Thuiszorg rijk aan geldgoochelaars

Goochelen met geld en bv’s: sommige ondernemers in de thuiszorg zijn er heel bedreven in. Toen de politiek eind jaren negentig besliste dat marktwerking goed was voor de gezondheidszorg en voor de portemonnee van de burger, zagen zij hun kans schoon....

Van onze medewerkster Jet Bruinsma

Neem Jan B., eigenaar van het hulpmiddelenbedrijf UNU en in een vorig leven ijsfabrikant. Hij kocht in 2002 UNU van Thuiszorg Icare. Dat deed hij via zijn bv Rubi, waarvan hij enig aandeelhouder is. De rolstoelen en rollators die aan patiënten werden verkocht of uitgeleend, kreeg UNU betaald door de zorgverzekeraar, of de gemeente. Van het geld moest ook de 240 duizend euro huur per jaar voor het bedrijfspand in Dronten worden betaald. De huurbaas is, tot op de dag van vandaag, Enna bv, eveneens eigendom van Jan B.

In 2007 verplaatste Jan B. zijn bv Rubi naar het belastingparadijs Singapore. Zelf verhuisde hij naar Spanje. Korte tijd was hij persoonlijk eigenaar van UNU, maar al snel kreeg het bedrijf een nieuwe eigenaar, Jens bv. Ook daarvan is Jan B. de enige aandeelhouder.

De jongste jaarrekening van UNU, die over 2007, meldt dat er 568 duizend euro opzij is gezet voor een extra bonus aan de directie van UNU over de periode 1 juni 2004 tot en met het december 2008. De directeur in die periode was B.’s echtgenote. Met uitzondering van de maand juni 2004; toen was Jan B. zelf directeur.

Dit jongleren met vennootschappen is niet per se strafbaar – de gegevens zijn met enig speurwerk op te diepen uit handelsregister of kadaster – maar het is niet bevorderlijk voor de helderheid.

De administratieve knutselwerken die in de thuiszorg zijn opgebouwd, verklaren misschien hoe het komt dat onderzoeken naar mogelijke fraude in de thuiszorg de afgelopen jaren nauwelijks iets hebben opgeleverd.

Het is dan ook niet eerder voorgekomen dat de FIOD/ECD (de speurders naar fiscale en economische fraude) zich sterk genoeg voelden voor een strafrechtelijk onderzoek naar fraude bij het ‘oude’ Icare Thuiszorg (vóór de overname door branchegenoot Evean).

Zelfs zó sterk, dat Icare-topman Bart V. veertien dagen voor verhoor werd vastgehouden en er voor 1,3 miljoen euro beslag werd gelegd op zijn gloednieuwe huis op het Groningse platteland.

Of de zaak ook sterk genoeg is voor een strafzaak, moet nog blijken. Wel is er alvast een datum gereserveerd voor de eerste rechtszitting, dit voorjaar. Daar moet worden beslist of diepgaander onderzoek nodig is.

Voor de FIOD en de ECD is het een prestigezaak. Ruim tien jaar geleden, in 1998, leverde een onderzoek bij datzelfde Icare (dat toen nog Panthéon heette), feitelijk niets op. Aanleiding waren uitzendingen van het tv-programma Zembla, met onder meer onthullingen over spinnewebben van bv’s en stichtingen en onduidelijke vastgoedtransacties.

De onderzoekers baalden ervan, schreven ze indertijd in hun rapport, dat hun onderzoeksopdracht te beperkt was geweest. Met meer bevoegdheden hadden ze kunnen doorpakken.

Ook onderzoek bij andere thuiszorginstellingen leverde weinig op. Achteraf gezien is het verbijsterend te zien hoe de ECD toen al signaleerde dat er geen duidelijk verschil werd gemaakt tussen thuishulp die door de AWBZ werd vergoed en de thuiszorg die klanten uit eigen zak betaalden.

Tot op de dag van vandaag bestaat in de thuiszorg de Siamese-tweelingconstructie, die de overheid zelf in het leven heeft geroepen. Dat gaat zo: alleen een door de overheid erkende instelling mocht hulp leveren op kosten van de AWBZ.

Tot 2006 kreeg alleen een stichting (die geen winst mag uitkeren) zo’n erkenning. Gevolg: de bestuurders hingen een of meer bv’s onder de stichting. Zo konden ze het winstverbod – dat tot 2006 gold – omzeilen. Wat in de bv’s gebeurt, blijft grotendeels onzichtbaar.

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), die erop moet toezien dat verzekeringsgeld rechtmatig wordt besteed, heeft meermalen gesignaleerd dat de thuiszorg onduidelijk is georganiseerd. Maar aanwijzingen voor strafbare feiten heeft zij nimmer kunnen vaststellen.

De NZa ging niet verder dan te waarschuwen voor het gevaar van belangenverstrengeling.

Dat was ook zijn reactie op een onderzoek van zorgverzekeraar Achmea naar misstanden bij Icare. Maar de NZa gaf het onderzoek van Achmea door aan de FIOD, die er nu wel mee uit de voeten kan.

De eerste echte fraudezaak in de thuiszorg kwam pas vorig jaar aan het licht: de directeuren van het bedrijf Uenzo zouden geld voor de hulp aan hun cliënten in eigen zak hebben gestoken.

Degene die alarm sloeg was niet de zorgautoriteit, en evenmin de overheid of de zorgverzekeraar die de hulp uiteindelijk betaalt. Het waren de banken die signaleerden dat de directeuren van Uenzo enorme bedragen contant opnamen.

Ook Uenzo was deel van een netwerk: het werkte als onderaannemer voor het thuiszorgbedrijf Stat, dat op zijn beurt zijn opdrachten ontving van STN, een zorgconcern dat grotendeels eigendom is van de private investeerder Waterland. Die heeft nu de bezem gehaald door het spinrag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden