Tichelaar leidde zijn schoonzus persoonlijk rond. Heeft de commissaris van de Koning niets belangrijkers aan zijn hoofd?

De Drentse commissaris Jacques Tichelaar (PvdA) bemoeide zich niet alleen persoonlijk met de aanstelling van zijn schoonzus als stylist voor het verslofte provinciale pronkpand Huize Tetrode. Hij nam ook nog eens de moeite om haar persoonlijk rond te leiden door het herenhuis aan de Brink in Assen. Zo dringt de vraag zich op: heeft de commissaris van de Koning geen belangrijker zaken aan zijn hoofd?

Toenmalig commissaris van de koningin van Groningen Max van den Berg (L) en commissaris van de koningin van Drenthe Jacques Tichelaar in de Tweede Kamer in 2013 Beeld anp

In het openbaar bestuur geldt het ambt van 'cdK' als een relatief rustige baan, zegt emeritus hoogleraar bestuurkunde Arno Korsten. Zeker als de leden van Gedeputeerde Staten - die de politieke leiding in de provincie hebben - de commissaris kort houden, heeft die soms weinig om handen. 'Dat gebeurde bij onder anderen Molly Geertsema, begin jaren tachtig commissaris van Gelderland. Van hem is bekend dat hij vaak om drie uur alweer thuis was.' Ook Hans Alders en Ed Nijpels wekten in hun tijd in respectievelijk Groningen en Friesland de indruk dat het commissarisschap bepaald geen fulltime baan was. Zij combineerden het ambt met meer dan twintig nevenfuncties per persoon.

Formeel heeft de 'cdK' ook geen al te zwaar takenpakket. Hij of zij moet de koning en diens familieleden escorteren bij officiële bezoeken aan de provincie. Daarnaast is er het voorzitten van Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten. Belangrijk is bovendien de verantwoordelijkheid voor het functioneren van burgemeesters. Bij een vacature sturen kandidaat-burgemeesters hun sollicitatiebrief naar het provinciehuis. Vroeger mocht de commissaris na een gesprek met de gemeenteraad ook de uiteindelijke voordracht doen. Tegenwoordig geeft een stemming in de raad de doorslag.

Pas bij een bestuurscrisis is de commissaris echt machtig en kan hij een plaatsvervangend burgemeester benoemen. En daarnaast is er de afdeling 'lintjes knippen': de cdK is eregast bij alle belangwekkende openingen, evenementen en feestelijkheden binnen de provinciegrenzen. Daarbij is hij het gezicht van de provincie, die in speechen graag uitweidt aan wat 'typisch Limburgs' is, of Zeeuws of Gronings. En hoe mooi dat is. In Friesland is in dat licht het eerste kievitsei belangrijk, dat wordt traditioneel aangeboden aan de cdk.

Premier Mark Rutte en commissaris van de Koning Jacques Tichelaar (R) tijdens het Bevrijdingsfestival in Assen in 2014 Beeld anp

Drukke en prachtige baan

'Ik had het gewoon druk en vond het een prachtige baan', zegt Jan Terlouw, die begin jaren negentig de commissaris van Gelderland was. 'Gelderland is een grote provincie waar destijds nog 72 gemeenten waren, zodat er gedurende het jaar altijd wel burgemeestersbenoemingen speelden.' Maar belangrijker voor de zwaarte van het ambt is volgens Terlouw in hoeverre er buiten je formele taak een beroep op je wordt gedaan. 'Ik zei tegen mijn gedeputeerden altijd, ik vind het fijn om ingeschakeld te worden.' Dat gebeurde bij hem veelvuldig. Zo werkte hij na de grote overstromingen in Limburg en Gelderland mee aan plannen om zulke watersnood in de toekomst te voorkomen. 'En ik zat ook samen met de gedeputeerde bij overleggen in Den Haag over de Betuwelijn.'

Een goede commissaris is veel bezig als een oliemannetje tussen Den Haag en de gemeenten, zegt ook emeritus hoogleraar Korsten. 'Een raadsman voor burgemeesters en de voelsprieten voor ministers.' Commissarissen met gezag weten binnen hun beperkte taakomschrijving op een informele manier genoeg 'scharrelruimte' te vinden om zich tegen interessante kwesties in de provincie aan te bemoeien. Een goed voorbeeld vindt hij Wim van de Donk, de trotse commissaris van 'zijn' Brabant. Als belangrijke schakel tussen gemeenten, Den Haag en de overheden aan de overkant van de grens heeft Van der Donk zich snel ontplooid tot belangrijk gezicht in de bestrijding van drugscriminaliteit in de provincie.

Tichelaars faut pas is volgens Korsten ook niet zozeer een teken van te weinig werk. Hij vindt het eerder een bewijs van een belangrijke valkuil die ook veel burgemeesters de kop kost. 'Net als burgemeesters zijn commissarissen behoorlijk geïsoleerd. Er zijn maar weinig mensen om hen heen die ze tegenspreken.' Daardoor zien zulke bestuurders vaak te laat in dat ze iets stoms hebben gedaan en dat gewoon moeten erkennen.

Lees meer over de affaire-Tichelaar:

Hoogleraar integriteit over Tichelaar: 'Nepotisme, dat is wat het is.'
'Een bestuurder van het kaliber Jacques Tichelaar hoort te weten dat hij verre moet blijven van kwesties waarbij een familielid betrokken is. Hij was bovendien gewaarschuwd.' Dat zegt Hans van den Heuvel, emeritus hoogleraar integriteit aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hoe Jacques Tichelaar opnieuw de fout in ging.
Commissaris van de koning Jacques Tichelaar is een geprezen voorvechter van de Drentse zaak. Een bestuurder die tot het randje gaat. En, zo blijkt uit onderzoek van Dagblad van het Noorden en de Volkskrant: daaroverheen. 'Huppetee!'

Tichelaar geeft toe: ik opperde toch schoonzus voor restauratie provincie-gebouw.
De Drentse commissaris van de koning Jacques Tichelaar (PvdA) erkent toch dat hij zelf zijn schoonzus aandroeg voor de herinrichting van Huize Tetrode, een gebouw dat eigendom is van de provincie. Dat schrijft hij in een brief aan Provinciale Staten die in bezit is van de Volkskrant en Dagblad van het Noorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden