Nieuws Tienertoer

Tienertoer, het ticket naar de vrijheid, wordt 50 jaar: ‘Zo ver mogelijk weg, en zo laat mogelijk terug’

Vijftig jaar geleden ging de jeugd voor het eerst op tienertoer: met de trein, zonder pa en ma, het land in. ‘Je wist nooit helemaal zeker waar je uit zou komen’. 

‘Mijn ouders hadden de advertentie gezien en zeiden: Hans, is dit iets voor jou? Dat hoefden ze niet twee keer te vragen. Deze jongen was meteen verkocht.’

Hans Bruinsma (64) behoorde in 1969 tot de eerste lichting pubers die op Tienertoer ging. Voor 20 gulden, acht dagen lang, kriskras door Nederland. Geweldig, vond Hans – destijds 14 jaar.

Waar hij naartoe ging? Meestal naar Hoek van Holland. Alleen. Met zijn fototoestel in de hand. ‘Dat was het mekka van de internationale treinen.’ Bruinsma is van jongs af aan al treinliefhebber. Met de papieren dienstregeling in de hand puzzelde hij zijn Tienertoer zo in elkaar dat hij zo veel mogelijk ritjes kon maken met internationale treinen. ‘Je had de Hoek van Holland - Warschau Express, de Nord-West Express en de Holland-Scandinavië Express.’

Niet dat hij met die treinen naar het buitenland reisde – hij was elke avond keurig rond 10 uur thuis bij zijn ouders in Leiden. ‘Maar de gedachte dat je in een trein zat die naar alle uithoeken in Europa ging, sprak me aan.’

Tienertoer, het ‘ticket naar de vrijheid’.

Bruinsma is één van de circa honderd Tienertoer-fans die afgelopen maanden gehoor hebben gegeven aan een oproep van het Utrechtse Spoorwegmuseum. Voor de tentoonstelling ter ere van de vijftigste verjaardag van de Tienertoer stuurden ze allemaal kaartjes, films, foto’s en dagboeken in. Zondag kwamen ze samen voor de opening van de tentoonstelling door burgemeester Jan ‘Tienertoer 1973’ van Zanen: ‘Het doel was: zo ver mogelijk weg. We zijn naar Maastricht, Groningen en Middelburg geweest. En natuurlijk Amsterdam – dat was spannend.’

De Tienertoer betekende voor de meeste pubers destijds vrijheid. Voor velen was het de eerste keer dat ze zonder ouders op reis gingen. Dat ze zelf bepaalden waar ze in- en uitstapten. En zelf konden kiezen wat ze zouden eten – de Honkie Tonkie-burger was volgens menigeen destijds een fenomeen.

Tienertoerkaart uit 1971.

‘Zo ver mogelijk weg, en zo laat mogelijk terug’, zegt Azzouz Penninger (47). Hij weet nog goed hoe dat een keer misliep in 1989. Hij was samen met een vriend naar Ameland geweest. Maar het lukte niet meer om die avond thuis te komen in Maastricht. Ze strandden in Weert. ‘Ik schaamde me voor mijn ouders.’ Dus ze belden die avond vanuit een telefooncel dat ze bij een oom zouden slapen. ‘Maar wat we werkelijk deden was vanuit Weert naar Roermond wandelen, naar het volgende station. We dachten dat we vanuit daar om vijf uur ’s ochtends wel een trein konden nemen.’ Die bleek pas uren later te rijden. ‘We hebben toen in een telefooncel overnacht.’

Onveiliger

Het zijn die herinneringen die de Tienertoer mooi maken, zegt Penninger. Al betwijfelt hij of hij zijn eigen kinderen op hun 15de hetzelfde laat doen. ‘Ik vind het prima om ze een dagkaart te geven waarmee ze in één rechte lijn de trein naar opa en oma kunnen nemen. Maar hen een paar dagen door heel het land laten reizen? Het voelt toch alsof de wereld onveiliger is geworden. En dat terwijl je je kinderen eigenlijk per seconde kunt volgen dankzij de smartphone.’

De NS introduceerde ‘het ticket naar de vrijheid’ in 1969 als reactie op een recordverlies van 100 miljoen gulden in 1967. De organisatie besloot het over een andere boeg te gooien. Een van de maatregelen: de treinreiziger van morgen moest verwelkomd worden. Al meteen het eerste jaar gingen 85 duizend pubers op Tienertoer.

Tienertoer, acht dagen met de trein voor 30 gulden.

In de jaren negentig raakte de kaart uit de gratie. Tieners begonnen het oubollig te vinden – en wilden meer, naar het buitenland. In 1994 kwam Tourtime, de vervanger van de Tienertoer. Het was een kaart waarmee je ook mee naar België kon. Maar ook dat sloeg niet aan, en de kaart stierf een stille dood.

Inmiddels is de Tienertoer weer terug, al heet hij inmiddels de Jongerentoer (drie dagen onbeperkt reizen voor 36 euro).

‘Dat lijkt me wel wat’, zegt de 12-jarige Marcus. Samen met zijn ouders en vriendje bezoekt hij zondag de opening van de tentoonstelling. ‘We kunnen dan, gewoon, naar plekken. Of naar Walibi’, voegt zijn vriendje enthousiast toe.

Spannend

Aanleiding voor hun komst naar het Spoorwegmuseum zijn de dagboeken van Marcus’ moeder Erica Littooij (44). Ze zijn te bewonderen in het treinstel dat dienst doet als expositieruimte. ‘Dat vind ik wel cool’, zegt Marcus over de boeken waarin minutieus verslag werd gedaan van de Tienertoers die Erica samen met drie vriendinnen maakte eind jaren tachtig. ‘Alle suikerzakjes, bonnetjes en marswikkels werden ingeplakt.’

Wat zijn moeder betreft mag Marcus op termijn best op Jongerentoer. Al denkt ze wel dat het nu minder leuk is dan vroeger. ‘Nu kun je alles op je telefoon opzoeken, je kunt zelfs al precies zien hoe je bestemming eruit ziet. Toen wist je nooit helemaal zeker waar je uit zou komen, het is ons bijvoorbeeld nooit gelukt om in Zwolle uit te komen. Dat maakte het spannend.’

De tentoonstelling Tienertoer is tot 1 september te zien in Het Spoorwegmuseum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.