Tien foto's Emmy Andriesse gevonden

Fotograaf en straatjutter Stephan Keppel vond tussen afgedankte boeken afdrukken uit 1940 van de Joodse fotografe Emmy Andriesse.

AMSTERDAM - Het was op de avond na een drukke dag op de fotografiebeurs Unseen, afgelopen september, dat Stephan Keppel zich ergens in Amsterdam Westerpark in een voor hem bekende houding langs de stoeprand bevond. Hurkend, graaiend in een doos met afgedankte boeken. Dat zijn afhaaleten ernstig onderkoeld dreigde te raken, liet de fotograaf koud. Deze doos had hitpotentie. En ja: tussen de oude boeken zat een envelop, in die envelop zat een mapje en in dat mapje zaten vijftien foto's.


'Ik zag meteen dat het goed was', zegt Keppel (40), die tijdelijk met zijn gezin in Parijs woont en nu even 'thuis' in Amsterdam is. Daar op de stoep zag hij een vrouw, het gezicht half bedekt met witte doeken, een mooie vrouw onder behandeling bij de schoonheidsspecialist. Hij draaide de foto om en zag het stempel. 'Emmy Andriesse', stond er. Tien keer Emmy Andriesse. De andere vijf foto's, die van mindere kwaliteit zijn, hadden het stempel van ABC Press.


Veel wist Keppel niet van Emmy Andriesse (1914-1953), behalve dan wat algemeen bekend is: dat ze een Joodse fotograaf was die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog aansloot bij een groep politiek geëngageerde fotografen waartoe ook Carel Blazer, Eva Besnyö en Cas Oorthuys behoorden, en vooral bekend werd met werk dat ze maakte tijdens de hongerwinter. Hij belde met Maartje van den Heuvel, conservator Fotografie Bijzondere Collecties bij de Universiteitsbibliotheek in Leiden. Die vertelde hem dat de foto's in 1940 werden gemaakt bij schoonheids- salon Verbeek Pottinga in opdracht van het SDAP-tijdschrift Wij, ons werk, ons leven. Universiteit Leiden bezit, behalve alle negatieven en aantekenboekjes, ook de contactafdrukken van Emmy Andriesse. Dat zijn foto's die direct van de analoge negatieven werden gemaakt, waardoor alle opnamen van een filmrolletje gemakkelijk te overzien zijn.


Nu weet Stephan Keppel ook wel dat tijdschriftfoto's doorgaans niet tot het prominentste werk in een oeuvre worden gerekend, iets wat Maartje van den Heuvel bevestigt: 'Deze foto's zouden waarschijnlijk door Emmy Andriesse zelf niet naar voren zijn geschoven als haar belangrijkste werk.' Niettemin vindt zij dat de afdrukken 'het waard zijn te worden ondergebracht in een erfgoedverzameling'.


Keppel zelf kwam door zijn vondst 'zowat tot spirituele hoogte'. Voor iemand die de straat tot zijn atelier rekent, zich aangetrokken voelt tot vuilnis en stof, en recycling zelfs tot een thema van zijn werk heeft gemaakt (hij drukt zijn foto's bijvoorbeeld af op oude posters of maakt composities van gedumpte printers die hij vindt en fotografeert), zijn deze foto's een nieuw hoogtepunt in een immer uitdijend archief. Het 'schaduwarchief', zoals hij het zelf noemt, dat bestaat uit drukwerk en foto's daterend tussen 1920 en 1960, het resultaat van een leven lang straatjutten.


Soms zijn Keppels vondsten ronduit spectaculair. Ooit nam hij een 'duister' schilderij mee naar huis, dat een vroeg werk van de Duitse landschapsschilder Ernst Koerner (1846-1927) bleek te zijn. Op een veiling bij Sotheby's in Londen bracht het 12 duizend euro op.


Een andere keer vond hij een fotografische reproductie van een pentekening van Vincent van Gogh, een zogenaamde isografie, gemaakt zo'n tien jaar na de dood van de schilder door de Nederlandse firma W. van Meurs. Volgens Keppel zijn dit soort reproducties 'niet zo vreselijk waardevol', maar het Van Gogh Museum was er toch blij mee, aangezien de armlastige Vincent van Gogh doorgaans op 'rampzalige materialen' werkte en de 'tekening' op deze manier mooi geconserveerd was gebleven.


De foto's van Emmy Andriesse bevinden zich dus in goed gezelschap. Keppel zoekt nog naar de beste manier en context om zijn schaduwarchief eens te presenteren. 'En als blijkt dat deze foto's heel belangrijk zijn, ben ik natuurlijk bereid ze te verkopen of te schenken. Ze moeten in elk geval gezien worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden