'Thuis wonen is mode, ook als het eigenlijk niet meer gaat'

Een hoogbejaarde vrouw heeft zes weken in het ziekenhuis gelegen en kan niet meer terug naar huis. Na een halfjaar tijdelijke opname in verzorgingshuis Maria Mater meldt het regionale zorgkantoor aan bestuursvoorzitter J....

Van onze verslaggeefster Ellen de Visser

Maria Mater moet eind dit jaar dicht. Het verzorgingshuis in het Noord-Hollandse 't Veld, in 1963 gebouwd, voldoet niet meer aan de moderne eisen. Geld voor nieuwe opnames is er niet. De huidige bewoners moeten snel naar andere bejaardenhuizen.

Maar alles is vol. Sommige huizen in de regio hebben een wachtlijst van vijf jaar. De 32 kamers in Maria Mater zijn allemaal bezet en er is een wachtlijst van elf bejaarden. 'Sluiting is volstrekt onmogelijk', zegt Pieterse. 'We verzaken onze zorgplicht als we daaraan meewerken.'

Maria Mater is een van de laatste bejaardenoorden die dicht moeten. De plannen over de ouderenzorg die door de provincie Noord-Holland waren ontwikkeld, werden begin jaren negentig door de Raad van State afgekeurd waardoor de besluitvorming grote vertraging opliep. Elders in Nederland werden de afgelopen jaren al tientallen verzorgingshuizen gesloten. Tussen 1990 en 1997 daalde het aantal plaatsen met 16 procent.

Het beleid van de overheid is erop gericht dat ouderen, ook als ze hulpbehoevend zijn, zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Thuiszorg moet ondersteuning bieden. Daarnaast moeten bejaardenhuizen sinds kort ook aan externe dienstverlening doen. 'Externalisering van verzorgingshuiszorg' heet die nieuwe trend: het verzorgingshuis in de buurt regelt alarmering, verstrekt maaltijden en biedt zorg. In geval van nood kunnen bejaarden tijdelijk worden opgenomen.

Maar die filosofie van de zelfstandige oudere heeft zijn keerzijde. De grenzen van het beleid komen in zicht, zegt B. Blaauw, directeur van WoonZorg Belang in Deventer. Zijn organisatie is een adviesorgaan voor driehonderd verzorgingshuizen in de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland. 'Er is weliswaar toenemende behoefte aan externe dienstverlening, maar als ouderen erg hulpbehoevend worden, is dat door het verzorgingstehuis niet op te brengen. Het is bovendien onbetaalbaar. In zo'n geval wordt vaak toch een indicatie voor een verzorgingshuis afgegeven.'

Door de zogeheten dubbele vergrijzing dreigen de problemen de komende jaren erger te worden. Er komen steeds meer ouderen en die ouderen worden steeds ouder. De wachtlijsten zijn de afgelopen jaren gegroeid: ruim 20 duizend bejaarden wachten op een plek in een verzorgingshuis. Bijna de helft heeft de indicatie 'urgent', wat betekent dat ze dringend 24-uurs verzorging nodig hebben.

Ook de vraag naar tijdelijke opnames groeit. 'De mantelzorg verschraalt', zegt J. de Gruijter van de WoonZorg Federatie (WZF), de organisatie van verzorgingshuizen. 'Er komen steeds meer tweeverdieners, en kinderen wonen niet meer zo vaak in de buurt van hun ouders. Daardoor neemt druk op de verzorgingshuizen toe.'

Maria Mater kreeg begin dit jaar geld voor 213 dagen tijdelijke opnames, maar heeft de eerste zeven maanden al 256 dagen 'verbruikt'. Vooralsnog moet het tehuis die overschrijding zelf betalen.

Pieterse signaleert een groeiende tweedeling in de ouderenzorg. De hulpbehoevende bejaarde met geld regelt particuliere thuiszorg of koopt een serviceflat. Mindervermogende ouderen staan soms jaren op de wachtlijst. De lange wachtlijsten kunnen volgens hem tot flinke gezondheidsrisico's leiden. 'Wij krijgen hier geregeld bejaarden binnen die er lichamelijk en psychisch zeer slecht aan toe zijn. Dat wordt vaak veroorzaakt door de grote inspanningen om zelfstandig te kunnen functioneren. Mensen gaan geforceerd leven, dingen doen die ze eigenlijk niet kunnen. Je ziet die mensen hier opbloeien.'

De Gruijter: 'Je kunt nooit bewijzen dat ouderen overlijden door gebrek aan zorg, maar we komen zeer schrijnende gevallen tegen. Mensen die vereenzamen, zichzelf verwaarlozen. Vijf keer hetzelfde prakkie opwarmen.'

De druk op ouderen om toch vooral zelfstandig te blijven wonen, neemt toe, zegt Pieterse. 'Thuis wonen is mode geworden. Ook als dat eigenlijk niet meer gaat.' Blaauw: 'Het verzorgingshuis is uit. Het komt voor dat ouderen die zelf graag naar een bejaardenhuis willen door de indicatiecommissie worden geweigerd omdat die geen aanleiding ziet voor opname.'

Staatssecretaris Vliegenthart van Volksgezondheid heeft onlangs 250 miljoen gulden beschikbaar gesteld om onder meer de wachtlijsten in de ouderenzorg weg te werken. De ouderenbonden vrezen dat het niet genoeg is. 'Bewoners in verzorgingshuizen hebben steeds zwaardere zorg nodig', zegt Blauw. 'Er is niet alleen geld nodig voor uitbreiding van de capaciteit, maar ook voor betaling van het personeel.'

Voorzitter Pieterse van Maria Mater is aan het lobbyen geslagen in een allerlaatste poging zijn bejaardenhuis open te houden. De provincie Noord-Holland benadrukt dat er een 'evenwichtig pakket zorg' in de regio wordt ontwikkeld. Pieterse heeft er een hard hoofd in. Als het verzorgingshuis dicht gaat, moeten de aanleunwoningen het voortaan doen met alleen een wijksteunpunt. Het aantal wachtenden in 't Veld groeit nog steeds. Kort geleden zijn weer twee bejaarden op de wachtlijst overleden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden