Interview

'Thuisblijver bepaalt de uitslag van de verkiezingen'

D66 moet in het kabinet, en het zou mooi zijn om ook de premier te leveren, zegt Alexander Pechtold (1965). 'Rutte is door de mand gevallen.'

'De grootste fout die Hillary Clinton in haar campagne maakte, is om de aanhangers van Trump 'betreurenswaardig' te noemen. Beeld Mike Roelofs / de Volkskrant

Wat doet u als u op 16 maart wakker wordt met 76 zetels?

'Dan bel ik mijn moeder.'

En dan zegt u?

'Nou, zij weet het dan al. Want zij stuurt mij nu al appjes voordat ik de laatste peiling heb gezien. Kijk hier (hij toont het beeldscherm van zijn telefoon en lacht). Dit is van vanochtend.' In het tekstberichtje staat: '17 zetels!', gevolgd door een reeks ballonnetjes.

Oké. Uw moeder informeert u. En dan?

'Dat zou het Torentje betekenen. Als eerste ga ik de Duitse bondskanselier Merkel bellen om te zeggen dat ik ongelooflijk ontzag heb voor hoe zij Europa door moeilijke perioden heeft geloodst. Ik zou met haar de samenwerking zoeken. Niet alleen economisch, maar ook in het verdedigen van onze gemeenschappelijke waarden. Als tweede bel ik de nieuwe minister van Onderwijs om eens een flink aantal decreten uit te vaardigen. Dat mag toch wel, als je premier met 76 zetels bent?'

CV - Alexander Pechtold

Geboren: 16 december 1965, Delft

Burgerlijke staat: Gehuwd. Twee kinderen (zoon van bijna 13 en dochter van bijna 14)

Lievelingsboek: Ik lees graag biografieën

Mooiste liedje: Over de Muur, Klein Orkest

Politieke voorbeeld: De Grote Drie: Van Mierlo, Borst en Terlouw

Cruciale gebeurtenis: De stemming over de donorwet van Pia Dijkstra. Cruciaal in die zin dat het levens kan redden

Aan welk decreet zou u uw eerste miljard besteden?

'Onderwijs dus. De klassen moeten kleiner - maximaal 24 kinderen per klas. Kinderen met een taalachterstand, de uitvallers en de excellenten, die krijgen allemaal te weinig aandacht. Het onderwijs is te veel gericht op de middenmoot.

'Daarnaast: het stapelen van onderwijs - doorstromen van vmbo naar havo en hoger - moet weer normaal worden en een tweede studie moet niet afgeremd worden. Als we iets nodig hebben in de 21ste eeuw is het een kennismaatschappij.'

Wat is er mis met een klas van 30 kinderen? Ook uw interviewers zaten in zo'n klas.

'Ik ook. Na groep 8 ging bijna iedereen naar de lbo of de lts. Twee kinderen gingen naar de havo en ik naar het vwo. Wij drieën zaten achter in de klas boeken te lezen omdat we ons zo verveelden.

'Ik ben wel goed terechtgekomen, ja. Maar dat komt doordat ik vanuit thuis ben gestimuleerd om verder te leren. Als je dat niet hebt, verlies je kansen. Van die paar lbo-kinderen hadden er makkelijk een paar naar de havo gekund als iemand ze had gesteund. Er is echt nog een tweedeling in het onderwijs.'

U gaat er luider van praten?

'Omdat ik het heel erg aan den lijve heb gevoeld. In mijn eigen onderwijscarrière had het drie of vier keer echt mis kunnen gaan als er geen mensen waren geweest die op cruciale momenten hadden gezegd: hup, geen gezeur, nu ga je doorzetten. Een lerares Nederlands bijvoorbeeld, die zag een teruggetrokken jongetje en zei: die sturen we naar het toneel, dan leert hij voor zichzelf opkomen. Dat was hard nodig. Dat inzicht mis ik bij de meeste linkse partijen. Zij hebben het over het nivelleren van inkomens, maar dan denk ik: ga eens dertig jaar daarvóór zitten. Links gaat de boel herstellen als het eigenlijk al te laat is. Als een kind naar school gaat, dát is het moment om gelijke kansen te creëren.'

Lees verder onder de foto.

'Linkse partijen hebben het over het nivelleren van inkomens, maar dan denk ik: ga eens dertig jaar daarvóór zitten, bij het kind in de klas.' Beeld Mike Roelofs / de Volkskrant

Uw grote opponent op links is Klaver van GroenLinks. Hij vindt dat niet alle maatschappelijke problemen uitgedrukt moeten worden in geld.

'Alleen in dit deel van de wereld kunnen we het ons veroorloven om ook in andere termen dan geld na te denken. Ja, ik ben ook tegen de kiloknaller, maar ik snap dat er mensen zijn die af en toe een goedkoper stuk vlees eten omdat ze het anders niet kunnen betalen. Ik koop zelf alles biologisch verantwoord, vrije uitloop en weet ik wat allemaal, maar je moet oppassen dat je je eigen standaarden niet als normaal gaat zien.'

Heeft Klaver een elitaire blik?

'Waarom zou ik Klaver elitair moeten noemen? Daar heb ik geen behoefte aan. Ik vind het wel makkelijk praten. Ik vloog een keer met een delegatie over Suriname heen en zag toen hele gaten in het bos, omdat ze grondstoffen aan het delven waren. Toen wij een Surinaamse parlementariër erop wezen dat de bossen de longen van onze aarde waren, zei zij: 'Als jullie willen dat we die bomen laten staan, wat hebben jullie daar dan voor over?' Een eyeopener. Als je in een bevoorrechte positie zit, moet je niet te snel oordelen over anderen.'

De lijsttrekkers

In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat de Volkskrant de lijsttrekkers aan het woord van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd.

In uw achterban zitten veel mensen die geven om het milieu.

'Ons programma is doorgelicht door het Planbureau voor de Leefomgeving en heeft van alle partijen de beste milieueffecten wereldwijd. GroenLinks scoort beter in Nederland. Maar het gaat mij om de mondiale effecten.'

De man

Waarom bent u een betere premier dan Mark Rutte?

'Omdat Rutte geen premier van álle Nederlanders is en ik dat wel wil zijn. Rutte is door de mand gevallen met zijn uitspraken waarmee hij bewust groepen Nederlanders buitenspel zet. 'Pleur op', was een dieptepunt. Niet iedereen zal dat doorhebben. Maar als je tegen Turkse Nederlander 'pleur op' zegt, zeg je wat anders dan: gedraag je.'

In uw boek schrijft u over uw carrièrestappen: of u nu wethouder werd in Leiden of partijleider, telkens bent u zenuwachtig om dat podium te beklimmen. Waarom die zelfkwelling?

'Dat is geen kwelling, het is een zelfuitdaging. Uiteindelijk is het leuk. Ik heb te veel meegemaakt dat mensen alles uitstellen en het veilige pad bewandelen. Ik had een neef die doodging toen hij 27 was. Ik ben nu 51 en probeer er wat van te maken. Zo lang mogelijk enige spanning en uitdaging in het leven houden, maakt dat je bij de tijd blijft en overeind blijft staan.'

U zit nu tien jaar in de Kamer. Halverwege zei u: als Kamerlid was ik effectiever dan minister. Wat is veranderd dat u weer minister of zelfs premier wilt worden?

'Het is tien jaar later. Het belangrijkste is dat D66 gaat regeren en ik zou het fantastisch vinden als we een keer de premier kunnen leveren. Dat is geen heilig moeten, maar je gaat voor het hoogst haalbare.'

Hoe zwaar is de wissel die de politiek trekt op uw privéleven?

'Ik ga er niet over klagen, want het is een keuze. Ik heb geleerd dat kwaliteit voor een deel kwantiteit kan compenseren. Twee weken geleden bijvoorbeeld, zijn we zomaar naar Lille gegaan met het gezin, met z'n vieren. We hebben een museum bezocht, winkels.

'Mijn eigen vader (president-directeur van bouwbedrijf Dura, red.) zag ik bijna nooit. Die was altijd aan het werk of hij had migraine. Dat was wel een gemis. Maar hij heeft dat later wel ingehaald. Ik nam het hem ook niet kwalijk. Ik zag dat hij het niet voor zichzelf deed.'

Beeld Mike Roelofs / de Volkskrant

Was dat inzicht er al op die jonge leeftijd?

'Dat voel je. Bij ons thuis heerste een enorm bewustzijn dat je onrecht moest bestrijden. Ik kan me een Oudjaarsavond herinneren toen mijn vader op een paar jonge knullen afstapte omdat die vuurwerk tussen de benen van een oude man hadden gegooid. Hij ging in zijn pak, met hoed op - hij was vrij klassiek gekleed - daar dus met die 18-jarigen matten, echt matten. Ik stond te kijken en voelde bewondering. Dus tijdens mijn opvoeding voelde ik al: hij werkt wel hard, maar dat heeft niets met egoïsme te maken.'

Lastige vragen

Drie verkiezingen op een rij zonder kabinetsdeelname. Nu is het erop of eronder voor Pechtold.

'Erop!'

U wilt minister of premier worden, anders stapt u op?

'Als het mij niet lukt om D66 in het kabinet in te krijgen, dan hebben we verloren of heb ik D66 buitenspel laten zetten. Dat betekent niet dat ik de volgende dag weg ben, maar wel dat ik niet weer de kar ga trekken bij de volgende verkiezingen.'

Het Oekraïnereferendum was een staaltje onbegrijpelijke politiek voor veel mensen: D66 is voorstander van het fenomeen referendum, maar nu de uitslag tegenvalt en Rutte een inlegvel heeft geregeld, gaat u toch voor dat verdrag stemmen?

'Tjongejongejonge. Je hebt het echt niet gevolgd. Die term inlegvel is van een stel rabiate populisten. Er zijn behoorlijke aanpassingen gemaakt.'

Wat doet het met het vertrouwen van kiezers? 2,5 miljoen Nederlanders stemden nee en nu wordt het toch een ja.

'Het is een heel ander verdrag geworden waarin het nee vertaald is.'

D66 heeft nieuwe kroonjuwelen - zoals orgaandonatie en levensbeëindiging bij voltooid leven. Hoe denkbaar is het dat u in een kabinet stapt zonder dat daarin stappen worden gezet?

'Ik dwing het niet af in een regeerakkoord als de andere partijen beloven dat ze geen blokkades opwerpen. Ik ga de ChristenUnie dus niet dwingen om voor te stemmen, maar wil wel dat de Kamer het initiatief mag nemen om hier stappen in te zetten.'

Een kwart van uw 12-koppige fractie is tussentijds vertrokken. Wat gaat er mis?

'Niemand is met knallende ruzie weggegaan, niet één.'

Kamerlid Wassila Hachchi vertrok ineens van het politieke toneel. Kunt u ons uit ons lijden verlossen en vertellen wat daar is gebeurd?

'Uw verbazing is mijn verbazing. We hebben geen contact meer, ze is zelfs geen lid meer van de partij.'

D66 groeit hard. Hoe voorkomt u dat uw partij wordt bedolven onder opportunistische baantjesjagers?

'Door er zelf bovenop te zitten. Alle kandidaat-Kamerleden heb ik uitvoerig gesproken. Weekenden lang. Ik spreek nu in de ik-vorm, maar er zit een heel team achter. Want ojee, er zijn veel mensen die zich niet kunnen voorstellen wat het Kamerwerk inhoudt. Zij denken: af en toe een quote geven op het Achtuurjournaal. Wij vertellen dat 80 procent van het werk plaatsvindt tussen de dooie kamerplanten.'

Al sinds uw entree op het Binnenhof in 2006 vertelt u dat u met uw boodschap van nuance en verbinden meer te bieden heeft dan de aanjagers van angst. Kennelijk slaat uw boodschap onvoldoende aan.

'We leven in spannende tijden. Voor schreeuwers is het makkelijker om in 140 tekens te vertellen wat er fout is dan het voor de genuanceerden is om constructief te laten zien wat er goed gaat. Het is een levenshouding waartussen je kan kiezen. Sta je op met het idee 'Waar ga ik me vandaag aan ergeren?' of doe je dat niet.'

Hoe gaat u het tij keren?

'Door vooral jonge mensen aan te sporen om te gaan stemmen en ze voor te houden: 'Dit is geen Idols, hè? Maar democratie.' Als bij het Brexit-referendum evenveel 50-minners als 50-plussers waren gaan stemmen, dan was het 'Remain' geweest. Dan waren de Britten dus in de EU gebleven. Het is een beetje cynisch, maar de thuisblijver bepaalt de uitslag van de verkiezingen.'

Er zijn mensen die u haten. U krijgt doodsbedreigingen. Hoe voelt dat?

(Lange stilte) 'Niet altijd even makkelijk. Ik kan niet zeggen dat het niet binnenkomt.' (Weer lange stilte) 'Het was de reden dat ik onlangs na heel lang twijfelen dacht: ik ga naar de rechtbank. Ik maak het nu tien jaar mee. Vaak ja. En het was tijd om paal en perk te stellen. In eerste instantie was de man die mij met de dood had bedreigd vrijgesproken, met de argumentatie dat het niet bedreigend was omdat ik hem niet kende. Het was zulke prietpraat. In hoger beroep kreeg ik als 'slachtoffer' spreekrecht - een idee van D66 trouwens. Aanvankelijk had ik iets half stoers, zo van 'ik voel me geen slachtoffer', maar je bent het wel en je kinderen ook. Het is zinvol om te laten merken dat er grenzen zijn.'

Beeld Mike Roelofs / de Volkskrant

Wat is het grootste vooroordeel over u?

'Dat ik een parmantige man ben, kereltje Pechtold noemen ze me. Dan ken je me niet. Ik voel me niet deftig of verheven. De grootste fout die Hillary Clinton in haar campagne maakte, is om de aanhangers van Trump 'betreurenswaardig' te noemen. Dat zou ik nooit doen. Ook niet over Wilders-stemmers. Dat zijn over het algemeen goed geïnformeerde, betrokken mensen.'

De estafettevraag van Sybrand Buma: hoe legt u het plan om drugs te legaliseren uit aan onze kinderen?

'Hier verwijs ik graag naar de column van Bert Wagendorp, in deze krant. Ik kan het niet treffender formuleren. We lossen een maatschappelijk probleem op: de georganiseerde misdaad maakt nu veel winst met wietteelt. Veel CDA'ers in Brabant en Limburg zijn dit met ons eens.'

Uw estafettevraag aan Emile Roemer (SP):

'Emile, in steden als Amsterdam en Utrecht werken we samen, ook met de VVD. Waarom sluit je dat uit voor het landsbestuur? We zullen toch moeten samenwerken om Nederland vooruit te brengen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden