Tibetanen stellen eigen cultuur boven autonomie

Geshe Sonam Gyaltsen woont en werkt in een kleine kamer van het boeddhisme-instituut Maitreya in Emst bij Epe. Een bed en een laag bureau met een zitkussen ervoor....

Van onze verslaggever

Henk Thomas

EMST

Tibet werd in 1950 door troepen van Mao Zedong onder de voet gelopen. In 1959 werd een rebellie bloedig onderdrukt, waarna de Dalai Lama, de wereldlijke en geestelijke leider van de Tibetanen, met duizenden landgenoten naar India vluchtte en van daaruit ijverde voor de onafhankelijkheid van zijn volk. Sonam Gyaltsen was één van hen. Tibet werd intussen een 'autonome' provincie van China.

Er kwam een vloed van Chinese immigranten het land binnen met als enige doel van de boeddhistische provincie een echte Chinese provincie te maken. Dit overeenkomstig de eeuwenoude praktijk van zowel de tsaren (later de Politburo's) als de dynastieën in het Rijk van Midden: na elke verovering een volksverhuizing van Russen c.q. Chinezen naar de uitbreiding sturen.

Momenteel wonen in Tibet zeven miljoen Chinezen en zes miljoen Tibetanen. Geshe - een titel die de drager grote wijsheid toedicht - Sonam Gyaltsen spreekt in navolging van de Dalai Lama van 'culturele genocide'. Chinese troepen zijn alom aanwezig om elk begin van verzet, zoals in 1989 en 1993, te smoren.

Oppervlakkig bezien, zegt de Lama, lijkt de situatie in Lhasa wat verbeterd, vergeleken althans met de jaren zestig en zeventig, toen in China de Culturele Revolutie woedde en Rode Gardisten probeerden alles wat naar religie en traditie zweemde uit te roeien. In Tibet gingen honderden kloosters tegen de grond, verdwenen monniken achter de tralies.

De werkelijkheid is dat de enigszins toegenomen welvaart in Lhasa en andere steden te danken is aan het toerisme, waarvoor een deel van de verwoeste kloosters is herbouwd. Sonam Gyaltsen wijst erop dat economisch gezien in de afgelegen gebieden niets is veranderd. 'Er zijn dorpen waar de bewoners nooit iets anders hebben gekend dan honger en armoede.

'Steeds meer Chinezen komen naar Tibet. Al die mensen krijgen huizen die door andere Chinezen zijn gebouwd, krijgen banen die vroeger voor Tibetanen bestemd waren. Door de komst van de Chinezen zijn de Tibetanen werklozen in eigen land geworden. Het excuus luidt dat Chinezen nu eenmaal beter zijn opgeleid en harder werken.'

De onderdrukking is verhard, aldus de Lama. 'Degene die zich ideeën in het hoofd haalt over vrijheid en democratie, is zijn leven niet zeker.' Hij somt op: De Chinese autoriteiten verbieden foto's van de Dalai Lama, Tibetanen mogen hun kinderen, die in het Chinees worden onderricht, niet langer voor studie naar het democratische India sturen, ouders worden bedreigd. Tibetanen die uit India terugkeren worden nauwgezet gecontroleerd en in de gaten gehouden. 'Niemand mag onder invloed van ideeën van buitenaf komen, bang als Peking is dat zich in Tibet een democratiseringsbeweging vormt die deze tendensen in China zelf zouden kunnen beïnvloeden', zegt Sonam Gyaltsen.

De Lama wil niet speculeren over een nieuwe grote opstand. 'Het is mogelijk dat zo'n explosie er komt. Boeddhisten zijn tolerant en volgzaam. Maar hoelang houden de Tibetanen dat vol?'

De Dalai Lama heeft het onafhankelijkheidsstreven laten varen. In plaats daarvan willen de Tibetanen vergaande autonomie, waarbij alleen de buitenlandse betrekkingen een zaak van Peking blijven. Volgens Sonam Gyaltsen heeft zijn geestelijk leidsman die concessie gedaan uit bezorgdheid over de Chinese immigratie. 'Het behoud van de Tibetaanse cultuur is voor hem belangrijker dan totale onafhankelijkheid'.

Er zijn tot voor kort veelvuldig contacten geweest tussen de Chinese autoriteiten en de Tibetaanse ballingen over de vormgeving van de autonomie. Een compromis bleek onmogelijk. 'Als de Chinezen praten over autonomie dan hebben ze het over zelfbestuur in een klein deel van Tibet, namelijk in de Centrale Provincie en een deel van de provincie Kaem. Tibet zou zo een heel klein en dunbevolkt land zijn.'

Na de dood van Deng Xiaoping zal er voor Tibet niet snel wat veranderen, meent Sonam Gyaltsen. Veel Tibetanen verwachten dat na Dengs overlijden de Chinese provincies, zeker de welvarende aan de kust, een onafhankelijke koers zullen gaan varen, of zich zelfs zullen losmaken van de greep van Peking. Sommigen denken zelfs aan de terugkeer van de periode na de val van de Manchu-dynastie in 1912, toen China uiteenviel in lokale en regionale rijkjes die elkaar hevig bevochten.

Sonam Gyaltsen wil zover niet gaan. Hij gelooft wel dat 'als zich veranderingen in China voordoen dat ook gevolgen zal hebben voor Tibet'.

Op 10 maart herdenken de Tibetanen de opstand van 1989 om hun onderdrukking, hun bedreigde cultuur, de lozing van Chinees kernafval in Tibetaanse bodem en de vervuiling van de rivieren die naar India en Pakistan stromen onder de aandacht te brengen. Volgens de Lama gaf India, onder Chinese druk, geen toestemming voor een vredesmars van New Delhi naar Lhasa. In plaats daarvan lopen de Tibetanen in ballingschap van Dharamsala naar New Delhi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.