Tien Geboden voor de politicus

Europarlementariër Daniel van der Stoep (PVV) houdt de eer aan zichzelf. Hij stapte woensdagavond op, een dag nadat hij met vijf keer meer drank op dan is toegestaan een aanrijding had veroorzaakt. Intussen woekert de affaire rond GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters voort. Zij had als diplomaat in Afghanistan de relatie met haar minnaar eerder moeten melden om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden. Haar partij verbindt daaraan geen conclusies. Wat kan een politicus maken? Officiële gedragsregels zijn er nauwelijks. Het hangt vooral af van de mores in de eigen partij en van het humeur van de partijleiding. Maar één ding is wel duidelijk: de lat ligt voor politici hoger dan voor 'gewone' burgers. Ze hebben immers een voorbeeldfunctie. Uit de parlementaire geschiedenis valt op te maken wat politici beter niet kunnen doen.

1 Gij zult oppassen met alcohol

Drank is de sluipmoordenaar onder politici. Vooral als het 'slachtoffer' met een borrel te veel achter het stuur kruipt. Het kostte Jan Smallenbroek (ARP) in 1966 zijn ministerschap. Hij reed, met oude jenever in zijn systeem, tegen een stilstaande auto. Jur Mellema van de CHU overkwam in 1968 hetzelfde. Hij gaf zijn fractievoorzitterschap op, kreeg twee weken cel, maar bleef wel Kamerlid.


Beschonken rijden is altijd goed voor publieke verontwaardiging maar hoeft niet fataal te zijn. Oud-premier Ruud Lubbers (CDA) ramde als minister van Economische Zaken met een borrel op een paaltje. PvdA-minister Jan Pronk belandde onder invloed met de auto in een greppel. Hun carrières bereikten daarna nog grote hoogten.


Zeker fout: dronken je auto stallen op een invalidenparkeerplaats. CDA'er Loek Duyn deed dat in 1988 en kon vertrekken. Maar hij was al eens in opspraak geweest door het gebruik van een illegale geboortekrik (een ijzeren gevaarte) bij het ter wereld brengen van een kalf. Hero Brinkman (PVV) kwam vorig jaar met de schrik vrij toen duidelijk werd dat hij in 2001 had geprobeerd een alcoholcontrole met verdoofde lichten te ontlopen. Sorry was genoeg.


2 Gij zult uw belangen gescheiden houden

De antirevolutionair Abraham Kuyper (oprichter van de ARP) ontdekte in 1909 hoe snel de schijn van belangenverstrengeling kan zijn gewekt. Duidelijk werd dat hij als premier de ridderorde verleende aan een koopman die in ruil daarvoor 11.000 gulden in de partijkas stortte. Het ging de geschiedenis in als de Lintjesaffaire. Kuyper kwam na de verkiezingen niet terug in het kabinet.


Landbouwminister Cees Veerman (CDA) kwam in 2005 in het nieuws omdat hij nog zakelijke belangen in Franse boerderijen had. Hij zou zijn dienstauto gebruiken voor privéritjes naar Frankrijk. Minister Johan Remkes (VVD) kreeg zelfs last met zijn ludiek bedoelde ambassadeursschap voor het Jenevergenootschap.


3 Gij zult u zedelijk gedragen

Staatssecretaris Jack de Vries (getrouwd, CDA) van Defensie vond een nieuwe liefde. En wel op zijn departement, in zijn persoonlijke adjudant. In mei 2010 trad hij af. Voor het CDA, gezinspartij bij uitstek, was de affaire pijnlijk. Pijnlijker was dat hij een relatie had met een ondergeschikte: een doodzonde op Defensie, waar protocollen heilig zijn.


De liefde kan een mooie carrière in de knop breken.Sidney van den Bergh (VVD) was in 1959 twee maanden minister van Defensie toen hij in opspraak raakte. De weduwnaar had met een Amerikaanse moeder in één hotelkamer geslapen. Omdat ze nog getrouwd was, trad hij af. Later bleek dat hij het kind van zijn minnares naar Nederland had gehaald. Volgens de VS is dat kidnapping. De minister zou daardoor niet meer naar Amerika kunnen reizen zonder het risico te worden gearresteerd. Dat maakte zijn positie als minister onhoudbaar.


Ook een oude liefde kan problemen veroorzaken. Kamerlid Eric Lucassen (PVV) had als onderofficier een relatie met een leerling en werd destijds beboet. In november 2010 ontnam partijleider Wilders hem de portefeuille Defensie als straf. Lucassen kwam ook in opspraak wegens het terroriseren van zijn buren, met twee veroordelingen tot gevolg.


4 Gij zult niet stelen

De zomer van 2008 draaide weken om het actieverleden van het Kamerlid Wijnand Duyvendak (GroenLinks). Hij onthulde dat hij in 1985 betrokken was bij de inbraak in het ministerie van Economische Zaken om de plannen voor de bouw van een kerncentrale te ontvreemden. Hij trad af om zijn actieverleden.


Kamerlid Cees Berkhouwer (VVD) werd in 1983 betrapt op het ontvreemden van een fles rode wijn op een receptie. Hij dacht dat dit mocht, de gastheer ontkende. De VVD nam het hoog op: Berkhouwer verloor in 1984 zijn plaats op de kandidatenlijst.


5 Gij zult geen geld achterover drukken

In 1879 kon de liberaal Lodewijk Pincoffs vertrekken uit de Eerste Kamer vanwege een financieel schandaal rond de Afrikaanse Handelsvereniging. Hij vluchtte naar de VS en kreeg bij verstek acht jaar cel.


Liberaal Willem Dolk trad af als Tweede Kamerlid nadat hij in 1916 werd veroordeeld voor fraude. Vijf jaar later vertrok Willem de Buisonjé (Neutrale Fractie) uit het parlement en uit Nederland vanwege speculeren. In 1987 trad PvdA-Kamerlid Harry van den Bergh af na misbruik van mogelijke voorkennis bij de handel in aandelen Fokker.


Ook zonder fraude kunnen financiële problemen ernstige schade berokkenen. Tot 1918 werd het Kamerlidmaatschap ontnomen als iemand failliet was. Dit om de financiële onafhankelijkheid van volksvertegenwoordigers te garanderen. In 1903 moest het Kamerlid Jean Arnoldts daarom zijn biezen pakken. Hij verliet het land, en liet aanvankelijk vrouw en kinderen achter.


Roel in 't Veld (PvdA) moest in 1993 na enkele dagen als staatssecretaris aftreden omdat hij zijn betaalde bijbaan als hoogleraar had verzwegen. Vier jaar later vertrok het Tweede Kamerlid Hamid Houda (PvdA) omdat hij zijn inkomsten uit zijn textielbedrijf had verzwegen.


Ook het onterecht ontvangen van geld is een doodzonde. Senator Eibert Meester (PvdA) vertrok nadat was duidelijk geworden dat hij ten onrechte een uitkering voor verzetsactiviteiten ontving.


6 Gij zult uw handjes thuishouden

Slaan is onwenselijk, maar een politicus is er nog niet voor naar huis gestuurd. Ton Alblas (LPF) sloeg in 2002 een journalist. Hij bood excuses aan en bleef aan. Net als PVV'er Marcial Hernandez. Hij zou in 2010 een kopstoot hebben gegeven in een café in Den Haag. Zijn partijleider Geert Wilders schaarde zich achter hem. Eind december volgde een schikking met het OM van 500 euro. Hij bleef zeggen dat hij onschuldig was, maar 'was er klaar mee'.


Wapens zijn wél taboe. Vorig jaar bleek Gidi Markuszower, kandidaat-Kamerlid voor de PVV, te zijn opgepakt wegens illegaal wapenbezit. Hij werd van de lijst geschrapt.


7 Gij zult op uw woorden letten

Toespelingen liggen gevoelig in diplomatieke kringen, ontdekte SP-Kamerlid Harry van Bommel in 2007. Tijdens een werkbezoek flirtte hij met een medewerkster van de Nederlandse ambassade in Jordanië: hij zei dat ze er 'sensationeel' uitzag. Hij bood openlijk excuses aan en kreeg van zijn partijvoorzitter een preek over normen en waarden.


Flapuit Arend Jan Boekestijn kwam er minder goed van af. In 2009 vertrok hij uit de VVD-fractie, nadat hij uit de school was geklapt over een bezoekje aan de koningin. Hij zei voor de camera's dat Beatrix zich zorgen maakte over het aantal spoeddebatten. Een doodzonde: want wat binnen de muren van Paleis Noordeinde wordt besproken, moet binnen die muren blijven.


8 Gij zult uw cv niet opdeuken

Een op de vijf Nederlanders liegt op het cv, bleek vorig jaar uit een peiling. Politici worden hard gestraft voor zo'n carrièreleugentje. Staatssecretaris Charles Schwietert (VVD) trad in 1982 af omdat hij had gelogen over zijn dienstplicht. Hij was enkele dagen bewindsman geweest. PvdA-Kamerlid Evan Rozenblad vertrok in 1994 'vrijwillig' na een leugen over zijn opleiding.


Richard de Mos (PVV) kwam vorig jaar wel weg met een leugentje. Hij verzon dat hij schooldirecteur was geweest. Anders lag het over het actieverleden van senator Sam Pormes (GroenLinks). Hij werd geroyeerd door zijn partij, omdat hij zijn actieverleden had verzwegen.


9 Gij zult niet liegen

Een leugentje leverde Philomena Bijlhout (LPF) in 2002 een record op. Zij ontkende rond de tijd van de Decembermoorden betrokken te zijn geweest bij de volksmilities van de Surinaamse legerleider Desi Bouterse Er dook echter een foto op waaruit het tegendeel bleek. Nog op de dag van haar beëdiging als staatssecretaris trad ze alweer af.


10 Gij zult niet misleiden

Vorig jaar raakte Kamerlid James Sharpe (PVV) in opspraak. Zijn Hongaarse bedrijf, actief in de porno-industrie, zou klanten hebben misleid. Na twee dagen onder vuur te hebben gelegen, leverde hij zijn Kamerzetel in. Hij zou gaan werken aan rehabilitatie. Inmiddels hoopt hij terug te keren in de Kamer zodra er bij de PVV weer een zetel vrijkomt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden