis komt uit een gezin van veertien, maar heeft nu zelf ook maar twee kinderen. 'Die hebben echt armoede gekend. Misschien heeft dat een rol gespeeld bij haar keuze om het gezin klein te houden, zo van: dat

nooit meer', aldus de vrouw.

Grote gezinnen zijn niet meer van deze tijd, is ook de opvatting in Brabant. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) constateert zelfs een opmerkelijke omslag in het 'katholieke zuiden'. Lag de vruchtbaarheid in Noord-Brabant en Limburg voor de oorlog nog ver boven het landelijk gemiddelde, nu is eerder het tegenovergestelde het geval. Van de tien gemeenten waar vrouwen gemiddeld het kleinste aantal kinderen krijgen, liggen er zeven in het zuiden des lands: drie in West-Brabant en vier in Zuid- en Midden-Limburg.

Baarle-Nassau bezet in deze toptien, gemeten over het jaar 1996, de vierde plek. Het gemiddelde aantal kinderen per vrouw ligt er iets boven de één. Het West-Brabantse Hoeven scoort zelf nog een fractie lager, terwijl ook Klundert beduidend onder het landelijk gemiddelde van anderhalf kind zit. In Limburg is de vruchtbaarheid het laagst in

Swalmen, gevolgd door Kerkrade, Maastricht en Heel. Nederlands koploper is het Gelderse Rozendaal, met minder dan één kind per vrouw.

Het CBS onderstreept dat het momentopnamen zijn, die door diverse factoren beïnvloed kunnen zijn. Vooral in kleine gemeenten kan de bouw van enkele woningen voor jonge gezinnen het vruchtbaarheidscijfer opkrikken. De aanwezigheid van een nonnenklooster of inrichting vertekent het resultaat eveneens.

Maar de geboortecijfers per provincie bevestigen dat het beeld van het katholieke zuiden met zijn grote gezinnen allang achterhaald is. Dat geldt vooral voor Limburg, dat reeds in de jaren zeventig de laagste huwelijksvruchtbaarheid van Nederland kende. Ook de afgelopen

jaren scoort de meest zuidelijke provincie ver onder het landelijk gemiddelde.

Volgens het CBS hebben vooral de grote veranderingen in het sociaal-economische klimaat en de sterke ontkerkelijking in de jaren zestig en zeventig geleid tot het 'snel loslaten van de vruchtbaarheidsnormen van de katholieke kerk'. In Limburg had de sluiting van de mijnen ingrijpende gevolgen voor het sociale leven.

Ook de massacommunicatie kan een rol hebben gespeeld bij het 'gelijktrekken van levensstijl en vruchtbaarheidsgedrag'. De bijna gelijktijdige komst van goede voorbehoedsmiddelen, met name de pil, is een van de belangrijke factoren die daaraan hebben bijgedragen.

Volgens het Brabantse onderzoeksinstituut PON is de klap van de secularisering in de zuidelijke provincies extra hard aangekomen. Wellicht was er zelfs sprake van een tegenreactie. 'In Noord-Brabant en Limburg zijn het langst heel grote gezinnen geweest. De secularisering heeft zich laat ingezet, maar was wel erg heftig. Veel

vrouwen die uit zeer grote gezinnen komen, reageerden op dat verleden: mij niet gezien', aldus C. Verheijen, hoofd van de afdeling

onderzoek van het PON.

Grote gezinnen komen tegenwoordig vooral voor in de Bible Belt, die delen van het land waar de aanhang van de orthodox-protestantse kerken groot is. De tien gemeenten met het grootste aantal kinderen per vrouw liggen in Zeeland, het Land van Maas en Waal, de Kop van Overijssel en Salland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden