AnalyseWaarneming.nl

Tien miljoen dieren gespot in een jaar: ‘Wij blinken uit in slechte foto’s’

Op 20 november werd de tien miljoenste melding van 2020 gedaan op Waarneming.nl, het grootste natuurplatform van Nederland. Een nieuw jaarrecord. Wat zijn het voor mensen, die al die meldingen doen? En hoe voorkomt de site dat ze aan het eigen succes ten onder gaat?

Een groep vogelaars fotografeert en bekijkt een zeldzame sperweruil in Zwolle. De vogel is in de afgelopen honderd jaar maar een paar keer in Nederland gesignaleerd.Beeld Hollandse Hoogte / ANP Ferdy Damman

Twee Grote Zee-eenden zien, dat maakt ook een vogelaar niet elke dag mee. Toen het Rick Meulendijks overkwam op 20 november, om 14.54 uur in het Gelderse Wijchen, was het een extra bijzonder moment. Zijn melding op Waarneming.nl was de 10 miljoenste dit jaar. Een nieuw jaarrecord voor de site waarop iedereen sinds 2003 vogels, zoogdieren en planten die hij of zij zag kan invoeren. ‘Een feestje voor de biodiversiteit en de burgerwetenschap’, noemden de makers zelf hun heuglijke feit.

De statistieken van alle jaren vertonen een gestaag oplopende lijn. Van 236 duizend meldingen in het eerst gemeten jaar, tot de 10 miljoen van dit jaar, door steeds meer waarnemers. Verreweg de meeste waarnemingen (bijna 50 miljoen in totaal) betreffen vogels. Van de alledaagse houtduif tot die ene zeldzame blauwstaart. Ze worden met ruime afstand gevolgd door planten (ruim 8 miljoen), vlinders, libellen en zoogdieren. Wat zeventien jaar geleden begon als een hobbyproject van twee vogelaars die elkaar troffen, is nu een instituut waarop ruim 130 duizend waarnemers hun meldingen vastleggen, gratis toegankelijk voor iedereen. De fanatiekste voerden meer dan achtduizend meldingen in.

Wat zijn dat voor mensen, die er niet alleen op uitgaan voor bijzondere dieren of planten, maar ook elke waarneming - met gps-coördinaten en plattegrondjes erbij - willen delen op een website? Het is een droom van de makers van Waarneming om eens een goede data-analyse te laten verrichten over de eigen gebruikers, zegt Timo Roeke, projectontwikkelaar bij Waarneming.nl. ‘Misschien iets voor een universiteit.’ Toch kennen de makers hun pappenheimers al behoorlijk. Zo zagen ze hun gebruikersgroep in de loop der jaren veranderen van hoofdzakelijk mannen tussen de 30 en 50 jaar oud, naar een gevarieerdere groep met meer vrouwen en leeftijden tussen de 20 en 60 jaar.

De buizerd, ofwel Buteo buteo, is een van de vogels die vaak wordt geregistreerd op Waarneming.nlBeeld Universal Images Group via Getty

Wat drijft hen? ‘Er zijn grofweg twee groepen gebruikers’, zegt Roeke. ‘Sommigen willen een soort natuurdagboek bijhouden, om hun eerste boerenzwaluw terug te kunnen zoeken. Daarnaast zijn er de gebruikers voor wie het delen belangrijk is. Het zijn meer de soortenjagers, gewapend met een oerdrang tot jagen-verzamelen. De lijstjesmakers, dol op bijzondere soorten.’

Niets op tegen, wat Waarneming betreft. ‘Behalve dat we mensen ook naar buiten willen krijgen om te genieten van de natuur, is voor ons ook belangrijk dat velen willen bijdragen aan data over biodiversiteit – ons hogere doel. De gegevens leveren een schat aan informatie. Zo geven we onze data door aan de Nationale database voor Flora en Fauna en stellen we die beschikbaar voor onderzoek en educatie. Een van onze weinige inkomstenbronnen.’

Hoe betrouwbaar zijn de gegevens eigenlijk? Ziet elke waarnemer vlekkeloos het verschil tussen de fitis en de tuinfluiter? Zijn er geen lolbroeken die zeker weten dat ze op Texel een ijsbeer zagen lopen? Roeke: ‘Er bestaat enige sociale controle onder gebruikers. Alle waarnemingen waarbij een foto of geluid is bijgevoegd, worden gevalideerd door een van onze driehonderd vrijwilligers. Dat zijn vaak biologen of ecologen met een specialisatie. Zien zij de onwaarschijnlijke melding van veertig slechtvalken, dan proberen ze die te controleren door vragen te stellen. Je hebt mensen die het leuk vinden een foto van een lynx te plaatsen die op de Veluwe zou zitten. Dan onderzoekt de validator die foto en kan het zijn dat die een korstmos bespeurt die helemaal niet in Nederland groeit. Dan wordt de melding verwijderd. Fantasten bestaan. Het zijn er niet veel, maar we hebben er de handen aan vol. Je moet ze continu in de gaten houden.’

Juist dit coronajaar belichtte ook een schaduwzijde: sommige waarnemingen lokten horden naar de plek. Precies niet de bedoeling in coronatijd. Ook de kans op verstoring van het ene zeldzame diertje of plantje wordt er alleen maar groter op.

‘Daar zijn we ons zeer van bewust’, zegt Roeke. Vandaar dat de site in maart dit jaar alle waarnemingen van zeldzame soorten voorlopig afschermde. Ze werden enige tijd later pas openbaar gemaakt. Later stond de site weer geheel ‘open’, zij het met coronawaarschuwing en het advies niet te reizen. Sowieso houdt Waarneming.nl nauw contact met natuurorganisaties om pas op de plaats te maken wanneer dat nodig is, zegt Roeke. ‘Meldingen van een broedende kraanvogel, hop, bijeneter of een dwergooruil zul je niet op onze site vinden. Of orchideeën in de bloeiperiode. In de winter staan ook ransuilen bij ons ‘op embargo’. Meldingen trekken enorm veel fotografen aan en onze ervaring is dat zij steeds een stapje verder gaan. Dan worden planten vertrapt en vogels verjaagd.’

De grote zilverreiger (Ardea alba).Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De aanwas van waarnemers en meldingen heeft een bijzonder neveneffect. Velen voegen bij hun melding foto’s toe als ‘bewijsmateriaal’. Bijna 19 miljoen heeft de site er al verzameld. Vaak zijn de beelden van (matige) telefoonkwaliteit. En dat is ironisch genoeg goed nieuws. Want dat helpt de – toch al steeds betere – apps voor beeldherkenning vooruit. ObsIdentify heet de app van Waarneming.nl, waarop je aan een zelf genomen foto genoeg hebt om in één oogopslag te zien welk dier of plantje het betreft. Roeke: ‘Oorspronkelijk werden zulke apps gemaakt met perfecte plaatjes van museale collecties. Dan zie je een vlinder prachtig van bovenaf gefotografeerd, met alle kleuren van z’n gespreide vleugels. Onze gebruikers fotograferen het beestje van opzij, met gesloten vleugels of vager. Je moet het systeem dus ‘trainen’ met minder goede foto’s, en daar blinken wij in uit. Een gelukkig toeval.’

De app is vorige week geüpdatet en kan nu in plaats van 18 duizend al 22 duizend soorten onderscheiden. Roeke: ‘Soms werkt het verbazingwekkend slecht, maar meestal heel goed. Vooral met nachtvlinders en wantsen. Die zitten goed stil. Bewegende vogels herkennen met je telefoon blijft lastiger, maar dat is een kwestie van tijd.’

De Falco Tinnunculus, of Torenvalk.Beeld Getty Images

De populariteit van Waarneming.nl weerspiegelt de volksaard, volgens Roeke: ‘De Britten kunnen er ook wat van, maar er is geen volk zo fanatiek in de burgerwetenschap als Nederlanders.’

De top 3 op waarneming.nl

1. Buizerd
2. Grote zilverreiger
3. Torenvalk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden